ข้าวขวัญ : อัตลักษณ์ พิธีกรรม และความหมายทางสังคมในวัฒนธรรม อาหารจานเดียวของไทย
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
ข้าวขวัญ คือ อาหารที่อัตลักษณ์หลายมิติรวมถึงในด้านพิธีกรรม และการสื่อสารทางวัฒนธรรมอาหาร เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาข้าวขวัญในฐานะอาหารจานเดียว ความหมายเชิงสัญลักษณ์ของส่วนประกอบ การจัดเสิร์ฟ เครื่องสักการะ สะท้อนบทบาทในฐานะเครื่องมือในการสื่อสารคุณค่าทางวัฒนธรรม และเสนอแนวทางการอนุรักษ์และถ่ายทอดองค์ความรู้เกี่ยวกับข้าวขวัญ สู่สังคมร่วมสมัย โดยใช้วิธีอัตชีวประวัติชาติพันธุ์วรรณนา (Autoethnography) ร่วมกับปรากฏการณ์วิทยา (Phenomenology) เก็บข้อมูลจากประสบการณ์ตรง การสังเกต การสัมภาษณ์ ของผู้ว่าจ้างจัดกิจกรรม ผู้บริหาร แขกผู้ร่วมงาน คณาจารย์ และนักศึกษา การสาธิตเมนูข้าวขวัญในงานพิธีในโอกาสที่สำคัญ ผลการวิจัยพบว่า ข้าวขวัญทำหน้าที่เป็นสื่อกลางเชิงพิธีกรรมที่ถ่ายทอดพรและความเป็น สิริมงคลระหว่างผู้ให้และผู้รับ ผ่านองค์ประกอบสัญลักษณ์ในพิธี ขณะเดียวกัน ข้าวขวัญ ยังสะท้อนอัตลักษณ์ของอาหารไทย ผ่านวัตถุดิบพื้นถิ่น การจัดวาง และภูมิปัญญาในการปรุงอาหาร และยังมีบทบาทในการสื่อความหมายทางสังคมร่วมสมัย เมื่อนำมาใช้ในการต้อนรับ ผู้มาเยือนระดับผู้นำประเทศ หรือแสดงความเคารพในบริบทใหม่ ๆ งานวิจัยเสนอโมเดล 3 ประการ ได้แก่ ข้าวขวัญในฐานะสื่อทางวัฒนธรรม อัตลักษณ์อาหาร และเครื่องมือการปรับใช้วัฒนธรรมสู่งานร่วมสมัย ทั้งนี้ข้าวขวัญ จึงมิใช่เพียงอาหาร หากแต่เป็นตัวแทนของวัฒนธรรมที่มีชีวิต สามารถอนุรักษ์ และปรับใช้ได้อย่างมีความหมายในสังคมไทยปัจจุบัน
Article Details
เอกสารอ้างอิง
ภูชิษย์ สว่างสุข. (2560). อาหารไทยในวัฒนธรรมข้าว. วารสารวิจัยรามคำแหง (มนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์), 20(2), 114-135.
สายปัญญาสมาคม ในพระบรมราชินูปถัมภ์. (2564). ตำรับสายเยาวภาของสายปัญญาสมาคม (พิมพ์ครั้งที่ 8). ศรีเมืองการพิมพ์.
สุกัญญา สุจฉายา. (2560). อาหารไทยสมัยกรุงศรีอยุธยา. วารสารมนุษยศาสตร์, 24(2), 1-29.
ประทีป ช่วยเกิด. (2565, พฤษภาคม 5). อาหารไทย “soft power ไทย สู่ soft power โลก”. https://rsdi.kku.ac.th/?p=2564
ศรุดา นิติวรการ. (2557). อาหารไทย: มรดกทางวัฒนธรรมของชาติ. วารสารวิชาการ มหาวิทยาลัยราชภัฏพระนคร, 5(1), 171-179.
ศูนย์สารนิเทศอีสานสิรินทร. (2566, กรกฎาคม 11). บายศรี: เครื่องใช้ในพิธีกรรมเพื่อความเป็นสิริมงคล. https://isancenter.msu.ac.th/?p=1287
Adams, T. E., Ellis, C. & Jones, S. H. (2017). Autoethnography. In J. Matthes (Ed.), The International Encyclopedia of Communication Research Methods (pp. 1-11). John Wiley & Sons. https://doi.org/10.1002/9781118901731.iecrm0011
AlOudat, M., Magyar, N., Simon-Sarkadi L. & A. Lugasi. (2021). Nutritional content of ready-to-eat meals sold in groceries in Hungary. International Journal of Gastronomy and Food Science, 24, 100318, https://doi.org/10.1016/j.ijgfs.2021.100318
Devi, S., Zhang, M., Ju, R. & Bhandari, B. (2021). Recent development of innovative methods for efficient frying technology. Critical Reviews in Food Science and Nutrition, 61(22), 3709-3724. https://doi.org/10.1080/10408398.2020.1804319
Seubsman, S. A., Suttinan, P. Dixon, J. & Banwell, C. (2009). Thai meals. In Meals in Science and Practice (pp. 413-451). Woodhead Publishing.
Wang, Y., Zhang, W. & Zhou, G. (2019). Effects of ultrasound-assisted frying on the physiochemical properties and microstructure of fried meatballs. International Journal of Food Science and Technology, 54(10), 2915-2926. https://doi.org/10.1111/ijfs.14159
Wei, X., Handoko, D. D., Pather, L., Methven L. & Elmore, J. S. (2017). Evaluation of 2-acetyl-1-pyrroline in foods, with an emphasis on rice flavour, Food Chemistry, 232, 531-544. https://doi.org/10.1016/j.foodchem.2017.04.005
Velasco, C., Escobar, F. B., Spence, C. & Olier, J. S. (2023). The taste of colours. Food Quality and Preference, 112, 105009. https://doi.org/10.1016/j.foodqual.2023.105009
