กลยุทธ์การสื่อสารเชิงรุกและการสร้างสรรค์พุทธธรรมผ่านสื่อออนไลน์ในสังคมไทย
PROACTIVE COMMUNICATION STRATEGIES AND THE DISSEMINATION OF BUDDHIST TEACHINGS THROUGH ONLINE MEDIA IN THAI SOCIETY
คำสำคัญ:
การเผยแผ่เชิงรุก, พุทธนวัตกรรมการสื่อสาร, สื่อสังคมออนไลน์, จริยธรรมสื่อ, ยุคดิจิทัล 4.0บทคัดย่อ
บทความวิชาการนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาและนำเสนอแนวทางการประยุกต์ใช้สื่อออนไลน์อย่างสร้างสรรค์เพื่อการเผยแผ่หลักธรรมและป้องกันภัยคุกคามทางพระพุทธศาสนาในยุคดิจิทัล 4.0 ท่ามกลางวิกฤตการณ์ที่ปรากฏชัดจากการใช้ปัญญาประดิษฐ์ (AI) บิดเบือนภาพลักษณ์สงฆ์ การแพร่กระจายข่าวปลอม และวาทกรรมสร้างความเกลียดชังที่ทำลายศรัทธาอย่างรวดเร็ว บทความจึงมุ่งยกระดับ ความฉลาดทางดิจิทัล (DQ) และ ความรู้เท่าทันสื่อ ผ่านการสังเคราะห์องค์ความรู้ใหม่ คือ โมเดลการเผยแผ่พุทธธรรมเชิงรุกในยุคดิจิทัล ซึ่งขับเคลื่อนด้วย 4 ขั้นตอน ได้แก่ 1) ธรรมวิจัยภายใน (โยนิโสมนสิการ) 2) พุทธนวัตกรรมคอนเทนต์ที่เคารพความหลากหลาย 3) ยุทธศาสตร์เครือข่ายกัลยาณมิตรดิจิทัล และ 4) การสร้างภูมิคุ้มกันทางปัญญา โดยผลลัพธ์เชิงพฤติกรรมที่สำคัญคือการลดอุบัติการณ์การส่งต่อข้อมูลบิดเบือนทางศาสนาอย่างเป็นรูปธรรม พร้อมเปลี่ยนบทบาทพุทธศาสนิกชนสู่การเป็นผู้สร้างสรรค์พื้นที่ปลอดภัย เพื่อยกระดับสุขภาวะทางปัญญาและสร้างความมั่นคงทางศีลธรรมให้แก่สังคมไทยอย่างยั่งยืนในยุคเทคโนโลยีเปลี่ยนโลก
เอกสารอ้างอิง
ราชบัณฑิตยสถาน. (2546). พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. 2542. กรุงเทพมหานคร: ศิริวัฒนาอินเตอร์พริ้นท์.
วราพร ดำจับ. (2562). “สื่อสังคมออนไลน์กับการเรียนรู้ในศตวรรษที่ 21”. วารสารศิลปศาสตร์ มหาวิทยาลัยแม่โจ้. ปีที่ 7 ฉบับที่ 2 (มกราคม–มิถุนายน): 155-156.
ศรีดา ตันทะอธิพานิช. (2569). ภัยออนไลน์ในเด็ก ปัญหาสังคมยุคดิจิทัล. [ออนไลน์]. แหล่งที่มา: https://www.thaipost.net/main/detail/45143 [2 กุมภาพันธ์ 2569].
แสงเดือน ผ่องพุฒ. (2569). สื่อสังคมออนไลน์: แนวทางการนำมาประยุกต์ใช้. สำนักงานเลขาธิการวุฒิสภา. [ออนไลน์]. แหล่งที่มา: http://library.senate.go.th/document/Ext6685/6685991_0004.pdf [2 กุมภาพันธ์ 2569].
อรวรรณ วงศ์แก้วโพธิ์ทอง. (2553). “Social Media เครื่องมือเพิ่มศักยภาพทางธุรกิจ”. วารสารนักบริหาร มหาวิทยาลัยกรุงเทพ. ปีที่ 30 ฉบับที่ 4 (กันยายน–ธันวาคม): 63-69.
คณาจารย์มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย. (2559). ภาษากับการสื่อสาร (Language and Communication) ฉบับปรับปรุง. พิมพ์ครั้งที่ 2. พระนครศรีอยุธยา: สำนักพิมพ์มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.
ทวีวัฒนา คุ้มทอง. (2556). การศึกษาวิเคราะห์วิธีการเผยแผ่และสื่อสารธรรมของแม่ชีศันสนีย์ เสถียรสุต. วิทยานิพนธ์พุทธศาสตรมหาบัณฑิต. บัณฑิตวิทยาลัย: มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.
