ธรรมนาวา: การวิเคราะห์เชิงสัญศาสตร์และอุปมานิทัศน์เชิงภววิทยาในพุทธปรัชญาเถรวาท
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
บทความนี้มุ่งวิเคราะห์มโนทัศน์ “ธรรมนาวา” ในฐานะอุปมานิทัศน์เชิงภววิทยา และเครื่องมือทางสัญศาสตร์ ภายในโครงสร้างพุทธปรัชญาเถรวาท โดยก้าวข้ามการตีความเชิงจริยธรรมแบบจารีตไปสู่การวิพากษ์สภาวะการเปลี่ยนผ่านทางจิตสำนึก ผลการวิจัยพบว่า “ธรรมนาวา” ทำหน้าที่เป็นระบบสัญญะที่บ่งบอกถึงสภาวะ “เครื่องมือทางญาณวิทยา” ที่มีลักษณะชั่วคราวและเป็นพลวัต ซึ่งปรากฏชัดในอุปมาเรื่องแพ ที่เน้นย้ำว่าธรรมะคือ “มรรค” หรือกระบวนการ มากกว่าจะเป็น “อัตตะ” หรือจุดหมายในตัวมันเอง การวิเคราะห์เชิงสัญศาสตร์ชี้ให้เห็นว่า “เรือ” (ธรรมะ) คือจุดตัดเชิงโครงสร้าง ที่เชื่อมโยงระหว่างโลกแห่งปรากฏการณ์ (สังสารวัฏ) กับสภาวะแห่งความจริงสัมบูรณ์ (นิพพาน) โดยมีมิติเชิงภววิทยาที่ท้าทายสภาวะการมีอยู่ของตัวตนผ่านกระบวนการละวางเครื่องมือเมื่อบรรลุเป้าหมาย การสังเคราะห์องค์ความรู้ใหม่ในบทความนี้เสนอ “ตรรกะแห่งการนำพาด้วยปัญญา” เพื่อแสดงให้เห็นว่าอุปมานิทัศน์เรื่องเรือคือกลไกทางปัญญาที่ช่วยจัดการกับผัสสะและเจตจำนงในสภาวะการเปลี่ยนผ่าน ของจิตสำนึกได้อย่างเป็นระบบ ซึ่งนับเป็นการยกระดับพุทธธรรมจากมิติของความเชื่อไปสู่มิติของปรัชญาวิเคราะห์ที่ร่วมสมัย
Article Details
เอกสารอ้างอิง
Buddhadasa Bhikkhu. (2005). Handbook for Mankind. Buddhadasa Indapanno Archives.
Dewey, J. (1938). Logic: The Theory of Inquiry. Henry Holt and Company.
Guyer, P. (2006). Kant. London: Routledge.
Kant, I. (1998). Critique of pure reason (P. Guyer & A. W. Wood, Trans. & Eds.). Cambridge University Press. (Original work published 1781).
Phra Brahmagunabhorn (P.A. Payutto). (2012). Buddhadhamma: Natural Laws and Values for Life (G.A. Olson, Trans.). Buddhadhamma Foundation.
Phra Dharmapitaka (P.A. Payutto). (1997). Buddhist Solutions for the Twenty-First Century. Buddhadhamma Foundation.
