การบูรณาการหลักสิทธิและเสรีภาพตามรัฐธรรมนูญกับการบริหารสถานศึกษา: ขอบเขตอำนาจและดุลพินิจของผู้บริหาร

INTEGRATING CONSTITUTIONAL RIGHTS AND FREEDOMS INTO EDUCATIONAL ADMINISTRATION: THE SCOPE OF AUTHORITY AND DISCRETION OF SCHOOL ADMINISTRATORS

บทคัดย่อ

บทความนี้มุ่งศึกษาการบูรณาการหลักสิทธิและเสรีภาพตามรัฐธรรมนูญเข้ากับการบริหารสถานศึกษา ภายใต้ปัญหาการใช้อำนาจและดุลพินิจทางปกครอง (Administrative Discretion) ของผู้บริหารสถานศึกษาที่อาจกระทบสิทธิของผู้เรียนและบุคลากรทางการศึกษา โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อวิเคราะห์ขอบเขตอำนาจทางปกครอง หลักควบคุมการใช้ดุลพินิจ และแนวทางบริหารที่สอดคล้องกับรัฐธรรมนูญ โดยใช้วิธีการศึกษาจากเอกสาร วิเคราะห์บทบัญญัติรัฐธรรมนูญ กฎหมายที่เกี่ยวข้อง หลักกฎหมายมหาชน และคำพิพากษา ทั้งในและต่างประเทศ เพื่อสังเคราะห์กรอบแนวคิดเชิงหลักการ

      ผลการศึกษาพบว่า การบริหารสถานศึกษาต้องอยู่ภายใต้หลักนิติธรรม (Rule of Law) หลักความเสมอภาค และหลักความได้สัดส่วน (Proportionality) โดยเฉพาะหลักความพอสมควรแก่เหตุซึ่งทำหน้าที่เป็นกลไกสำคัญในการชั่งน้ำหนักระหว่างประโยชน์สาธารณะกับสิทธิของปัจเจกชน นอกจากนี้ การศึกษายังพบว่าดุลพินิจของผู้บริหารสถานศึกษาไม่ใช่อำนาจที่ไร้ขอบเขต หากต้องถูกกำกับด้วยหลักเหตุผล ความจำเป็น และกระบวนการที่เป็นธรรม การใช้ดุลพินิจโดยขาดกรอบควบคุมย่อมนำไปสู่ความเสี่ยงต่อการละเมิดสิทธิและบั่นทอนความชอบธรรมของการบริหาร จึงเสนอแนะแนวทางเชิงรูปธรรมโดยเน้นการเปลี่ยนผ่านสู่การบริหารเชิงสิทธิ (rights-based administration) ได้แก่ การจัดทำคู่มือแนวปฏิบัติการใช้อำนาจและการลงโทษทางวินัยที่สอดคล้องกับหลักสิทธิมนุษยชน การกำหนดเกณฑ์การใช้ดุลพินิจที่ตรวจสอบได้ การพัฒนากระบวนการพิจารณาที่เคารพหลักกระบวนการที่เป็นธรรม (due process) และการเสริมสร้างองค์ความรู้ด้านกฎหมายมหาชนแก่ผู้บริหารสถานศึกษา แนวทางดังกล่าวมีนัยสำคัญต่อการยกระดับการบริหารสถานศึกษาให้สอดคล้องกับรัฐธรรมนูญนิยมและหลักการของรัฐประชาธิปไตยสมัยใหม่