สิทธิของนักเรียนตามพระราชบัญญัติคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล พ.ศ. 2562 และความท้าทายในการบังคับใช้ภายในสถานศึกษา
STUDENTS’ RIGHTS UNDER THE PERSONAL DATA PROTECTION ACT B.E. 2562 (2019) AND THE CHALLENGES OF ITS IMPLEMENTATION IN EDUCATIONAL INSTITUTIONS
คำสำคัญ:
สิทธิของนักเรียน, ข้อมูลส่วนบุคคล, ผู้ควบคุมข้อมูล, ความยินยอม, การคุ้มครองข้อมูลในสถานศึกษาบทคัดย่อ
พระราชบัญญัติคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล พ.ศ. 2562 ได้เปลี่ยนกรอบคิดเกี่ยวกับการบริหารข้อมูลในสถานศึกษาไปอย่างมีนัยสำคัญ เนื่องจากโรงเรียนต้องจัดการข้อมูลของนักเรียนจำนวนมาก ทั้งข้อมูลทั่วไปและข้อมูลอ่อนไหว ซึ่งมีความเสี่ยงต่อการถูกละเมิดสิทธิ ความเป็นมาของปัญหานี้เกิดจากการที่สถานศึกษาขาดเจ้าหน้าที่คุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล (DPO) ที่มีความรู้ความเข้าใจ โดยเฉพาะในการจัดการข้อมูลผู้เยาว์ ทั้งด้านนโยบาย และเทคโนโลยี การศึกษาครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อวิเคราะห์สิทธิของนักเรียนตาม PDPA บทบาทและภาระหน้าที่ของสถานศึกษา ตลอดจนเปรียบเทียบกับกฎหมายต่างประเทศ โดยใช้วิธีการศึกษาวิเคราะห์กฎหมายและเอกสารเชิงทฤษฎี (documentary research) ภายใต้ขอบเขตโรงเรียนระดับขั้นพื้นฐานของไทย
ผลการศึกษาพบว่าสิทธิของนักเรียนตามมาตรา 30–34 ยังไม่ได้รับการคุ้มครองอย่างเพียงพอ เช่น สิทธิในการเพิกถอนความยินยอม หรือ สิทธิในการเข้าถึงและขอสำเนาข้อมูล แม้กฎหมายจะกำหนดกลไกสิทธิไว้อย่างชัดเจน แต่สถานศึกษาจำนวนมากยังขาดความเข้าใจและความพร้อมเชิงโครงสร้าง ทั้งด้านการกำหนดนโยบาย การจัดระบบความยินยอม การแจ้งวัตถุประสงค์ และการรักษาความมั่นคงปลอดภัยตามมาตรา 37 รวมถึงปัญหาเชิงปฏิบัติ เช่น การใช้แพลตฟอร์มออนไลน์ การเก็บข้อมูลเกินความจำเป็น และการรายงานเหตุข้อมูลรั่วไหลที่ไม่มีระบบ ขณะที่การเปรียบเทียบกับ GDPR, FERPA, COPPA และกฎหมายของสิงคโปร์ ญี่ปุ่น และเกาหลีใต้ ทำให้เห็นแนวปฏิบัติที่ส่งเสริมสิทธิของผู้เรียนอย่างเป็นระบบมากกว่า และ PDPA ยังขาดความชัดเจนในประเด็นสิทธิในการพกพาข้อมูล (Data Portability) และการกำหนดสิทธิของเด็กที่ชัดเจนตามแบบ GDPR ข้อเสนอแนะสำคัญ ได้แก่ การจัดทำ Privacy Notice ที่ครบถ้วน การแต่งตั้ง DPO การอบรมครูอย่างต่อเนื่อง การกำหนดมาตรฐานความปลอดภัยด้านไอที และการสร้างวัฒนธรรมการคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคลภายในสถานศึกษา เพื่อยกระดับการคุ้มครองสิทธิของนักเรียนในยุคดิจิทัลอย่างยั่งยืน
เอกสารอ้างอิง
กัญจนา สัณฐาน และ ประกอบ คุณารักษ์. (2563). กลยุทธ์การบริหารโรงเรียนประถมศึกษาขนาดเล็กในเขตพื้นที่ชนบทเพื่อพัฒนาคุณภาพการศึกษาตามจุดเน้นของนักเรียน. วารสารรัชต์ภาคย์, 14(32), 97-113.
จิดาภา คีรีมาศทอง. (2568). มาตรการทางกฎหมายในการคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคลของเด็กในยุคดิจิทัล. วิทยานิพนธ์ปริญญานิติศาสตรมหาบัณฑิต. มหาวิทยาลัยศรีปทุม
ฉัตรฑริกา นภาธนาพงศ์ และ อัชราภรณ์ อริยสุนทร. (2566). ปัญหาการบังคับใช้ตามพระราชบัญญัติ คุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล พ.ศ. 2562: ศึกษากรณีการคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคลของเด็ก. วารสาร นิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์. 52(3), 640-670.
