การสืบทอดภูมิปัญญาการผลิตหัวน้ำปลาโอ่งดินเผาโบราณสู่การพัฒนาการตลาด กรณีศึกษาชุมชนบ้านบางบ่อล่าง จังหวัดสมุทรสงคราม
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
น้ำปลาเป็นอาหารหมักที่เป็นองค์ประกอบของวัฒนธรรมการบริโภคและมีบทบาทในระดับครัวเรือน สะท้อนความสัมพันธ์ระหว่างวิถีชีวิตชุมชนชายฝั่ง ระบบนิเวศ และโครงสร้างเศรษฐกิจท้องถิ่น งานวิจัยนี้เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพด้วยวิธีวิทยาการศึกษาเฉพาะกรณี มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาบริบทชุมชนบ้านบางบ่อล่าง วิเคราะห์การเรียนรู้ภูมิปัญญาการทำหัวน้ำปลาโอ่งดินเผาโบราณ และนำเสนอแนวทางพัฒนาการตลาดผลิตภัณฑ์หัวน้ำปลาโอ่งดินเผาโบราณ ผู้ให้ข้อมูล 2 กลุ่ม ได้แก่ กลุ่มผู้รู้และผู้ผลิตหัวน้ำปลา และกลุ่มผู้บริโภค รวมทั้งหมด 9 คน เครื่องมือวิจัย ได้แก่ แนวคำถามการสัมภาษณ์และแบบบันทึกภูมิปัญญาท้องถิ่น เก็บข้อมูลด้วยการสัมภาษณ์เชิงลึกและวิเคราะห์ข้อมูลด้วยการวิเคราะห์เนื้อหา ผลการวิจัยพบว่า 1) ชุมชนบ้านบางบ่อล่างเป็นชุมชนประมงชายฝั่ง ชาวบ้านส่วนใหญ่ประกอบอาชีพประมง ทำให้มีความสัมพันธ์อย่างใกล้ชิดระหว่างวิถีชีวิตกับระบบนิเวศชายฝั่ง การทำหัวน้ำปลาโบราณเป็นภูมิปัญญาที่ถ่ายทอดจากรุ่นสู่รุ่นและยังคงเอกลักษณ์ไว้ 2) กระบวนการเรียนรู้และเทคนิคภูมิปัญญามีความพิถีพิถันตั้งแต่การคัดเลือกวัตถุดิบ การหมักตามธรรมชาติ จนถึงการเก็บรักษาในที่มืด ซึ่งช่วยสร้างเอกลักษณ์เฉพาะของน้ำปลา 3) แนวทางพัฒนาการตลาดควรเพิ่มคุณค่าด้านรสชาติและเรื่องราวภูมิปัญญา ผ่านสื่อนำเสนอที่สร้างความเชื่อมั่นด้านโภชนาการและภาพลักษณ์ผลิตภัณฑ์ ชุมชนควรอนุรักษ์ ถ่ายทอด และพัฒนาต่อยอดผลิตภัณฑ์เพื่อเพิ่มมูลค่าและสร้างความเข้มแข็งทางเศรษฐกิจของชุมชน
Article Details
เอกสารอ้างอิง
กองบรรณาธิการศิลปวัฒนธรรม. (2566, พฤศจิกายน 18). เส้นทาง “น้ำปลา” ไทย นิยมแพร่หลายด้วยพลังชาวแต้จิ๋ว. https://www.silpa-mag.com/history/article_107242?brid=B-mSiQ0BM0
ฉวีวรรณ สุวรรณาภา, อรอนงค์ วูวงศ์ และเสริมศิลป์ สุภเมธีสกุล. (2561). อาหารพื้นบ้าน: กระบวนการจัดการเพื่อพัฒนาคุณภาพชีวิตและจริยธรรมทางสังคมในชุมชภาคเหนือ. วารสารสันติศึกษาปริทรรศน์ มจร, 6(4), 1306-1319.
นันทวัน ชมโฉม, สุพรรณิการ์ โกสุม, พิทักษ์ ศิริวงศ์ และฉัตรยา งามเลิศ. (2567). การสื่อสารอัตลักษณ์ขนมไทย เพื่อส่งเสริมศักยภาพด้านการตลาด กรณีศึกษาร้านจันทร์วนัสขนมไทยและร้านย่าแหม่มขนมไทย จังหวัดนนทบุรี. วารสารคหกรรมศาสตร์และวัฒนธรรมอย่างยั่งยืน, 6(2), 72-85.
ปราชญ์ ผดุงพล. (2567) การพัฒนาผลิตภัณฑ์ภูมิปัญญาท้องถิ่น เพื่อส่งเสริมการท่องเที่ยวแบบ New normal ชุมชนบ้านเสี้ยวน้อยจังหวัดชัยภูมิ. วารสารพุทธศาสตร์ มจร.อุบลราชธานี, 6(3), 1031-1042.
เปรมกมล ขจรจตุพร. (2567). การสื่อสารการตลาดของผู้ประกอบการในยุคดิจิทัลดิสรัปชัน. วารสารศิลปการจัดการ, 8(1), 567-583.
สมภพ อุตสาหะ, น้อมจิตต์ สุธีบุตร, จุฑามาศ พีรพัชระ และเจตนิพัทธ์ บุญยสวัสดิ์. (2568). ภูมิปัญญาท้องถิ่นการผลิตปลาหมำของวิสาหกิจชุมชนเปลญวน–ปลาหมำ จังหวัดสุพรรณบุรี. วารสารการอาชีวศึกษาภาคกลาง, 9(1), 47-55.
สำนักงานปลัดกระทรวงเกษตรและสหกรณ์. (2568). ข้อมูลพื้นฐานของจังหวัดสมุทรสงคราม. https://www.opsmoac.go.th/samutsongkhram-dwl-files-471691791951
สำนักงานสถิติแห่งชาติ. (2568). Statistical Yearbook Thailand 2025. กระทรวงดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคม.
Denzin, N. K. (1978). The research act: A theoretical introduction to sociological methods (2nd ed.). McGraw-Hill.
Lincoln, Y. S., & Guba, E. G. (1985). Naturalistic inquiry. Sage Publications.
Narzary, Y., Das, S., Goyal, A. K., Lam, S. S., Sarma, H. & Sharma, D. (2021). Fermented fish products in South and Southeast Asian cuisine: indigenous technology processes, nutrient composition, and cultural significance. Journal of Ethnic Foods, 8(1), 33. https://doi.org/10.1186/s42779-021-00109-0
Nastasi, B. B. & Schensul, J. J. (2005). Contributions of qualitative research to the validity of intervention research. Journal of School Psychology, 43(3), 177-195. https://doi.org/10.1016/j.jsp.2005.04.003
Nguyen, P. T., Nguyen, D. T. & Nguyen, H. T. (2025). Unveiling early microbial succession and predicted functional transitions during freshwater fish sauce fermentation through 16S rRNA metagenomics. Next Research, 100794.
Sivamaruthi, B. S., Alagarsamy, K., Suganthy, N., Thangaleela, S., Kesika, P. & Chaiyasut, C. (2022). The Role and Significance of Bacillus and Lactobacillus Species in Thai Fermented Foods. Fermentation, 8(11), 635.
Yin, R. K. (2018). Case study research and applications: Design and methods (6th ed.). Sage Publications.
