กฎหมายพลังงานฝรั่งเศสในระยะเปลี่ยนผ่าน : รากฐานทางประวัติศาสตร์ และการบูรณาการกับสหภาพยุโรป
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
บทความนี้มุ่งศึกษาพลวัตและวิวัฒนาการของกฎหมายพลังงานฝรั่งเศส โดยวิเคราะห์ความตึงเครียดระหว่างจารีตการปกครองแบบรัฐเดี่ยวรวมศูนย์ที่เน้นการจัดทำบริการสาธารณะกับกฎหมายสหภาพยุโรปที่มุ่งส่งเสริมการเปิดเสรีและการแข่งขันภายใต้แนวคิดเสรีนิยมทางเศรษฐกิจ การศึกษาเริ่มต้นจากการทบทวนพัฒนาการทางประวัติศาสตร์ตั้งแต่ยุคสัมปทานท้องถิ่น สู่การโอนกิจการเป็นของรัฐในปี ค.ศ. 1946 ซึ่งสถาปนารูปแบบรัฐผู้ประกอบการ (État opérateur) ที่ผูกขาดกิจการพลังงานผ่านการไฟฟ้าแห่งประเทศฝรั่งเศส (Électricité de France (EDF)) และการก๊าซแห่งประเทศฝรั่งเศส (Gaz de France (GDF)) เพื่อสร้างความเสมอภาค ความสมานฉันท์ทางสังคม และความเป็นอันหนึ่งอันเดียวกันของดินแดน จากนั้น ได้วิเคราะห์แรงผลักดันจากสหภาพยุโรปผ่านกลุ่มกฎหมายพลังงานทั้ง 5 ระลอก ซึ่งนำไปสู่การรื้อถอนโครงสร้างการผูกขาดในแนวดิ่ง และการเปลี่ยนผ่านจากรูปแบบรัฐผู้ประกอบการไปสู่รูปแบบรัฐผู้กำกับ (État régulateur) การปฏิรูปดังกล่าวเริ่มจากการบังคับแยกบัญชี การแยกนิติบุคคล และพัฒนาไปสู่การแยกอำนาจบริหารจัดการกิจการโครงข่าย เพื่อเปิดโอกาสให้เกิดการแข่งขันอย่างเป็นธรรมและการเข้าถึงโครงข่ายพลังงานโดยปราศจากการเลือกปฏิบัติ ควบคู่กับการจัดตั้งและการยกระดับบทบาทขององค์กรอิสระทางปกครองโดยเฉพาะคณะกรรมการกำกับกิจการพลังงานในฐานะกลไกสำคัญของการกำกับตลาดพลังงาน นอกจากนี้ การศึกษายังครอบคลุมการเปลี่ยนผ่านสู่พลังงานสะอาด การเพิ่มบทบาทของผู้บริโภคให้สามารถเป็นผู้ผลิตและใช้ไฟฟ้าด้วยตนเอง ตลอดจนการรับมือกับวิกฤตการณ์ราคาพลังงานในปี ค.ศ. 2022 ซึ่งนำไปสู่
การปฏิรูปโครงสร้างตลาดไฟฟ้า การยอมรับมาตรการแทรกแซงราคาในภาวะวิกฤต และการวางรากฐานสำหรับตลาดก๊าซคาร์บอนต่ำและไฮโดรเจน จากการศึกษาพบว่า การปรับตัวของระบบกฎหมายฝรั่งเศสมิใช่การยกเลิกบริการสาธารณะแบบดั้งเดิม หากเป็นการจัดวางดุลยภาพใหม่ระหว่างสามเสาหลักสำคัญ ได้แก่ จารีตบริการสาธารณะของประเทศฝรั่งเศส ซึ่งตั้งอยู่บนหลักความเสมอภาค หลักความต่อเนื่องและหลักว่าด้วยการปรับปรุงเปลี่ยนแปลงของบริการสาธารณะ แนวคิดเสรีนิยมทางเศรษฐกิจและกฎหมายสหภาพยุโรปที่ยึดถือหลักการแข่งขันเสรี ตลอดจนเป้าหมายการพัฒนาอย่างยั่งยืนที่ให้ความสำคัญแก่การคุ้มครองสิ่งแวดล้อมและผู้บริโภค
Downloads
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
เอกสารอ้างอิง
บรรณานุกรม
เอกสารภาษาไทย
หนังสือและวิทยานิพนธ์
จันทจิรา เอี่ยมมยุรา. “วิสาหกิจมหาชน (รัฐวิสาหกิจ) ในกฎหมายไทย: ศึกษาในเชิงประวัติศาสตร์และเชิงวิเคราะห์ข้อความคิด.” วิทยานิพนธ์นิติศาสตรบัณฑิต มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์, 2529.
