ภูมิปัญญาการทอเสื่อกก : การสืบทอดพหุวัฒนธรรมของชุมชนชายแดน กรณีศึกษา ชุมชนบ้านตุ่น ตำบลบ้านด่าน อำเภออรัญประเทศ จังหวัดสระแก้ว

บทคัดย่อ

งานวิจัยเชิงคุณภาพนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาภูมิปัญญาการทอเสื่อกกของชุมชนบ้านตุ่น จังหวัดสระแก้ว ในมิติประวัติความเป็นมา กลไกการสืบทอด และแนวทางการพัฒนาสู่ความยั่งยืน ดำเนินการวิจัยเชิงปฏิบัติการในพื้นที่โดยการสังเกตอย่างมีส่วนร่วมและการสัมภาษณ์เชิงลึกกับผู้ทรงภูมิปัญญาและกลุ่มทางสังคมรวม 10 ท่าน วิเคราะห์ข้อมูลด้วยเทคนิคการวิเคราะห์เนื้อหาเชิงพรรณนา ผลการศึกษาพบว่า ชุมชนบ้านตุ่นเป็นสังคมพหุวัฒนธรรมชายแดนไทย-กัมพูชาที่มีการผสมผสานทางอัตลักษณ์ภูมิปัญญาการทอเสื่อกกโดยทำหน้าที่เป็นมรดกทางวัฒนธรรม เสื่อคือทักษะเชิงช่างดั้งเดิมจากสมัยบรรพบุรุษที่อาศัยในกัมพูชาหลอมรวมกับรสนิยมและ การพาณิชย์สมัยใหม่ของไทย มีกลไกการเรียนรู้แบบซึมซับและยืดหยุ่นผ่านระบบเครือญาติ ซึ่งเป็นหัวใจสำคัญที่ทำให้ภูมิปัญญาสามารถดำรงอยู่และปรับตัวท่ามกลางพลวัตของเขตเศรษฐกิจพิเศษชายแดนได้ นอกจากนี้ การผลิตเสื่อจากหัตถกรรมในครัวเรือนสู่การเป็นวิสาหกิจชุมชนด้วยการสร้างสรรค์ลวดลายประยุกต์ร่วมสมัย เช่น ลายต้นสน ลายดอกกุหลาบ และลายลูกแก้ว ที่พัฒนาขึ้นใหม่เป็นการเพิ่มมูลค่าทางเศรษฐกิจและมีความหมายต่อมรดกทางวัฒนธรรมที่สร้างความภาคภูมิใจในอัตลักษณ์ชุมชน