การออกแบบระบบนิเวศการเรียนรู้อัจฉริยะระดับอุดมศึกษาในยุคปัญญาประดิษฐ์

DESIGNING AN INTEGRATED SMART LEARNING ECOSYSTEM IN HIGHER EDUCATION IN THE AGE OF AI

บทคัดย่อ

การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) สังเคราะห์องค์ประกอบเชิงโครงสร้างของระบบนิเวศการเรียนรู้อัจฉริยะ (SLE) 2) วิเคราะห์พลวัตของทักษะการคิดขั้นสูงภายใต้การสนับสนุนของปัญญาประดิษฐ์ (AI) และ 3) นำเสนอกรอบสมรรถนะใหม่สำหรับอาจารย์มหาวิทยาลัย โดยใช้ระเบียบวิธีวิจัยเอกสารอย่างเป็นระบบ คัดเลือกแหล่งข้อมูลวิชาการและรายงานนโยบายระดับนานาชาติรวม 50 รายการ (พ.ศ. 2563-2569) ตามเกณฑ์มาตรฐาน PRISMA

ผลการศึกษาพบว่า ไอเอสแอลอีโมเดล (ISLE Model) ที่พัฒนาขึ้นประกอบด้วย 4 มิติหลัก ได้แก่ 1) โครงสร้างพื้นฐานอัจฉริยะที่ใช้การวิเคราะห์การเรียนรู้ 2) พื้นที่ฟิจิตอล (Phygital Space) ที่ผสานโลกจริงและดิจิทัลไร้รอยต่อ 3) ครุวิธีเสริมพลังด้วย AI ที่เน้นการสร้างสรรค์ร่วมกัน และ 4) การกำกับดูแลเชิงจริยธรรม และยังชี้ให้เห็นว่าระบบนิเวศนี้ช่วยลดภาระทางปัญญาในงานพื้นฐาน ส่งผลให้ผู้เรียนยกระดับสู่การคิดเชิงวิพากษ์และการสังเคราะห์เชิงสร้างสรรค์ระดับสูง นอกจากนี้ยังพบการเปลี่ยนแปลงบทบาทอาจารย์สู่การเป็นผู้อำนวยความสะดวกในการเรียนรู้ (Learning Facilitator) เชิงข้อมูลและที่ปรึกษาด้านจริยธรรม ซึ่งมีสมรรถนะสำคัญที่ค้นพบ ได้แก่ (1) ความสามารถในการออกแบบกิจกรรมที่มุ่งพัฒนาทักษะการคิดขั้นสูงของผู้เรียน (2) การใช้ข้อมูลจาก AI และ Learning Analytics เพื่อกำกับและปรับการเรียนรู้ตามความแตกต่างรายบุคคล และ (3) การทำหน้าที่ชี้นำ กระตุ้น และสะท้อนคิด เพื่อให้ผู้เรียนประเมินเหตุผล ความน่าเชื่อถือ และผลกระทบของคำตอบที่ได้จาก AI อย่างมีวิจารณญาณ งานวิจัยสรุปว่าการออกแบบระบบนิเวศในลักษณะองค์รวมที่ยึดมนุษย์เป็นศูนย์กลางเป็นกุญแจสำคัญในการสร้างบัณฑิตที่พร้อมสู่อนาคตในยุคดิจิทัล โดย (ISLE Model) ทำหน้าที่เป็นกลไกที่เปลี่ยน AI จากเครื่องมือให้คำตอบไปเป็นตัวเร่งกระบวนการคิดขั้นสูง ผ่านการคิดเชิงวิพากษ์ การคิดเชิงระบบ และการสังเคราะห์ความรู้จากแหล่งข้อมูลที่หลากหลาย ซึ่งสอดคล้องกับกรอบแนวคิดการศึกษาร่วมสมัยที่มองว่าเป้าหมายของการเรียนรู้ในยุค AI คือการพัฒนาความสามารถในการคิดอย่างมีวิจารณญาณ มากกว่าการจดจำหรือการค้นหาคำตอบ