โรงเรียนในฐานะชุมชนแห่งการเรียนรู้เพื่อพัฒนาทุนมนุษย์ของพื้นที่นวัตกรรมการศึกษาในภาคตะวันออก
SCHOOL AS LEARNING COMMUNITY FOR HUMAN CAPITAL DEVELOPMENT OF EDUCATION INNOVATION SANDBOX IN THE EASTERN REGION
คำสำคัญ:
โรงเรียนในฐานะชุมชนแห่งการเรียนรู้, การพัฒนาทุนมนุษย์, พื้นที่นวัตกรรมการศึกษาในภาคตะวันออกบทคัดย่อ
การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาความต้องการและความพร้อมเป็นโรงเรียนในฐานะชุมชนแห่งการเรียนรู้เพื่อพัฒนาทุนมนุษย์ และศึกษาแนวทางการพัฒนาเป็นโรงเรียนในฐานะชุมชนแห่งการเรียนรู้เพื่อพัฒนาทุนมนุษย์ของพื้นที่นวัตกรรมการศึกษาในภาคตะวันออก กลุ่มตัวอย่างที่ใช้ในการศึกษา คือ ผู้บริหาร ครูผู้สอน และผู้ปกครองของพื้นที่นวัตกรรมการศึกษาในภาคตะวันออก จำนวน 384 คน จากการสุ่มหลายขั้นตอน (multistage random sampling) โดยใช้แบบสอบถามประเมินค่า 5 ระดับ วิเคราะห์ข้อมูลโดยใช้สถิติร้อยละ ค่าเฉลี่ย ส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน สถิติเชิงพรรณนา
ผลการวิจัยพบว่า 1) ความพร้อมเป็นโรงเรียนในฐานะชุมชนแห่งการเรียนรู้เพื่อพัฒนาทุนมนุษย์ของพื้นที่นวัตกรรมการศึกษาในภาคตะวันออก โดยรวมอยู่ในระดับมาก (= 4.27, SD = 0.53) ด้านที่มีค่าเฉลี่ยสูงสุดคือด้านภาวะผู้นำ รองลงมา ได้แก่ ด้านการควบคุม ด้านการจัดองค์การ ด้านการวางแผน และด้านการรับรู้ ตามลำดับ สำหรับความต้องการ พบว่า กลุ่มตัวอย่างต้องการให้โรงเรียนส่งเสริมการรับรู้ร่วมกัน การวางแผนแบบมีส่วนร่วม และการสร้างเครือข่ายความร่วมมือระหว่างผู้บริหาร ครู ผู้ปกครอง และชุมชนอย่างเป็นระบบ 2) แนวทางการพัฒนาเป็นโรงเรียนในฐานะชุมชนแห่งการเรียนรู้เพื่อพัฒนาทุนมนุษย์ของพื้นที่นวัตกรรมการศึกษาในภาคตะวันออก พบว่า แนวทางสำคัญประกอบด้วย การสร้างวิสัยทัศน์ร่วม การพัฒนาครูผ่านกระบวนการ PLC การเปิดชั้นเรียนและการสะท้อนคิดร่วมกัน การใช้ระบบพี่เลี้ยงและการโค้ช การสร้างเครือข่ายความร่วมมือกับผู้ปกครองและชุมชน และการจัดการเรียนรู้ที่เน้นสมรรถนะ ทักษะชีวิต และทักษะในศตวรรษที่ 21 ของเด็กปฐมวัย ซึ่งกระบวนการดังกล่าวได้เปลี่ยนบทบาทของผู้บริหารเป็น “ผู้นำการเปลี่ยนแปลง” ครูเป็น “ผู้นำการเรียนรู้” ผู้ปกครองและชุมชนเป็น “หุ้นส่วนการเรียนรู้” ส่งผลโดยตรงต่อการสร้างเด็กปฐมวัยให้เป็น “ผู้เรียนเชิงรุก” ที่มีทั้งสมรรถนะและทักษะในศตวรรษที่ 21
เอกสารอ้างอิง
จักรพันธ์ พรมฉลวย. (2566). รูปแบบการบูรณาการศาสตร์พระราชาเพื่อส่งเสริมสุขภาวะผู้สูงอายุของโรงเรียนผู้สูงอายุในเขตพัฒนาพิเศษภาคตะวันออก. วิทยานิพนธ์ปรัชญาดุษฎีบัณฑิต. มหาวิทยาลัยบูรพา.
จิณณภัทร พิบูลวิทิตธำรง. (2564). กลยุทธ์การบริหารความเป็นเลิศของโรงเรียนมัธยมศึกษาสู่โรงเรียนเป็นชุมชนแห่งการเรียนรู้. วิทยานิพนธ์ปรัชญาดุษฎีบัณฑิต. มหาวิทยาลัยสยาม.
ซาโต มานาบุ. (2559). การปฏิรูปโรงเรียน แนวความคิด “ชุมชนแห่งการเรียนรู้” กับการนำทฤษฎีมาปฏิบัติจริง. กรุงเทพฯ : ปิโก (ไทยแลนด์).
ธีรวัฒน์ เลื่อนฤทธิ์. (2565, มกราคม-มิถุนายน). การพัฒนารูปแบบการบริหารโรงเรียนเพื่อยกระดับคุณภาพของนักเรียนด้วยการเสริมสร้างโรงเรียนเป็นชุมชนแห่งการเรียนรู้. วารสารการวัดผลการศึกษา สำนักทดสอบทางการศึกษาและจิตวิทยา, 39 (105), 284–297.
