พุทธนวัตกรรมการจัดการเรียนรู้เชิงรุก (Active Learning) เพื่อเสริมสร้างทักษะแห่งพุทธศตวรรษที่ 26 สำหรับครูสังคมศึกษา
BUDDHIST INNOVATIONS IN ACTIVE LEARNING TO ENHANCE 26TH-CENTURY SKILLS FOR SOCIAL STUDIES TEACHERS.
คำสำคัญ:
พุทธนวัตกรรม, การจัดการเรียนรู้เชิงรุก (Active Learning), พุทธศตวรรษที่ 26, ครูสังคมศึกษาบทคัดย่อ
บทความวิชาการฉบับนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อนำเสนอระบบพุทธนวัตกรรม การจัดการเรียนรู้เชิงรุก (Active Learning) สำหรับครูสังคมศึกษา เพื่อพัฒนาผู้เรียนให้เท่าทันการเปลี่ยนแปลงใน พุทธศตวรรษที่ 26 ซึ่งเป็นยุคแห่งปัญญาประดิษฐ์ขั้นสูง (Advanced AI) และการหลอมรวมโลกจริงกับโลกเสมือน ผลการวิเคราะห์พบว่าการศึกษายุคนี้จำเป็นต้องบูรณาการทฤษฎีระบบ เข้ากับหลักพุทธธรรมเพื่อสร้างภูมิคุ้มกันทางปัญญา โดยนวัตกรรมดังกล่าวขับเคลื่อนผ่าน 5 ขั้นตอนหลัก คือ 1) การวิเคราะห์บริบทโลกดิจิทัลและทักษะ 3Rs x 7Cs 2) การออกแบบโครงสร้างปัจจัยนำเข้า (Input) ที่เชื่อมโยงบิ๊กดาต้าเข้ากับสัมมาทิฏฐิ 3) การจัดการเรียนรู้เชิงรุกผ่านรูปแบบ PBL และบันได 5 ขั้น (5 STEPs) 4) การบ่มเพาะจิตวิญญาณกัลยาณมิตรเพื่อชี้แนะการใช้เทคโนโลยีอย่างรู้เท่าทัน และ 5) การประเมินผลเชิงระบบตามแนวคิดของ Stufflebeam ผลการสังเคราะห์ชี้ให้เห็นว่า ระบบพุทธนวัตกรรมนี้ส่งผลให้ครูสังคมศึกษาเปลี่ยนบทบาทจากผู้สอนเนื้อหา สู่การเป็นกัลยาณมิตรทางปัญญา ที่สามารถใช้เทคโนโลยีเป็นเครื่องมือบ่มเพาะโยนิโสมนสิการ ผลลัพธ์ที่เกิดขึ้นกับผู้เรียนคือการเป็นพลเมืองดิจิทัลที่มีสมรรถนะสูงควบคู่กับดุลยพินิจทางจริยธรรม สามารถดำรงตนและสร้างสรรค์สันติธรรมท่ามกลางความผันผวนของโลกอนาคต
เอกสารอ้างอิง
กระทรวงศึกษาธิการ. (2545). พระราชบัญญัติการศึกษาแห่งชาติ พ.ศ. 2542 และที่แก้ไขเพิ่มเติม (ฉบับที่ 2) พ.ศ. 2545. กรุงเทพมหานคร: พริกหวานกราฟฟิค.
________. (2551). ตัวชี้วัดและสาระการเรียนรู้แกนกลาง กลุ่มสาระการเรียนรู้สังคมศึกษา ศาสนา และวัฒนธรรม ตามหลักสูตรแกนกลางการศึกษาขั้นพื้นฐาน พุทธศักราช 2551. กรุงเทพมหานคร: โรงพิมพ์ชุมนุมสหกรณ์การเกษตรแห่งประเทศไทย จำกัด.
________. (2564). แนวทางการจัดการเรียนรู้เชิงรุก (Active Learning). [ออนไลน์]. สืบค้นจากแหล่งข้อมูลระบบดิจิทัล สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน (สพฐ.).
กรมวิชาการ กระทรวงศึกษาธิการ. (2540). การสอนแบบหน่วยเนื้อหาบูรณาการ. กรุงเทพมหานคร: โรงพิมพ์การศาสนา.
