การจัดการเรียนรู้โดยใช้ประสบการณ์เป็นฐาน เรื่องการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ (Climate Change) เพื่อพัฒนาความตระหนักรู้เรื่องสิ่งแวดล้อมจากภายในของผู้เรียน นักเรียนชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 5 ในพื้นที่อำเภอมโนรมย์ จังหวัดชัยนาท
EXPERIENCE-BASED LEARNING ON CLIMATE CHANGE TO DEVELOP INTRINSIC ENVIRONMENTAL AWARENESS IN STUDENTS. 5TH GRADE SECONDARY SCHOOL STUDENTS IN MANOROM DISTRICT, CHAINAT PROVINCE.
คำสำคัญ:
การเรียนรู้โดยใช้ประสบการณ์เป็นฐาน, การเปลี่ยนแปลงภูมิอากาศ, ความตระหนักรู้ด้านสิ่งแวดล้อมจากภายในบทคัดย่อ
การวิจัยนี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) เพื่อศึกษาความตระหนักรู้เรื่องสิ่งแวดล้อมจากภายในของผู้เรียนเกี่ยวกับการเปลี่ยนแปลงภูมิอากาศ (Climate Change) ของนักเรียนชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 5 ในพื้นที่อำเภอมโนรมย์ จังหวัดชัยนาท 2) สร้างกิจกรรมการเรียนรู้โดยใช้ประสบการณ์เป็นฐานเพื่อพัฒนาส่งเสริมความตระหนักรู้ดังกล่าว ผู้ให้ข้อมูลแบ่งออกเป็น 2 กลุ่ม ตามวัตถุประสงค์การวิจัย ได้แก่ 1) นักเรียนชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 5/1 โรงเรียนสาครพิทยาคม จำนวน 31 คน เครื่องที่ใช้ในการวิจัย คือ การสนทนากลุ่ม แล้ววิเคราะห์ผลตามแก่นสาระ (Thematic Analysis)
เพื่ออธิบายระดับความตระหนักรู้โดยรวม และรายด้าน 2) ผู้ให้ข้อมูลสำคัญ ประกอบด้วยนักวิชาการด้านสิ่งแวดล้อม
1 คน ผู้นำชุมชน จำนวน 1 คน ชาวบ้าน 1 คน ครูผู้สอนกลุ่มสาระสังคมศึกษา ศาสนา และวัฒนธรรม จำนวน 3 คน และนักเรียนชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 5/1 โรงเรียนสาครพิทยาคม จำนวน 31 คน โดยใช้การสัมภาษณ์เชิงลึก การสังเกตแบบมีส่วนร่วม บันทึกสะท้อนคิด วิเคราะห์ผลตามแก่นสาระ สังเคราะห์เขียนบรรยายเชิงพรรณนา ผลการวิจัยพบว่าความตระหนักรู้ด้านสิ่งแวดล้อมจากภายในของผู้เรียนประกอบด้วย 4 มิติ ได้แก่ ด้านความรู้ ด้านอารมณ์ ด้านค่านิยม และด้านพฤติกรรม ส่วนใหญ่มีความตระหนักรู้ด้านความรู้ที่เชื่อมโยงกับประสบการณ์ใกล้ตัว สามารถรับรู้การเปลี่ยนแปลงของสภาพแวดล้อมและเชื่อมโยงกับกิจกรรมของมนุษย์ได้ แต่ยังมีข้อจำกัดในการอธิบายเชิงกลไก โดยเฉพาะความสัมพันธ์ระหว่างกิจกรรมของมนุษย์ การปล่อยก๊าซเรือนกระจก และผลกระทบในระดับโลก ผู้เรียนส่วนใหญ่แสดงความห่วงใยและเห็นอกเห็นใจต่อผู้ได้รับผลกระทบ โดยเฉพาะเมื่อเชื่อมโยงกับเหตุการณ์ในพื้นที่ อย่างไรก็ตาม ยังมีบางส่วนที่มองว่าเป็นปัญหาไกลตัว ด้านค่านิยม ผู้เรียนยังมีแนวโน้มมองว่าเป็นหน้าที่ของหน่วยงานภายนอก
ด้านพฤติกรรม ผู้เรียนสามารถระบุแนวทางปฏิบัติได้ชัดเจนและมีความตั้งใจปรับเปลี่ยนพฤติกรรม แต่ยังขาดความต่อเนื่อง ผลการสร้างกิจกรรมการเรียนรู้โดยใช้ประสบการณ์เป็นฐานผ่านชุดกิจกรรม “Climate Action”
ซึ่งประกอบด้วยการวิเคราะห์สถานการณ์โลกเปลี่ยนผ่านกรณีศึกษาในประเทศและต่างประเทศ อภิปราย สะท้อนคิดร่วมกันในกลุ่มและการคำนวณคาร์บอนฟุตพริ้นท์จากพฤติกรรมประจำวันของตน พบว่าสามารถพัฒนาความตระหนักรู้ของผู้เรียนได้อย่างเป็นลำดับ โดยผู้เรียนสามารถเชื่อมโยงพฤติกรรมของตนเองกับผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม
เกิดความรู้สึกเชื่อมโยงกับธรรมชาติและชุมชน ตระหนักถึงความรับผิดชอบร่วมกัน และแสดงความตั้งใจปรับเปลี่ยนพฤติกรรมอย่างต่อเนื่อง สะท้อนการพัฒนาแรงจูงใจจากภายนอกสู่แรงจูงใจจากภายในอย่างชัดเจน
เอกสารอ้างอิง
กระทรวงศึกษาธิการ. (2551; 2560). หลักสูตรแกนกลางการศึกษาขั้นพื้นฐาน พ.ศ. 2551 และฉบับปรับปรุง พ.ศ. 2560. กรุงเทพฯ: กระทรวงศึกษาธิการ.
