การวิเคราะห์ทางปรัชญาของหลักวิกาลโภชนา ในพระพุทธศาสนาเถรวาท

บทคัดย่อ

บทความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาหลักวิกาลโภชนาในพระพุทธศาสนาเถรวาทจากคัมภีร์พระไตรปิฎกและอรรถกถา 2) วิเคราะห์ความหมายและคุณค่าของหลักวิกาลโภชนาในมิติของการดำรงชีวิตและสุขภาวะของพระสงฆ์ และ 3) สังเคราะห์หลักวิกาลโภชนาในฐานะข้อเสนอเชิงปรัชญาว่าด้วยการควบคุมตนเองและการจัดระเบียบความปรารถนา การวิจัยนี้เป็นการวิจัยเชิงเอกสาร โดยศึกษาข้อมูลจากพระไตรปิฎก อรรถกถา และงานวิจัยที่เกี่ยวข้อง แล้วนำมาวิเคราะห์เชิงเนื้อหาและตีความในกรอบแนวคิดทางพุทธปรัชญาและจริยศาสตร์

ผลการวิจัยพบว่า หลักวิกาลโภชนา มิได้เป็นเพียงข้อกำหนดทางพระวินัยเกี่ยวกับเวลาในการบริโภคเท่านั้น หากแต่เป็นกระบวนการฝึกตนที่มุ่งควบคุมตัณหาและความยึดติดในกาย โดยการจำกัดช่วงเวลาแห่งการบริโภคได้ทำหน้าที่เป็นกลไกของการสร้างวินัยภายใน อันนำไปสู่การลดทอนอำนาจของความอยากและการพัฒนาคุณภาพชีวิตในมิติของกายและจิต ทั้งยังสามารถตีความได้ว่าเป็นรูปแบบหนึ่งของจริยศาสตร์เชิงคุณธรรมที่เน้นความพอดีและความยับยั้งชั่งใจ