ธรรมนิตย์ สุมันตกุล และคณะ. กฎหมายมหาชนทางเศรษฐกิจ: ทฤษฎี “กฎ” ในทางเศรษฐศาสตร์ (Theory of Regulation). พิมพ์ครั้งที่ 2. กรุงเทพฯ: วิญญูชน, 2566.
ปิติ เอี่ยมจำรูญลาภ. กฎหมายพลังงาน. โครงการส่งเสริมการผลิตผลงานทางวิชาการ คณะนิติศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, 2566.
เอื้ออารีย์ อึ้งจะนิล. หลักกฎหมายมหาชนทางเศรษฐกิจ. กรุงเทพฯ: วิญญูชน, 2566.
บทความและรายงานวิชาการ
สุรพล นิติไกรพจน์. “หลักการพื้นฐานของกฎหมายมหาชนทางเศรษฐกิจของฝรั่งเศส.” วารสารนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ปีที่ 24 ฉบับที่ 4.
อานันท์ กระบวนศรี. “การตรวจสอบสัญญาสัมปทานบริการสาธารณะตามกฎหมายการแข่งขันทางการค้า (คดี Société Million et Marais).” หลักกฎหมายมหาชน ประจำเดือนพฤษภาคม 2569. สำนักวิจัยและวิชาการ สำนักงานศาลปกครอง.
อานันท์ กระบวนศรี. “การปรับใช้หลักว่าด้วยสิ่งอำนวยความสะดวกที่จำเป็น (la doctrine des facilités essentielles) เพื่อส่งเสริมเสรีภาพในทางเศรษฐกิจในประเทศไทย: ศึกษากรณีการใช้โครงสร้างพื้นฐานร่วมกันในโครงข่ายโทรคมนาคม.” วารสารวิชาการศาลปกครอง ปีที่ 25 ฉบับที่ 3, กันยายน–ธันวาคม 2568.
อานันท์ กระบวนศรี. “การเปลี่ยนแปลงสถานะขององค์กรและการเปิดเสรีในกิจการสาธารณูปโภคด้านพลังงาน (ไฟฟ้าและก๊าซ) ในประเทศฝรั่งเศส.” หลักกฎหมายมหาชน ประจำเดือนมกราคม 2569. สำนักวิจัยและวิชาการ สำนักงานศาลปกครอง.
อานันท์ กระบวนศรี. “การเปลี่ยนผ่านจากรัฐผู้ผูกขาดสู่รัฐผู้กำกับดูแลในกิจการพลังงาน: วิเคราะห์คำวินิจฉัยศาลรัฐธรรมนูญที่ 1/2566 เปรียบเทียบบทเรียนจากประเทศฝรั่งเศส.” วารสารผู้ตรวจการแผ่นดิน ปีที่ 19 ฉบับที่ 1, 2569.
อานันท์ กระบวนศรี. “การแปรรูปกิจการก๊าซธรรมชาติและสถานะของบริการสาธารณะระดับชาติในประเทศฝรั่งเศส (กรณีการก๊าซแห่งประเทศฝรั่งเศส (Gaz de France (GDF))).” หลักกฎหมายมหาชน ประจำเดือนกุมภาพันธ์ 2569. สำนักวิจัยและวิชาการ สำนักงานศาลปกครอง.
อานันท์ กระบวนศรี. “หลักกฎหมายมหาชนทางเศรษฐกิจของประเทศฝรั่งเศส: บทบาทของภาครัฐในทางเศรษฐกิจภายใต้อิทธิพลของสหภาพยุโรป.” วารสารวิชาการศาลปกครอง ปีที่ 24 ฉบับที่ 3, กันยายน–ธันวาคม 2567.
อานันท์ กระบวนศรี. การเปิดเสรีกิจการพลังงานกับการคุ้มครองบริการสาธารณะ: ศึกษากรณีคำพิพากษาศาลยุติธรรมแห่งประชาคมยุโรปเกี่ยวกับการผูกขาดกิจการพลังงานของประเทศฝรั่งเศส (คดี C-159/94). สำนักวิจัยและวิชาการ สำนักงานศาลปกครอง, พฤษภาคม 2569.
เอกสารออนไลน์
การไฟฟ้าฝ่ายผลิตแห่งประเทศไทย. “ประวัติกิจการไฟฟ้าไทย.” [https://www.egat.co.th/home/history-thai-electricity/].
เสมียนอารีย์. “แรกมี ‘ไฟฟ้า’ ในสยาม สิ่งฟุ่มเฟือยของชนชั้นนำ สู่กิจการโรงไฟฟ้า ไทยทำเจ๊ง ฝรั่งทำรุ่ง.” [https://www.silpa-mag.com/history/article_47129].
หนังสือและวิทยานิพนธ์ภาษาต่างประเทศ
Albert, Jean-Luc. Finances publiques. 11e éd. Paris: Dalloz, 2019.