กัญญารัตน์ กันฑษา, & วสิน ปัญญาวุฒระกูล. (2025). กิจกรรมการเรียนรู้ โดยใช้ประสบการณ์เป็นฐาน เพื่อพัฒนาทักษะการคิดเชิงวิพากษ์ เรื่อง เหตุการณ์สำคัญของระบบการปกครองไทย สำหรับนักเรียนชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 2 เขต ราชเทวี กรุงเทพมหานคร. วารสารพุทธศาสตร์ศึกษาและการวิจัย, 11(3), 348-360.
กิ่งแก้ว อารีรักษณ์ และคณะ. (2549). การจัดการเรียนรู้โดยใช้รูปแบบหลากหลาย: องค์ความรู้จาก การวิจัยและพัฒนาเพื่อปฏิรูปการเรียนรู้ทั้งโรงเรียน. กรุงเทพฯ: เกรทเอ็ดดูเคชั่น จำกัด.
ทิศนา แหมมณี. (2545). ศาสตร์การสอน. กรุงเทพฯ : สำนักพิมพ์แห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
ปิยธิดา สุภา, & จรรยา ดาสา. (2024). การพัฒนาเครื่องมือวัดความตระหนักรู้เกี่ยวกับการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศของนักเรียนมัธยมศึกษาตอนปลาย. วารสารการวัดผลการศึกษา มหาวิทยาลัยมหาสารคาม, 31(1), 124–138.
พิมพันธ์ เดชะคุปต์. (2549). รูปแบบการจัดการเรียนรู้จากประสบการณ์. ใน การจัดการเรียนรู้แบบเน้นการจัดการเรียนรู้โดยใช้รูปแบบที่หลากหลาย: องค์ความรู้จากการวิจัยและพัฒนาเพื่อปฏิรูปการเรียนรู้ทั้งโรงเรียน. นนทบุรี: บริษัท เอ็ดดูเคชั่น จำกัด.
มิ่งสรรพ์ ขาวสอาด, & กอบกุล รายะนาคร. (2553). นโยบายสาธารณะเพื่อรองรับการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ. ชุดความรู้นโยบายสาธารณะ. เชียงใหม่: สำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ (สสส.).
สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน. (2542). พระราชบัญญัติการศึกษาแห่งชาติ. กรุงเทพฯ: สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน.
สำนักงานเลขาธิการสภาการศึกษา. (2549). การจัดการเรียนรู้แบบประสบการณ์และที่เน้นการปฏิบัติ. กรุงเทพฯ: ชุมนุมสหกรณ์การเกษตรแห่งประเทศไทย.
สำนักงานทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมจังหวัดชัยนาท. (2568, 14 กุมภาพันธ์). การประชุมคณะทำงานด้านการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศระดับจังหวัดชัยนาท. ข่าวประชาสัมพันธ์.
องค์การบริหารจัดการก๊าซเรือนกระจก (องค์การมหาชน). (2568). Global risk report 2025: ภูมิทัศน์โลกที่แตกร้าวมากขึ้น. [Online]. Available: https://www.tgo.or.th/. [2568, สิงหาคม 4].
Braun, V., & Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative research in psychology, 3(2), 77-101.
Craig, R. (1987). Training and development handbook: A guide to human resource (3rd ed.). New York: Mc Gray-Hill Companies.
Deci, E. L., & Ryan, R. M. (2000). The “what” and “why” of goal pursuits: Human needs and the self-determination of behavior. Psychological Inquiry, 11(4), 227–268.
Dewey, J. (2005). How we think: A restatement of the relation of reflective thinking and the educational process. New York: D. C. Heath.
Dewey, J. (1997). Experience and education. New York: Touchstone.
Duval, S., & Wicklund, R. A. (1972). A theory of objective self-awareness. Academic Press.
