การพัฒนากิจกรรมการเรียนรู้โดยใช้ปัญหาเป็นฐานเรื่อง การเลือกปฏิบัติทางเพศ เพื่อสร้างสำนึกความเป็นพลเมืองโลกด้านความเท่าเทียมทางเพศ ของนักเรียนระดับชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 4 ในเขตดินแดง กรุงเทพมหานคร
THE DEVELOPMENT OF PROBLEM-BASED LEARNING ACTIVITIES ON GENDER-BASED DISCRIMINATION TO FOSTER GLOBAL CITIZENSHIP CONSCIOUSNESS IN GENDER EQUALITY AMONG MATHAYOM 4 STUDENTS IN DIN DAENG DISTRICT, BANGKOK
คำสำคัญ:
กิจกรรมการเรียนรู้โดยใช้ปัญหาเป็นฐาน, การเลือกปฏิบัติทางเพศ, ความเท่าเทียมทางเพศบทคัดย่อ
การค้นคว้าอิสระนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ (1) ศึกษาปัญหาการเลือกปฏิบัติทางเพศของนักเรียนระดับชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 4 ในเขตดินแดง กรุงเทพมหานคร และ (2) พัฒนากิจกรรมการเรียนรู้โดยใช้ปัญหาเป็นฐาน (Problem-Based Learning: PBL) เรื่องการเลือกปฏิบัติทางเพศ เพื่อเสริมสร้างสำนึกความเป็นพลเมืองโลกด้านความเท่าเทียมทางเพศของผู้เรียน
การศึกษาปัญหาใช้ข้อมูลจากแบบสอบถามและคำถามปลายเปิดจากผู้ให้ข้อมูลจำนวน 266 คน วิเคราะห์ด้วยความถี่ ร้อยละ และการวิเคราะห์เนื้อหา ผลการศึกษานำไปสู่การพัฒนากิจกรรม PBL จำนวน 4 กิจกรรม ได้แก่ กิจกรรมกล่องความเชื่อ กิจกรรมก้าวไปข้างหน้า กิจกรรมเสียงจากทั่วโลก และกิจกรรมโรงเรียนในฝัน ซึ่งออกแบบเพื่อส่งเสริมความรู้ ทัศนคติ และพฤติกรรมด้านความเท่าเทียมทางเพศ
ผลการศึกษาพบว่า ปัญหาที่ถูกรายงานมากที่สุด คือ การล้อเลียนหรือเหยียดด้วยคำพูด (ร้อยละ 41.0) รองลงมา ได้แก่ การตั้งฉายาหรือแซวซ้ำ (ร้อยละ 12.8) การรับรู้ถึงกฎระเบียบหรือการปฏิบัติที่ไม่เท่าเทียม (ร้อยละ 12.0) และการคุกคามหรือบูลลี่ (ร้อยละ 11.3) โดยประเด็นเร่งด่วนที่ควรได้รับการแก้ไขมากที่สุด คือ การใช้คำพูดล้อเลียน เหยียด และการใช้ภาษาไม่เหมาะสม (ร้อยละ 25.2)
ภายหลังการเข้าร่วมกิจกรรม ผู้เรียนจำนวน 126 คนได้รับการประเมินด้วยแบบวัดสำนึกความเป็นพลเมืองโลกด้านความเท่าเทียมทางเพศจำนวน 20 ข้อ ซึ่งครอบคลุมมิติด้านความรู้ ทัศนคติ และพฤติกรรม ผลการประเมินพบว่า ผู้เรียนส่วนใหญ่อยู่ในระดับมากที่สุด (ร้อยละ 76.2) และแบบวัดมีค่าความเชื่อมั่นในระดับสูง (Cronbach’s alpha = 0.863)
ข้อค้นพบสะท้อนแนวโน้มว่ากิจกรรม PBL อาจเอื้อต่อการพัฒนาสำนึกด้านความเท่าเทียมทางเพศของผู้เรียน และชี้ให้เห็นความสำคัญของการพัฒนาวัฒนธรรมโรงเรียนที่เคารพความหลากหลายทางเพศ โดยผลการนำกิจกรรมไปใช้สะท้อนว่าผู้เรียนมีแนวโน้มเกิดการเปลี่ยนแปลงในมิติการตระหนักต่อการใช้ภาษาเลือกปฏิบัติ การเคารพความหลากหลายทางเพศ และการสะท้อนคิดเชิงวิพากษ์ต่อความไม่เท่าเทียมในบริบทโรงเรียน ซึ่งเป็นมิติหลักที่กิจกรรมที่พัฒนาขึ้นมุ่งส่งเสริม ทั้งนี้ ข้อค้นพบควรถูกตีความในลักษณะเชิงกระบวนการมากกว่าความสัมพันธ์เชิงเหตุ–ผล เนื่องจากการวิจัยใช้การประเมินหลังเรียนเพียงครั้งเดียว
เอกสารอ้างอิง
กรมกิจการผู้สูงอายุ. (2558). เอกสารสรุปแนวปฏิบัติที่ดีของภาครัฐไทย (Good practices in Thai government). [Online]. Available: https://www.dop.go.th/download/news/hr/th1678867262-335_0.pdf. [2568, กันยายน 29]
กรมกิจการสตรีและสถาบันครอบครัว. (2563). ความรู้เบื้องต้นเกี่ยวกับความเสมอภาคระหว่างเพศ. กรุงเทพฯ : กระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์
กระทรวงการต่างประเทศ. (2558). Gender equality and women’s empowerment (Thailand). [Online]. Available: https://humanrights.mfa.go.th/wp-content/uploads/pdf/documents/Gender-equality-EN.pdf [2568, สิงหาคม 5]
กฤตยา อาชวนิจกุล. (2554). เพศวิถีที่กำลังเปลี่ยนไปในสังคมไทย. ใน สุรีย์พร พันพึ่ง และ มาลี สันภูวรรณ์ (บ.ก.), จุดเปลี่ยนประชากร จุดเปลี่ยนสังคมไทย. กรุงเทพฯ : สำนักพิมพ์ประชากรและสังคม
คณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน. (2551). หลักสูตรแกนกลางการศึกษาขั้นพื้นฐาน พุทธศักราช 2551. กรุงเทพฯ : กระทรวงศึกษาธิการ