________. (2540). แนวทางการพัฒนาการเรียนรู้ตามพระราชบัญญัติการศึกษาแห่งชาติ พ.ศ. 2542. กรุงเทพมหานคร: โรงพิมพ์คุรุสภาลาดพร้าว.
ไชยยศ เรืองสุวรรณ. (2553). การจัดการเรียนรู้แบบ Active Learning. [ออนไลน์]. สืบค้นจากเครือข่ายสารสนเทศทางการศึกษา.
ชัยยงค์ พรหมวงศ์. (2551). ชุดวิชาเทคโนโลยีและสื่อสารการศึกษา เล่ม 1 หน่วยที่ 1-5. นนทบุรี: สำนักพิมพ์มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช.
ทิศนา แขมมณี. (2566). ศาสตร์การสอน: องค์ความรู้เพื่อการจัดกระบวนการเรียนรู้ที่มีประสิทธิภาพ (พิมพ์ครั้งที่ 26). กรุงเทพมหานคร: สำนักพิมพ์แห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
ทักษะแห่งศตวรรษใหม่: ทักษะและความรู้ดิจิทัล. (2569). บทความพลเมืองดิจิทัล. [ออนไลน์]. สืบค้นจาก: https://thaidigizen.com.
พนมนคร มีราคา. (2560). ครูต้องมีลักษณะอย่างไร... ในพุทธศตวรรษที่ 26, วารสารศึกษาศาสตร์ มมร. ปีที่ 5 ฉบับที่ 2 (กรกฎาคม-ธันวาคม 2560).
________. (2560). การจัดการเรียนรู้เชิงรุก (Active Learning) ในยุคการศึกษา 4.0, วารสารวิชาการศึกษา.
ลัดดา ศุขปรีดี. (2523). เทคโนโลยีการสอน. กรุงเทพมหานคร: โอเดียนสโตร์.
วิจารณ์ พานิช. (2555). วิถีสร้างการเรียนรู้เพื่อศิษย์ในพุทธศตวรรษที่ 26. กรุงเทพมหานคร: มูลนิธิศรีสฤษดิ์วงศ์.
วิชัย วงษ์ใหญ่. (2525). พัฒนาหลักสูตรการสอน-มิติใหม่ (พิมพ์ครั้งที่ 3). กรุงเทพมหานคร: ธเนศวรการพิมพ์.
สมหวัง พิธิยานุวัฒน์ และทัศนีย์ บุญเติม. (2540). การจัดการเรียนรู้โดยใช้การวิจัยเป็นฐาน (Research-based Learning). [ออนไลน์]. สืบค้นจากวารสารวิชาการทางการศึกษา.
สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน (สพฐ.). (2569). แนวทางการจัดการเรียนรู้เชิงรุก (Active Learning). [ออนไลน์]. สืบค้นจากแหล่งข้อมูลระบบดิจิทัล.
สุวิธิดา จรุงเกียรติกุล. (2569). ทักษะแห่งอนาคตใหม่: การเรียนรู้ในพุทธศตวรรษที่ 26. [ออนไลน์]. สืบค้นจากแหล่งข้อมูลระบบดิจิทัล (TruePlookpanya).
เสาวนีย์ สิกขาบัณฑิต. (2528). เทคโนโลยีทางการศึกษา. กรุงเทพมหานคร: โรงพิมพ์สถาบันเทคโนโลยีพระจอมเกล้าพระนครเหนือ.
Banathy, B. H. (1968). Instructional systems. Belmont, CA: Lear Siegler, Inc/Fearon Publishers.
Bertalanffy, L. V. (1968). General system theory: Foundations, development, applications. New York: George Braziller, Inc.
Bonwell, C. C., & Eison, J. A. (1991). Active Learning: Creating Excitement in the Classroom. ASHE-ERIC Higher Education Report No. 1. Washington, D.C.: The George Washington University.
Jenkins, Henry. (2009). Confronting the Challenges of Participatory Culture: Media Education for the 21st Century. Chicago, IL: The MacArthur Foundation.
Silver, G. A., & Silver, J. B. (1976). Introduction to system analysis. New Jersey: Prentice-Hall Inc.
Smith, W. A. (1982). Management systems: Analysis and application. Japan: CBS College publishing.
Stufflebeam, D. L. (1971). Education evaluation and decision making. Illinois: Peacock Publishing.
Trilling, B., & Fadel, C. (2009). 21st Century Skills: Learning for Life in Our Times. San Francisco, CA: Jossey-Bass.