ชวิน อุ่นภัทร และ ปิยะบุตร บุญอร่ามเรือง. (2564). Thailand Data Protection Guidelines 3.2 แนวปฏิบัติเกี่ยวกับการคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคลสำหรับการวิจัยและสถิติ. พิมพ์ครั้งที่ 1. กรุงเทพฯ: โรงพิมพ์แห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
นคร เสรีรักษ์, ณรงค์ ใจหาญ, ประสิทธิ์ ปิวาวัฒนพานิช, ศุภเกียรติ ศุภศักดิ์ศึกษากร และ นิชานันท์ นันทศิริ ศรณ์. (2562). GDPR ฉบับภาษาไทย. พิมพ์ครั้งที่ 1. กรุงเทพฯ: บริษัท พี.เพรส จำกัด.
นพมาศ นิลแช่ม. (2568). ปัญหาการคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคลของเด็กในยุคดิจิทัลของพระราชบัญญัติคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล พ.ศ.2562. วารสารกฎหมายนิติพัฒน์ นิด้า. 14(1), 45-71.
ปพิชญา แจงจำรูญ. (2566). ปัญหาในการปฏิบัติตามพระราชบัญญัติคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล พ.ศ. 2562 : ศึกษากรณีสถานศึกษาขั้นพื้นฐานระดับมัธยมศึกษา. วิทยานิพนธ์ปริญญานิติศาสตรมหาบัณฑิต. จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
ปรีดา โชติมานนท์ และ สุขสมัย สุทธิบดี. (2566). รูปแบบการปฏิบัติตามพระราชบัญญัติคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล พ.ศ. 2562 สำหรับผู้ประกอบการขนาดกลางและขนาดเล็ก (SMEs). วารสารรามคำแหง ฉบับบัณฑิตวิทยาลัย. 6(1), 15-26.
ปุญณิศา เข็มทอง. (2565). มาตรการทางกฎหมายในการคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคลของเด็กจากการเผยแพร่ภาพถ่ายและวิดีโอบนสื่อโซเชียลมีเดีย. วารสารวิชาการสถาบันวิทยาการจัดการแห่งแปซิฟิค สาขา มนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์. 8(3), 422-431.
พระราชบัญญัติคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล พ.ศ. 2562. (2562, 27 พฤษภาคม). ราชกิจจานุเบกษา, 136(69 ก), 52-95.
วรัชญ์ตะวันทร์ ชัยรัตน์, สุพรรณา ภัทรเมธาวรกุล, และณัฐธิดา คำประเสริฐ. (2025). ปัจจัยที่ส่งผลต่อการตระหนักรู้และความเข้าใจเกี่ยวกับกฎหมาย พ.ร.บ.คุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคลของนักศึกษา ปริญญาตรีในมหาวิทยาลัยกรุงเทพธนบุรี. วารสาร Dhamma for Life, 31(1). 446-470.
สำนักงานปลัดกระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม. (2567). สิทธิในการคัดค้านการใช้ข้อมูลส่วนบุคคล (Right to Object) ตามมาตรา 32 แห่งพระราชบัญญัติคุ้มครองข้อมูลส่วน บุคคล พ.ศ. 2562. เข้าถึงเมื่อ 10 พฤศจิกายน 2568 จาก https://www.ops.go.th/th/ content_page/ item/10975-right-to-object-32-2562
Act on the Protection of Personal Information, 2003.
Bárbara da Rosa Lazarotto. (2024). The Right to Data Portability: A Holistic Analysis of GDPR, DMA and the Data Act. European Journal of Law and Technology, 15(1), 1-15.
European Union. (2025). The General Data Protection Regulation (GDPR). Retrieved October 12, 2025, from https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX%3A3201 6R06 79&qid=1763750310706
Korean Personal Information Protection Act, 2011.
Kuner, C., Bygrave, L., & Docksey, C. (eds.). (2021). The EU General Data Protection Regulation (GDPR): A Commentary. Oxford University Press.
Panurut Chuenpukdee. (2019). Some legal issues of biometric data protection in Thailand. (Master’s thesis). Master of Laws in Business Laws (English Program), Faculty of Law. Thammasat University.
Personal Data Protection Act 2012. (2020). Personal Data Protection Act 2012 (2020 Revised Edition). Singapore Statutes Online. https://sso.agc.gov.sg/Act/PDPA2012?ProvIds=P11- #P11-
Topelson, D., Bavitz, C., Gupta, R., & Oberman, I. (2013). Privacy and children’s data – An overview of the Children’s Online Privacy Protection Act and the Family Educational Rights and Privacy Act. Retrieved October 13, 2025, from https:// studentprivacycompass.org/wp-content/uploads/2020/02/BERKMAN-Privacy-and-Child rens-Data-2013.pdf
U.S. DEPARTMENT OF EDUCATION. (2025). FERPA 34 CFR PART 99—FAMILY EDUCATIONAL RIGHTS AND PRIVACY. Retrieved October 13, 2025, from https://studentprivacy. ed.gov/ferpa