Gibbs, G. (1988). Learning by doing: A guide to teaching and learning methods. London: Further Education.
Hollweg, K. S., Taylor, J. R., Bybee, R. W., Marcinkowski, T. J., McBeth, W. C., & Zoido, P. (2011). Developing a framework for assessing environmental literacy. North American Association for Environmental Education.
IPCC. (2021). Climate Change 2021: The Physical Science Basis. Contribution of Working Group I to the Sixth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change. Cambridge University Press
IQAir. (2025, August 14). Chai Nat air quality index (AQI) and PM2.5 air pollution in Chai Nat. IQAir. [Online]. Available: https://www.aqi.in/in/climate-change/thailand/chai-nat/chai-nat. [2025, August 14].
Khemmani, T. (2018). Science of teaching: Knowledge for effective learning process management (ศาสตร์การสอน: องค์ความรู้เพื่อการจัดกระบวนการเรียนรู้ที่มีประสิทธิภาพ). Bangkok: Chulalongkorn University Press.
Küfeoğlu, S. (2022). SDG-13: Climate action. In Emerging technologies and the sustainable development goals (pp. 429–439). Springer. [Online]. Available: https://doi.org/10.1007/978-3-031-07127-0_15. [2025, August 4].
Kolb, D. A. (1984). Experiential learning: Experience as the source of learning and development. Prentice-Hall.
Kolb, D. A. (2015). Experiential learning: Experience as the source of learning and development (2nd ed.). Pearson Education.
Oğuz, D., Çakcı, I., & Kavas, S. (2011). Environmental awareness of students in higher education. SDU Faculty of Forestry Journal, 12, 34–39.
Pachamama Alliance. (n.d.). Environmental awareness. [Online]. Available: https://pachamama.org/environmental-awareness. [2025, August 10].
Thailand Development Research Institute. (2024, October 30). Adaptation to climate change: Policy forum summary. ThaiPublica. [Online]. Available: https://thaipublica.org/2024/10/tdri-adaptation-to-climate-change/. [2025, August 4].
Thamrongnawasawat, T. (2025, January 31). Climate change คือนรกที่มนุษย์ไม่เคยรู้จัก [Climate change is the hell humanity has never known]. The MATTER. [Online]. Available: https://thematter.co/social/climate-change-thon-thamrongnawasawat/225774. [2025, August 4].
TDRI–UNICEF. (2022). รายงานการศึกษาและนโยบายสิ่งแวดล้อมเพื่อการพัฒนาอย่างยั่งยืน. กรุงเทพฯ: สถาบันวิจัยเพื่อการพัฒนาประเทศไทย.
Thailand Development Research Institute (TDRI), & UNICEF Thailand. (2022). Children and climate change in Thailand. Bangkok: TDRI.
NASA. (2024). Climate change: How do we know? [Online]. Available: https://climate.nasa.gov/evidence/. [2025, August 6].
UNESCO. (2022). Education for sustainable development: A roadmap. [Online]. Available: https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000374802. [2025, August 4].
NOAA National Centers for Environmental Information. (2024). Annual 2024 global climate report. [Online]. Available: https://www.ncei.noaa.gov/access/monitoring/monthly-report/global/202413. [2025, October 4].
UNICEF. (2020). คู่มือกิจกรรมสิ่งแวดล้อมศึกษา: การเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศและความหลากหลายทางชีวภาพ เพื่อช่วยในการสอนเด็กอายุ 7–18 ปีเกี่ยวกับการสูญเสียความหลากหลายทางชีวภาพและการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ. [Online]. Available: https://www.unicef.org/thailand/th/reports/abc-handbook. [2568, กรกฎาคม 4].
United Nations. (n.d.). The 17 goals. United Nations Sustainable Development Goals. [Online]. Available: https://sdgs.un.org/goals. [2025, July 19].
UNESCO. (2017). Education for sustainable development goals: Learning objectives. UNESCO. http://unesdoc.unesco.org/images/0024/002474/247444e.pdf. [2025, July 20].
UNESCO. (2018). Issues and trends in education for sustainable development. Paris: UNESCO. [Online]. Available: https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000261445. [2025, July 4].
UNESCO Global Action Programme on Education for Sustainable Development. (2018). Education for sustainable development and the SDGs – Learning to act, learning to achieve. UNESCO. [Online]. Available: https://en.unesco.org/sites/default/files/gap_pn1_-_esd_and_the_sdgs_policy_brief_6_page_version.pdf. [2025, July 4].
UNESCO. (2017). Education for sustainable development goals: Learning objectives. UNESCO.
United Nations. (2015). Transforming our world: The 2030 agenda for sustainable development. [Online]. Available: https://sdgs.un.org/2030agenda. [2025, July 5].
United Nations Framework Convention on Climate Change. (2015). Paris agreement. https://unfccc.int/sites/default/files/english_paris_agreement.pdf. [2025, July 5].
