การบูรณาการแนวคิดการจัดการเรียนรู้เชิงรุกและพุทธวิธี เพื่อพัฒนากิจกรรมส่งเสริมการรักษาศีล 5 ของนักเรียนระดับประถมศึกษา
THE INTEGRATION OF ACTIVE LEARNING CONCEPTS AND BUDDHIST METHODS TO DEVELOP ACTIVITIES PROMOTING THE OBSERVANCE OF THE FIVE PRECEPTS AMONG ELEMENTARY SCHOOL STUDENTS
คำสำคัญ:
การจัดการเรียนรู้เชิงรุก, พุทธวิธี, การรักษาศีล 5, กิจกรรมเสริมหลักสูตร, นักเรียนประถมศึกษาบทคัดย่อ
บทความวิชาการนี้นำเสนอแนวทางการบูรณาการแนวคิดการจัดการเรียนรู้เชิงรุก ร่วมกับพุทธวิธี เพื่อพัฒนากิจกรรมส่งเสริมการรักษาศีล 5 สำหรับนักเรียนระดับประถมศึกษา สืบเนื่องจากข้อจำกัดของการเรียนการสอนศีลธรรมแบบดั้งเดิมที่เน้นการท่องจำ ทำให้ผู้เรียนขาดความตระหนักรู้และหิริโอตตัปปะ บทความนี้จึงสังเคราะห์องค์ความรู้ใหม่ผ่านโมเดลกระบวนการจัดการเรียนรู้เชิงพุทธแบบเชิงรุกที่ผสานนวัตกรรมการศึกษาสากล ได้แก่ การออกแบบย้อนกลับ กระบวนการคิดขั้นสูงเชิงระบบ (GPAS) และการเรียนรู้จากประสบการณ์ เข้ากับหลักพุทธปรัชญา กระบวนการขับเคลื่อนผ่าน 4 ขั้นตอน คือ การจุดประกายและตระหนักรู้ปัญหา (ทุกข์) ผ่านบทบาทกัลยาณมิตรของผู้สอน กระบวนการคิดวิเคราะห์ กระตุ้นโยนิโสมนสิการสืบสาวสาเหตุของปัญหาจนเกิดหิริโอตตัปปะจากภายใน การลงมือปฏิบัติผ่านประสบการณ์ ใช้กิจกรรมเสริมหลักสูตรเชิงสร้างสรรค์ (CAS) เช่น โครงการธนาคารความดี กิจกรรมจิตอาสา และสถานการณ์จำลองเพื่อการแก้ปัญหา เป็นการฝึกฝนตามหลักไตรสิกขา การสะท้อนผลและเกิดพฤติกรรมยั่งยืน การประเมินและกำกับตนเองตามแนวทางมรรคมีองค์ 8 ผลลัพธ์ที่คาดหวัง เมื่อนำโมเดลนี้ไปใช้ นักเรียนจะเกิดการเปลี่ยนผ่านพฤติกรรมจากการทำตามข้อบังคับ ไปสู่การปฏิบัติด้วยความเข้าใจและตระหนักรู้คุณค่าจากภายใน โดยสามารถสังเกตเห็นการเปลี่ยนแปลงเชิงประจักษ์ได้จากการมีวินัยในตนเองที่เพิ่มขึ้น พฤติกรรมการละเมิดศีลในชีวิตประจำวันที่ลดลง และการแสดงออกถึงความละอายเกรงกลัวต่อบาปในการทำกิจกรรมต่าง ๆ เป็นกลไกสำคัญในการหล่อหลอมเยาวชนให้เป็นมนุษย์ที่สมบูรณ์สอดคล้องกับเป้าหมายการพัฒนาทุนมนุษย์ของชาติ
เอกสารอ้างอิง
กระทรวงศึกษาธิการ. (2553). พระราชบัญญัติการศึกษาแห่งชาติ พ.ศ. 2542 แก้ไขเพิ่มเติม (ฉบับที่ 3). กรุงเทพมหานคร: สำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา.
ช่อง 8. (2569). ข่าว. [ออนไลน์]. แหล่งที่มา: https://www.youtube.com/watch?v=WMHG-QHuzXY [สืบค้นเมื่อ 10 มกราคม 2569].
พจนานุกรม แปลไทย-ไทย. (2569). เปลื้อง ณ นคร. [ออนไลน์]. แหล่งที่มา: https://www.sanook.com/dictionary/dict/dict-th-th-pleang/ [สืบค้นเมื่อ 24 มกราคม 2569].
พระธรรมปิฎก (ป. อ. ปยุตฺโต). (2541). แง่คิดข้อสังเกตเกี่ยวกับการปฏิรูปการศึกษา. กรุงเทพมหานคร: คุรุสภาลาดพร้าว.
พระธรรมปิฎก (ป. อ. ปยุตฺโต). (2546). พจนานุกรมพุทธศาสน์ ฉบับประมวลศัพท์ (พิมพ์ครั้งที่ 11). กรุงเทพมหานคร: มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.
พระพรหมคุณาภรณ์ (ป. อ. ปยุตฺโต). (2553). พจนานุกรมพุทธศาสตร์ ฉบับประมวลธรรม. กรุงเทพมหานคร: โรงพิมพ์มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.
พระพรหมคุณาภรณ์ (ป. อ. ปยุตฺโต). (2562). พุทธธรรม ฉบับปรับขยาย. กรุงเทพมหานคร: สำนักพิมพ์ผลิธัมม์ ในเครือ บริษัท สำนักพิมพ์เพ็ทแอนด์โฮม จำกัด.
