AI & Dhamma: กรอบแนวคิดการพัฒนาสมรรถนะครูเพื่ออนาคตการศึกษาไทย
AI & DHAMMA: A CONCEPTUAL FRAMEWORK FOR DEVELOPING TEACHER COMPETENCIES FOR THE FUTURE OF THAI EDUCATION
คำสำคัญ:
ปัญญาประดิษฐ์ (AI), พุทธธรรม, สมรรถนะครู, การบูรณาการคุณธรรมกับเทคโนโลยีบทคัดย่อ
บทความนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อพัฒนากรอบแนวคิด AI & Dhamma Competency Framework สำหรับครูไทยในยุคปัญญาประดิษฐ์ ผ่านการสังเคราะห์องค์ความรู้ด้าน AI Literacy จากกรอบมาตรฐานสากล และการวิเคราะห์หลักพุทธธรรมที่เกี่ยวข้องกับการพัฒนาครู ได้แก่ พรหมวิหาร 4 ซึ่งเป็นหลักเมตตาธรรมเพื่อการอยู่ร่วมอย่างประณีต และไตรสิกขาอันประกอบด้วยศีล สมาธิ และปัญญา ซึ่งเป็นกระบวนการพัฒนาปัญญาและพฤติกรรมอย่างองค์รวม
ผลการสังเคราะห์เสนอว่า การพัฒนาครูในยุค AI ควรผสานทักษะด้านเทคโนโลยีเข้ากับกรอบวินิจฉัยทางศีลธรรม (moral compass) และภาวะผู้นำทางปัญญาเชิงอุปถัมภ์ (intellectual stewardship) เพื่อให้ครูสามารถกำกับการใช้ AI อย่างรับผิดชอบ ออกแบบการเรียนรู้เชิงรุก และพัฒนาผู้เรียนให้มีทั้งทักษะดิจิทัล คุณธรรม และปัญญารู้คิดเชิงลึก
กรอบ AI & Dhamma ที่นำเสนอประกอบด้วย 3 มิติ ได้แก่ 1) สมรรถนะด้าน AI และจริยธรรมดิจิทัล 2) ภาวะผู้นำเชิงเมตตาและปัญญาตามหลักพุทธธรรม และ 3) ความสามารถในการสร้างนวัตกรรมการเรียนรู้บนฐานข้อมูลและหลักฐานเชิงประจักษ์ บทความสรุปว่า การบูรณาการ AI กับหลักพุทธธรรมเป็นแนวทางสำคัญในการสร้างครูยุคใหม่ที่มีความทันสมัย มีคุณธรรม และมีวิสัยทัศน์ต่ออนาคตของการศึกษาไทย
เอกสารอ้างอิง
Acemioğlu, R. A. (2025). Artificial intelligence literacy profiles of science teacher candidates. Uluslararası Eğitim Bilimleri Dergisi.
Creely, E. (2025). Generative AI, learning, Buddhism and Nietzsche: Developing a philosophical approach. AI Enhanced Learning, 1(1), 159–179.
Ditlhokwa, G. (2025). AI representation of African culture: Perspectives, challenges, and implications for media studies. In Artificial Intelligence and Human Agency in Education. Springer.
Eyal, L. (2023). Adaptive AI literacy: A contextualized approach to teacher development in AI-rich environments. Computers & Education Open, 4, 100132.
Hasanah, R., Prayitno, H. J., & Tuti, S. (2025). Deep learning-based learning strategies in realizing meaningful, critical, and enjoyable learning. Journal of Deep Learning in Education.
International Society for Technology in Education (ISTE). (2022). Artificial intelligence in education: Building ethical AI literacy for educators.
Jaritngam, P., Saelee, N., & Wongchompoo, K. (2025). Buddhist governance in educational leadership: A model for digital transformation. Manuscript submitted for review.
Kitiya Promsron et al. (2025). Buddhist principles for holistic teacher development in the AI era.
Lin, X., & Tan, H. (2025). A systematic review of generative AI in K–12: Mapping goals, activities, roles, and outcomes via the 3P model. Systems, 13(10), 840.
Mah, C. L. K. (2025). Co-constructing AI literacy with writing teachers at the dawn of generative AI. [Doctoral dissertation, ProQuest].
Mahesh, S. (2025). Triple training (Sīla, Samādhi, Paññā) as ethical grounding for 21st-century educators. International Journal of Indian Psychology 13(3):14
Mishra, P., & Koehler, M. J. (2006). Technological pedagogical content knowledge: A framework for teacher knowledge. Teachers College Record, 108(6), 1017–1054.
Promsron, K., et al. (2025). Buddhist principles for holistic teacher development in the AI era. International Education Studies, 18(2), 123–135.
Santi Aunjanam et al. (2025). Guidelines for Developing Graduate Programs in Educational Administration at Buddhist University. Higher Education Studies; Vol. 15, No. 3; 2025
UNESCO. (2021). AI and education: Guidance for policy-makers. https://teachertaskforce.org/sites/default/files/2023-07/2021_UNESCO_AI-and-education-Guidance-for-policy-makers_EN.pdf
UNESCO. (2024). AI Competency Framework for Teachers. Retrieved from https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000387224
Wang, Q., Li, Q., Cui, X., Xu, Y., Wang, N., & Wang, M. (2025). Integrating AI in preschool teacher education: The mediating role of self-efficacy and the moderating effect of technological proficiency. Journal of Baltic Science Education, Vol. 24, No. 4, 2025
Yavariabdi, A., Paudel, B., Carleton, T., & de Almeida, C. D. A. (2025). Generative AI in assessment and feedback generation in higher education: A systematic review. ResearchGate.
Yılmaz-Bursa, G. (2025). Generative artificial intelligence and preschool education activities: Ethical, pedagogical, and applied approaches. Journal of Innovative Research in Teacher Education, 6(2), 49–66.