ธนวดี บุญลือ. (2546). “ทฤษฎีและแบบจำลองพื้นฐานทางการสื่อสาร”. ใน เอกสารการสอนชุดวิชาหลักและทฤษฎีการสื่อสาร (หน่วยที่ 9). นนทบุรี: สำนักพิมพ์มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช.
ระวีวรรณ ประกอบผล. (2540). “องค์ประกอบและกระบวนการของการสื่อสาร”. ใน เอกสารการสอนชุดวิชาหลักและทฤษฎีการสื่อสาร (หน่วยที่ 1-8). นนทบุรี: มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช.
เสนาะ ติเยาว์. (2538). การสื่อสารในองค์การ. พิมพ์ครั้งที่ 3. กรุงเทพมหานคร: มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์.
เสาวลักษณ์ อนันตศานต์. (2557). มนุษย์กับการสื่อสาร. กรุงเทพมหานคร: สำนักพิมพ์มหาวิทยาลัยรามคำแหง.
Mehrabian and Ferris. (1967). Inference of Attitudes from Nonverbal Communication in Two Channels. 6th Edition. Journal of Consulting Psychology.
Miller, George A. (1981). Educational Administration: Concept and Practices. 3rd ed. Belmont: Wadsworth.
โชติมา วัฒนะ. (2561). “เครือข่ายสังคมออนไลน์: ประโยชน์และโทษ”. วารสารรังสิตสารสนเทศ. ปีที่ 24 ฉบับที่ 1: 131-132.
ณัฏฐกาญจน์ ศุกลรัตนเมธี และคณะ. (2562). การรู้เท่าทันสื่อสังคมออนไลน์ของเยาวชนเพื่อการเป็นพลเมืองในสังคมประชาธิปไตย. รายงานวิจัย. สถาบันพระปกเกล้า.
พิชิต วิจิตรบุญรักษ์. (2554). “สื่อสังคมออนไลน์: สื่อแห่งอนาคต”. วารสารนักบริหาร. ปีที่ 31 ฉบับที่ 4: 19.
วศิน อินทสระ. (2549). พุทธจริยศาสตร์. กรุงเทพมหานคร: สำนักพิมพ์ธรรมดา.
วัฒนี ภูวทิศ. (2554). “การใช้ประโยชน์จากสื่อสังคมออนไลน์และผลกระทบเชิงจริยธรรมในการนำเสนอข่าวสารของผู้สื่อข่าว”. วารสารนักบริหาร. ปีที่ 31 ฉบับที่ 1: 168.
สมคิด บางโม. (2551). กฎหมายและจริยธรรมสื่อสารมวลชน. กรุงเทพมหานคร: เอส เค บุ๊คส์.
Burnett, R., and Marshall D.P. (2003). Web Theory. London: Routlege.
ครองรัตน์ ดุลลาพันธ์. (2561). พฤติกรรมการใช้เครือข่ายสังคมออนไลน์และปัจจัยทางจิตที่พยากรณ์ภาวะโรคซึมเศร้า. วิทยานิพนธ์ศิลปศาสตรมหาบัณฑิต. สถาบันบัณฑิตพัฒนบริหารศาสตร์.
เพ็ญแข ประจนปัจจานึก. (2551). การยกระดับคุณธรรม จริยธรรมของสังคมไทยเพื่อการปฏิรูปสังคม: แนวทางและการปฏิบัติ. กรุงเทพมหานคร: สำนักงานสภาที่ปรึกษาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ.
ฤทธี อินทราวุธ. (2569). โลกไซเบอร์กับความมั่นคงชาติ. [ออนไลน์]. แหล่งที่มา: http://rittee1834.blogspot.com [24 กุมภาพันธ์ 2569].
สำนักงานสถิติแห่งชาติ. (2564). สำรวจการมีการใช้เทคโนโลยีสารสนเทศและการสื่อสารในครัวเรือน พ.ศ. 2564. กรุงเทพมหานคร: สำนักงานสถิติแห่งชาติ.
สุรสิทธิ์ วิทยารัฐ. (2560). พัฒนาการสื่อใหม่ (New Media): อิทธิพลภาษาดิจิตอลต่อรูปแบบการสื่อสารของมนุษยชาติและผลกระทบต่อจริยธรรมสื่อ. รายงานวิจัย. มหาวิทยาลัยราชภัฏสวนสุนันทา.
อภิญญา ตั้งประสิทธิ์ศิลป์. (2562). ความน่าเชื่อถือของแหล่งข้อมูลข่าวสารบนเฟซบุ๊กที่มีผลต่อพฤติกรรมการส่งต่อข้อมูลข่าวสารของผู้ใช้สื่อสังคมในกรุงเทพมหานคร. การค้นคว้าอิสระนิเทศศาสตรมหาบัณฑิต. มหาวิทยาลัยกรุงเทพ.
Norrisa, D. F. & Reddick. (2013). E-democracy at the American grassroots: Not now ...not likely?. 18th ed. Information Polity.