จักรกฤษณ์ พิญญาพงษ์, สุนีย์ กันแจ่ม และเผด็จการ กันแจ่ม. (2565, กรกฎาคม-กันยายน). ประสบการณ์การถูกเลือกปฏิบัติเนื่องจากอัตลักษณ์ทางเพศ และทัศนคติเกี่ยวกับเพศภาวะ ของนักศึกษาระดับอุดมศึกษา ในมหาวิทยาลัยแห่งหนึ่ง. สักทอง: วารสารมนุษย์ศาสตร์และสังคมศาสตร์, 28(3), 37-51
อำพร ดัชถุยาวัตร์ และลดาวัลย์ มะลิไทย. (2566, มกราคม-มิถุนายน). การจัดกิจกรรมการเรียนรู้สังคมศึกษาเพื่อส่งเสริมความเป็นพลเมืองโลกในผู้เรียน. วารสารมหาจุฬาคชสาร, 14(1), 63-74
Bandura, A. (1977). Social learning theory. Englewood Cliffs, NJ: Prentice Hall.
Barrows, H. S., & Tamblyn, R. M. (1980). Problem-based learning: An approach to medical education. New York, NY: Springer Publishing Company.
Braun, V., & Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative Research in Psychology, 3(2), 77–101. https://doi.org/10.1191/1478088706qp063oa
Connell, R. (2002). Gender. Cambridge: Polity Press.
Creswell, J. W., & Plano Clark, V. L. (2018). Designing and conducting mixed methods research (3rd ed.). Thousand Oaks, CA: SAGE.
Cronbach, L. J. (1970). Essentials of psychological testing (3rd ed.). New York, NY: Harper & Row.
European Union Agency for Fundamental Rights. (2024). LGBTIQ survey: Country factsheet-North Macedonia. [Online]. Available: https://fra.europa.eu/sites/default/files/fra_uploads/lgbtiq_survey-2024-country_sheet-north_macedonia.pdf. [2026, March 5].
Fetters, M. D., Curry, L. A., & Creswell, J. W. (2013). Achieving integration in mixed methods designs. Health Services Research, 48(6), 2134–2156. https://doi.org/10.1111/1475-6773.12117
Freire, P. (1970). Pedagogy of the oppressed. New York: Continuum.
Hmelo-Silver, C. E. (2004). Problem-based learning. Educational Psychology Review, 16(3), 235–266.https://doi.org/10.1023/B:EDPR.0000034022.16470.f3
Lincoln, Y. S., & Guba, E. G. (1985). Naturalistic inquiry. Beverly Hills, CA: Sage Publications.
Mahidol University, Plan International Thailand, & UNESCO Bangkok Office. (2014). Bullying targeting secondary school students who are or are perceived to be transgender or same-sex attracted: Types, prevalence, impact, motivation and preventive measures in 5 provinces of Thailand. Bangkok, Thailand
Oxley, L., & Morris, P. (2013). Global citizenship. British Journal of Educational Studies. [Online]. 61(3), 301–325. Available: https://doi.org/10.1080/00071005.2013.798393. [2026, March 5].
Piaget, J. (1972). The psychology of the child. New York: Basic Books.
Rovinelli, R. J., & Hambleton, R. K. (1977). On the use of content specialists in the assessment of criterion-referenced test item validity. Dutch Journal of Educational Research. [Online]. 2, 49–60. Available: https://eric.ed.gov/?id=ED121845. [2026, March 5].
Savery, J. R. (2006). Overview of problem-based learning. Interdisciplinary Journal of Problem-Based Learning. [Online]. 1(1), 9–20. Available: https://doi.org/10.7771/1541-5015.1002. [2026, March 5].
UNESCO. (2015). Global citizenship education: Topics and learning objectives. Paris: UNESCO.
UNESCO. (2023). LGBTIQ+ youth: Bullying and violence at school. Paris: UNESCO.
UNESCO. (n.d.). Gender equality and education. [Online]. Available:https://www.unesco.org/en/gender-equality/education. [2026, March 5].
United Nations. (2015). Transforming our world: The 2030 agenda for sustainable development. New York: United Nations.
United Nations. (n.d.). Achieve gender equality. [Online]. Available:https://www.un.org/sustainabledevelopment/gender-equality/. [2026, March 5].
Vygotsky, L. S. (1978). Mind in society. Cambridge, MA: Harvard University Press.