บุญชม ศรีสะอาด. (2560). การวิจัยเบื้องต้น. พิมพ์ครั้งที่ 10. กรุงเทพฯ : สุวีริยาสาส์น.
ประเวศ วะสี. (2545). การพัฒนามนุษย์แนวใหม่เพื่ออนาคตที่ยั่งยืน. กรุงเทพฯ : หมอชาวบ้าน.
มยุรี เจริญศิริ. (2563). การพัฒนารูปแบบโรงเรียนชุมชนแห่งการเรียนรู้เชิงวิชาชีพ เพื่อเสริมสร้างสมรรถนะของครูในการจัดการเรียนรู้ตามแนวคิด Active Learning ที่ส่งเสริมความสามารถในการสร้างสรรค์นวัตกรรมของนักเรียนระดับประถมศึกษา. วิทยานิพนธ์ปริญญาดุษฎีบัณฑิต. มหาวิทยาลัยศิลปากร.
รุ่งลาวัลย์ อะคำลา. (2557, กุมภาพันธ์-กรกฎาคม). ทักษะชีวิตของเด็กปฐมวัย : แก่นแห่งชีวิตที่เสริมสร้างได้จากครอบครัว. วารสารวิจัยเพื่อพัฒนาสังคมและชุมชน มหาวิทยาลัยราชภัฏมหาสารคาม, 1 (2), 33–44.
เลิศชาย ปานมุข. (2559). รูปแบบการจัดการศึกษาขั้นพื้นฐานของ กศน. ที่เปลี่ยนไป เมื่อการศึกษาผู้ใหญ่ กลายเป็นการศึกษาวัยรุ่น. [Online]. Available: http://www.lertchaimaster.com/forum/index.php?topic=1551.0. [2568, กรกฎาคม 9].
ศนิชา ภาวโน. (2562). รูปแบบการพัฒนาผู้บริหารโรงเรียนตามแนวคิดโรงเรียนเป็นชุมชนแห่งการเรียนรู้. วิทยานิพนธ์ปรัชญาดุษฎีบัณฑิต. จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
อรรถพล อนันตวรสกุล. (2562). การปฏิรูปการศึกษา ตามแนวทางโรงเรียนในฐานะชุมชนแห่งการเรียนรู้ (SLC). [Online]. Available: https://www.educathai.com/knowledge/articles/40. [2568, กรกฎาคม 9].
อัญชลี ศรีกลชาญ. (2565, กรกฎาคม-ธันวาคม). การศึกษาแนวทางการพัฒนาโรงเรียนให้เป็นโรงเรียนในฐานะชุมชนแห่งการเรียนรู้ : กรณีศึกษาโรงเรียนขนาดเล็กในจังหวัดสระแก้ว. วารสารสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ, 25 (2), 226–239.
Boyd, V. (1992). School context: Bridge or barrier for change?. [Online]. Available: https://eric.ed.gov/?id=ED370216. [2025, July 11].
Carpenter, D. (2015). School culture and leadership of professional learning communities. International Journal of Educational Management. [Online]. 29, (5). Available: https://www.emerald.com/insight/content/doi/10.1108/IJEM-04-2014-0046/full/.html. [2026, January 10].
Chrislip, D. D. and Larson, C. E. (1994). Collaborative leadership: How citizens and civic leaders can make a difference. San Francisco: Jossey-Bass.
Cranston, J. (2011). Relational trust: The glue that binds a professional learning community. Alberta Journal of Educational Research. [Online]. 57, (1). Available: https://www.journalhosting.ucalgary.ca/index.php/ajer/article/view/55455.html. [2026, January 10].
DuFour, R. (2004). What is a “professional learning community”? Educational Leadership. [Online]. 61, (8). Available: https://allthingsplc.info/w-pcontent/uploads/2023/10 /DuFourWhatIsAProfessionalLearningCommunity.pdf. [2025, July 11].
Hord, S. M. (2009). Professional learning communities: Educators work together toward a shared purpose. Journal of Staff Development. [Online]. 30, (1). Available: https://eric.ed.gov/?id=EJ827545. [2025, July 11].
Krejcie, R. V. and Morgan, D. W. (1970). Determining sample size for research activities. Educational and Psychological Measurement. [Online]. 30, (3). Available: https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/001316447003000308. [2025, July 10].
Kruse, S. D. and Louis, K. S. (1993). An emerging framework for analyzing school-based professional community. [Online]. Available: https://eric.ed.gov/?id=ED358537. [2025, July 11].
Sergiovanni, T. J. (1998). Leadership as pedagogy, capital development and school effectiveness. International Journal of Leadership in Education: Theory and Practice. [Online]. 1, (1). Available: https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/1360312980010104.html. [2025, July 9].
Smith, B. and MacGregor, J. (2009). Learning communities and the quest for quality. Quality Assurance in Education. [Online]. 17, (2). Available: https://www.emerald.com/insight/content/doi/10.1108/09684880910951354/full/html. [2025, July 11].
Stoll, L., Bolam, R., McMahon, A., Wallace, M. and Thomas, S. (2006). Professional learning communities: A review of the literature. Journal of Educational Change. [Online]. 7, (4). Available: https://doi.org/10.1007/s10833-006-0001-8.html. [2025, July 10].