พระพุทธโฆสเถระ. (2546). คัมภีร์วิสุทธิมรรค. แปลและเรียบเรียงโดย สมเด็จพระพุฒาจารย์ (อาจ อาสภมหาเถร) (พิมพ์ครั้งที่ 4). กรุงเทพมหานคร: บริษัท ประยูรวงศ์พริ้นท์ติ้ง จำกัด.
พระสัทธัมมโชติกะ ธัมมาจริยะ. (2565). มหาอภิธัมมัตถสังคหฎีกา กัมมจตุกกะและมรณุปปัตติจตุกกะ. กรุงเทพมหานคร: หจก. ทิพยวิสุทธิ์.
พระอุปติสสเถระ. (2538). วิมุตติมรรค. แปลโดย คณาจารย์มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย. กรุงเทพมหานคร: โรงพิมพ์มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.
มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย. (2539). พระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย. โรงพิมพ์มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.
มติชนออนไลน์. (2569). ข่าวในประเทศ. [ออนไลน์]. แหล่งที่มา: https://www.matichon.co.th/local/news_3836258 [สืบค้นเมื่อ 10 มกราคม 2569].
ราชบัณฑิตยสถาน. (2554). พจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. 2554. [ออนไลน์]. แหล่งที่มา: https://dictionary.orst.go.th/ [สืบค้นเมื่อ 24 กรกฎาคม 2567].
เรื่องเล่าเช้านี้. (2569). หามส่งนักเรียน ม.1 เสพยาตั้งแต่ ป. 5. [ออนไลน์]. แหล่งที่มา: https://www.youtube.com/watch?v=6Gs8AVfJBhc [สืบค้นเมื่อ 10 มกราคม 2569].
สถาบันส่งเสริมการสอนวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี. (2569). ผลการประเมิน PISA2022. [ออนไลน์]. แหล่งที่มา: https://pisathailand.ipst.ac.th/news-21/ [สืบค้นเมื่อ 4 มกราคม 2569].
สมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์ (ป. อ. ปยุตฺโต). (2562). พุทธธรรม ฉบับปรับขยาย (พิมพ์ครั้งที่ 53). กรุงเทพมหานคร: สำนักพิมพ์ผลิธัมม์.
สาโรช บัวศรี. (2526). วิธีสอนตามขั้นทั้งสี่ของอริยสัจในการศึกษาตามแนวพุทธศาสตร์. กรุงเทพมหานคร: สำนักคณะกรรมการวัฒนธรรมแห่งชาติ.
สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน (สพฐ.). (2551). แนวทางการนิเทศเพื่อพัฒนาและส่งเสริมการจัดการเรียนรู้ (Active Learning). กรุงเทพมหานคร: หน่วยนิเทศการศึกษา.
สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน. (2553). แนวทางการจัดกิจกรรมพัฒนาผู้เรียน ตามหลักสูตรแกนกลางการศึกษาขั้นพื้นฐาน พุทธศักราช 2551 (พิมพ์ครั้งที่ 2). กรุงเทพมหานคร: สำนักวิชาการและมาตรฐานการศึกษา กระทรวงศึกษาธิการ.
สำนักงานคณะกรรมการการอาชีวศึกษา. (2562). หลักเกณฑ์และแนวปฏิบัติการจัดการอาชีวศึกษา ระดับประกาศนียบัตรวิชาชีพ และระดับประกาศนียบัตรวิชาชีพชั้นสูง เรื่องที่ 6 การจัดกิจกรรมเสริมหลักสูตร. กรุงเทพมหานคร: สำนักมาตรฐานการอาชีวศึกษาและวิชาชีพ กระทรวงศึกษาธิการ.
สำนักงานสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ. (2565). แผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ (ฉบับที่ 13). กรุงเทพมหานคร: สำนักนายกรัฐมนตรี.
Thai PBS. (2569). ข่าว. [ออนไลน์]. แหล่งที่มา: https://www.thaipbs.or.th/news/content/287594 [สืบค้นเมื่อ 10 มกราคม 2569].
Anderson, V. E., & Gruhn, W. T. (1962). Principles and Practices of Secondary Education. California: Ronald Press Company.
Barbieri. (2009). Extracurricular activities. New York: St. Martin’s Press.
Blount, N. S., & Klausmeiers, J. (1968). Teaching in secondary school. New York: Harper and Row.
Education Corner. (2026). Extracurricular activities. [Online]. Source: https://www.educationcorner.com/k12-extracurricular-activities.html [Accessed January 24, 2026].
Fredrickson, B. (1990). Positivity: Groundbreaking Research to Release Your Inner Optimist and Thrive. London: Oneworld Publications.
Kilzer, L. R., et al. (1956). Allied Activities in Secondary School. New York: Harper & Brothers Publishers.
Kolb, D. A., & Fry, R. (1975). Toward an applied theory of experiential learning. In C. Cooper (Ed.), Studies of group process (pp. 33-57). New York: Wiley.
McCarthy, K. J. (2000). The effects of student activity participation, gender, ethnicity, and Socio-economic level on high school student grade point averages and attendance. Research Article, National Association of African American Studies & National Association of Hispanic and Latino Studies, 410-424.
Mountain Heights Academy. (2026). Why extracurricular activities are so important. [Online]. Source: http://www.mountainheightsacademy.org/why-extracurricular-activities-are-soimportant [Accessed January 24, 2026].
Visaggi, C., & Young, J. (2026). Experiential Learning Theory. [Online]. Source: https://myexperience.gsu.edu/faculty/resources/theory/ [Accessed January 24, 2026].
Wiggins, G., & McTighe, J. (2005). Understanding by Design (2nd ed.). Virginia: Association for Supervision & Curriculum Development.
