พุทธธรรมกับภาวะผู้นำในองค์การ
BUDDHIST PRINCIPLES AND LEADERSHIP IN ORGANIZATIONS
คำสำคัญ:
พุทธธรรม, ภาวะผู้นำ, องค์การ, จริยธรรมในการบริหารบทคัดย่อ
บทความวิชาการนี้มุ่งศึกษาความสัมพันธ์ระหว่างพุทธธรรมกับภาวะผู้นำในองค์การ ด้วยการวิเคราะห์เนื้อหาจากเอกสารคำสอนและงานวิจัยร่วมสมัยของหลักธรรมทางพระพุทธศาสนาที่สามารถนำมาประยุกต์ใช้ในการพัฒนาผู้นำยุคปัจจุบันได้อย่างเป็นรูปธรรม ผลการศึกษาชี้ให้เห็นว่าพุทธธรรมมีบทบาทสำคัญในการหล่อหลอมภาวะผู้นำทั้งในเชิงจริยธรรมและเชิงจิตวิญญาณ โดยเฉพาะหลักพรหมวิหาร 4 ที่หยิบยื่นความเมตตาและความเป็นธรรมแก่ผู้ร่วมงาน อิทธิบาท 4 ที่ขับเคลื่อนความมุ่งมั่นและความรับผิดชอบ รวมถึงทศพิธราชธรรมที่วางรากฐานคุณธรรมสำหรับผู้นำในทุกระดับ หลักธรรมเหล่านี้ไม่เพียงช่วยพัฒนาคุณลักษณะภายในของผู้นำให้มีสติและความสามารถในการตัดสินใจอย่างรอบคอบ แต่ยังส่งผลเชิงบวกต่อบรรยากาศการทำงาน เสริมสร้างความผูกพันของพนักงาน และนำพาองค์การสู่ความยั่งยืนในระยะยาวอีกด้วย จากข้อค้นพบดังกล่าว ผู้เขียนจึงเสนอ โมเดลภาวะผู้นำเชิง ซึ่งประกอบด้วย 3 องค์ประกอบหลัก ได้แก่ 1) ด้านคุณธรรมภายใน การพัฒนาจิตใจด้วยสติและปัญญา 2) ด้านความสัมพันธ์ การบริหารคนด้วยเมตตาและความยุติธรรม และ 3) ด้านการขับเคลื่อนองค์การ การนำพาองค์การด้วยความมุ่งมั่นและจริยธรรม เป็นองค์ความรู้ที่บูรณาการภูมิปัญญาทางพระพุทธศาสนาเข้ากับศาสตร์การบริหารสมัยใหม่ เพื่อเป็นแนวทางที่มีประสิทธิภาพและสอดคล้องกับบริบทของสังคมไทยในการพัฒนาผู้นำองค์การอย่างยั่งยืน
เอกสารอ้างอิง
จิรัตติกาล สุขสิงห์. (2565, มกราคม-มิถุนายน). การประยุกต์ใช้หลักอิทธิบาท 4 เพื่อพัฒนาประสิทธิภาพการปฏิบัติงานของบุคลากรในองค์กร. วารสารสหวิทยาการนวัตกรรมปริทรรศน์, 5 (1), 211–219.
พระมหาสำราญ ฐานุตฺตโม. (2566, พฤศจิกายน-ธันวาคม). การพัฒนาภาวะผู้นำเชิงพุทธในศตวรรษที่ 21. วารสารพุทธนวัตกรรมและการจัดการ, 6 (6), 198-212.
พระมหาสุริยา สุเมโธ, บุญเจือ, กีรติ และหริมเทพาธิป. (2564, มกราคม-กุมภาพันธ์). ทศพิธราชธรรม: การศึกษาเชิงวิเคราะห์ วิจักษ์ และวิธาน. วารสารสันติศึกษาปริทรรศน์ มจร, 9 (1), 179–186.
มลธิดา อุบลรัตน์. (2565, กรกฎาคม-ธันวาคม). หลักอิทธิบาท 4: เพิ่มประสิทธิภาพการปฏิบัติงานให้มีความสุข. วารสารสหวิทยาการนวัตกรรมปริทรรศน์, 5 (2), A150–A161.
วันไชย์ กิ่งแก้ว. (2565, มกราคม-มิถุนายน). ภาวะผู้นำเชิงพุทธ: พระสังฆาธิการสู่แนวทางส่งเสริมการเป็นผู้นำยุคใหม่. วารสาร นวพุทธศาสตร์, 1 (1), 52–60.
ศิริภัสสร ปิยนันทวารินทร์, สายรุ้ง บุบผาพันธ์ และสมชัย ศรีนอก. (2566, พฤษภาคม-มิถุนายน). พรหมวิหาร 4 กับภาวะผู้นำในยุคสังคม 5.0. วารสารสหวิทยาการนวัตกรรมปริทรรศน์, 6 (3), 294–306.
อุกฤษฎ์ ดอนบรรเทา และเอกราช โฆษิตพิมานเวช. (2567, มีนาคม-เมษายน). การบริหารจัดการสถานศึกษายุคใหม่อย่างมีประสิทธิภาพ. วารสารมณีเชษฐาราม วัดจอมมณี, 7 (2), 529-545.
Chirinang, P., Boonmanit, M., & Phakamach, P. (2025). Application of Buddhist principles to develop leadership in modern organizations. Journal of Education and Learning Reviews, 2(3), 221–236.
Doornich, J. B., & Lynch, H. M. (2024). The mindful leader: A review of leadership qualities derived from mindfulness meditation. Frontiers in Psychology, 15, Article 1322507.
Fry, L. W., & Vu, M. C. (2024). Leading without a self: Implications of Buddhist practices for pseudo-spiritual leadership. Journal of Business Ethics, 190(1), 41–57.
Jayawardena-Willis, T. S., Pio, E., & McGhee, P. (2021). The divine states (brahmaviharas) in managerial ethical decision-making in organisations in Sri Lanka: An interpretative phenomenological analysis. Journal of Business Ethics, 168(1), 151–171.
Kuenzi, M., Mayer, D. M., & Greenbaum, R. L. (2020). Creating an ethical organizational environment: The relationship between ethical leadership, ethical organizational climate, and unethical behavior. Personnel Psychology, 73(1), 43–71.
Liao, Y. (2022). Sustainable leadership: A literature review and prospects for future research. Frontiers in Psychology, 13, Article 1045570.
Nilsson, H., & Kazemi, A. (2023). The bright triad of mindful leadership: An alternative to the Dark Triad of leadership. Psychology of Leaders and Leadership, 26(1), 67–91.
Oh, J., & Wang, J. (2020). Spiritual leadership: Current status and agenda for future research and practice. Journal of Management, Spirituality & Religion, 17(3), 223–248.
Song, H.-C. (2020). Sufficiency economy philosophy: Buddhism-based sustainability framework in Thailand. Business Strategy and the Environment, 29(8), 2995–3005.
Vu, M. C., & Gill, R. (2023). Are leaders responsible for meaningful work? Perspectives from Buddhist-enacted leaders and Buddhist ethics. Journal of Business Ethics, 187, 347–370.