Bauby, Pierre. Service public, services publics. 2e éd. Paris: La Documentation française, 2016.
Baudu, Aurélien. Finances publiques. 3e éd. Paris: Dalloz, 2021.
Bensoussan, Alain et al. L’électricité et le droit. Paris: Lavoisier, 2001.
Bergougnoux, Jean. Services publics en réseau: perspectives de concurrence et nouvelles régulations. Paris: Commissariat général du Plan, 2000.
Bouzarovski, Stefan. Energy Poverty: (Dis)Assembling Europe’s Infrastructural Divide. Cham: Palgrave Macmillan, 2018.
Braconnier, Stéphane. Droit des services publics. 2e éd. Paris: Presses universitaires de France, 2007.
Butler, Catherine. Energy Poverty, Practice, and Policy. Cham: Palgrave Macmillan, 2022.
Charbit, Nicolas. Secteur public et droit de la concurrence. Paris: Joly, 1999.
Chelminski, Kathryn. Governing Energy Transitions: A Study of Regime Complex Effectiveness on Geothermal Development in Indonesia and the Philippines. Cambridge: Cambridge University Press, 2026.
Chérot, Jean-Yves. Droit public économique. 2e éd. 2007.
Chevalier, Émilie et al. Institutions européennes. 2e éd. Paris: Dalloz, 2023.
Cliquennois, Martine. Droit public économique. Paris: Ellipses, 2001.
Colin, Frédéric. Droit public économique. 2e éd. Paris: Gualino, 2012.
Colson, Jean-Philippe et al. Droit public économique. 6e éd. Paris: LGDJ, 2012.
Delaunay, Benoît. Droit public de la concurrence. 2e éd. Paris: LGDJ, 2018.
Delval, Vincent. Recherche sur un modèle d’autorité de régulation dans l’Union européenne dans les secteurs économiques et financiers. Thèse de doctorat, Université Lille 2, 2016.
Delvolvé, Pierre. Droit public de l’économie. 3e éd. Paris: Dalloz, 2025.
Delzangles, Hubert. L’indépendance des autorités de régulation: communications électroniques, énergie, postes. Thèse de doctorat, Université de Bordeaux, 2008.
Dollat, Patrick. Droit européen et droit de l’Union européenne. 3e éd. Paris: Sirey, 2010.
Donier, Virginie. Droit des collectivités territoriales. 6e éd. Paris: Dalloz, 2025.
Du Marais, Bertrand. Droit public de la régulation économique. Paris: Dalloz, 2004.
Esplugas-Labatut, Pierre. Le service public. 5e éd. Paris: Dalloz, 2023.
Faure, Bertrand. Droit des collectivités territoriales. 8e éd. Paris: Dalloz, 2026.
Ferstenbert, Jacques et al. Droit des collectivités territoriales. 3e éd. Paris: Dalloz, 2024.
Frison-Roche, Marie-Anne. Droit de la concurrence. 2e éd. Paris: Dalloz, 2022.
Ghévontian, Richard. Droit de l’Union européenne. 5e éd. Paris: Sirey, 2013.
Haquet, Arnaud. Droit constitutionnel. 3e éd. Paris: Dalloz, 2021.
Hubrecht, Hubert-Gérald. Droit public économique. Paris: Dalloz, 1997.
Jacqué, Jean-Paul. Droit institutionnel de l’Union européenne. 10e éd. Paris: Dalloz, 2023.
Krolik, Christophe. Le droit d’accès à l’énergie. Rapport de postdoctorat, Centre de recherche « Pau Droit Public », décembre 2014.
Ladoucette, Philippe de. Régulation indépendante du marché de l’énergie. Thèse de doctorat en droit public, Université Paris Sciences et Lettres–Université Paris-Dauphine, 2022.
Lamoureux, Marie. Droit de l’énergie. 3e éd. Paris: LGDJ, 2025.
Le Mestre, Renan. L’essentiel du droit du service public. Paris: Gualino, 2003.
Linotte, Didier et al. Droit public économique. Paris: Dalloz, 2001.
Malaurie-Vignal, Marie. Droit de la concurrence interne et européen. 6e éd. Paris: Sirey, 2014.
Martucci, Francesco. Droit de l’Union européenne. 3e éd. Paris: Dalloz, 2021.
Morin Guerry, Anaïs. Énergie et Constitution: analyse historique et comparative des cas français et allemand. Vers l’État constitutionnel écologique. Thèse de doctorat en droit, Institut d’études politiques de Paris (Sciences Po), 2022.
Möst, Dominik et al., eds. The Future European Energy System: Renewable Energy, Flexibility Options and Technological Progress. Cham: Springer, 2021.
Nicinski, Sophie. Droit public des affaires. 4e éd. Paris: LGDJ, 2014.
Oliva, Éric. Finances publiques. 3e éd. Paris: Sirey, 2015.
Petit, Étienne. Les indispensables du droit public économique. Paris: Ellipses, 2019.
Sablière, Pierre. Droit de l’énergie 2014-2015. Paris: Dalloz, 2014.
Thaury, Matthieu. Leçons de droit public des activités économiques. Paris: Ellipses, 2011.
Valette, Jean-Paul. Droit public économique. 3e éd. Paris: Hachette Supérieur, 2015.
Verpeaux, Michel et al. Les collectivités territoriales et la décentralisation. 9e éd. Paris: La Documentation française, 2016.
Vezzoli, Carlo et al. Designing Sustainable Energy for All: Sustainable Product-Service System Design Applied to Distributed Renewable Energy. Cham: Springer, 2018.
วิทยานิพนธ์เฉพาะด้านพลังงานหมุนเวียน
Gaulmyn, Louis de. Les mécanismes de soutien à la production d’électricité de source renouvelable. Thèse de doctorat en droit, Université Paris-Dauphine PSL, 2019.
Rochette de Rochegonde, Sophie de la. La protection de l’environnement, facteur de développement et d’encadrement de la production d’énergie à partir de sources renouvelables: l’exemple de la production de biogaz par méthanisation. Thèse de doctorat en droit, Université Paris Panthéon-Sorbonne, 2024.
บทความและบทในหนังสือภาษาต่างประเทศ
Bauby, Pierre. “Service public: de la tutelle à la régulation.” Flux, nos. 31–32, 1998.
Bichi Ruspoli Forteguerri, Beatrice. “Unlocking the Potential of Long-Term Contracts in the EU Energy Landscape.” In Moritz Reese et al., eds., Legal Implementation and Impacts of the European Green Deal. Cham: Springer, 2026.
Bombaerts, Gunter et al. “Expanding Energy Justice Across Borders: The Role of Global Philosophy.” In Gunter Bombaerts et al., eds., Energy Justice Across Borders. Cham: Springer, 2020.
Calliess, Christian. “The European Green Deal and Its ‘Constitutional’ Implications: Need for a ‘Greening of the Treaties’?” In Moritz Reese et al., eds., Legal Implementation and Impacts of the European Green Deal. Cham: Springer, 2026.
Calver, Philippa et al. “Facilitate the Development of Energy Literacy Amongst Citizens to Support Their Meaningful Participation in the Energy Transition.” In Ami Crowther et al., eds., Strengthening European Energy Policy Governance: Recommendations From Innovative Interdisciplinary Collaborations. Cham: Palgrave Macmillan, 2024.
Carré, Patrice. “L’exposition internationale d’électricité de 1881 à travers quelques textes.” Bulletin d’histoire de l’électricité, no. 2, 1983.
Charlier, Dorothée et al. “Energy Poverty and Health Pathologies: An Empirical Study on the French Case.” In Rossella Bardazzi et al., eds., Vulnerable Households in the Energy Transition: Energy Poverty, Demographics and Policies. Cham: Springer, 2023.
Chevallier, Jacques. “L’État régulateur.” In M. Lombard, ed., Régulation économique et démocratie. Paris: Dalloz, 2006.
Eyl-Mazzega, Marc-Antoine et al. “The European Union and the Energy Transition.” In Manfred Hafner et al., eds., The Geopolitics of the Global Energy Transition. Cham: Springer, 2020.
Fleming, Ruven. “Hydrogen Networks: Networks of the Future?” In Ruven Fleming et al., eds., A Force of Energy: Essays in Energy Law in Honour of Professor Martha Roggenkamp. Groningen: University of Groningen Press, 2022.
Gremaud, William. “La géopolitique européenne des énergies renouvelables.” Revue trimestrielle de droit européen, no. 4, 2025.
Hancher, Leigh and Simina Suciu. “Hydrogen Regulation in Europe: The EU’s ‘Hydrogen and Decarbonised Gas Market’—Best Practice or Missed Opportunity?” In Ruven Fleming, ed., The Cambridge Handbook of Hydrogen and the Law. Cambridge: Cambridge University Press, 2025.
Heitel, Stephanie et al. “Disruptive Demand Side Technologies: Market Shares and Impact on Flexibility in a Decentralized World.” In Dominik Möst et al., eds., The Future European Energy System: Renewable Energy, Flexibility Options and Technological Progress. Cham: Springer, 2021.
Irrazabal Pérez Fourcade, Gonzalo. “Energy Justice as a Key to Achieve Affordable Energy.” In Raphael J. Heffron and Louis de Fontenelle, eds., The Power of Energy Justice & the Social Contract. Cham: Palgrave Macmillan, 2024.
Jeannot, Gilles. “L’égalité dans les services publics en réseaux et le modèle social français.” Les Cahiers français, no. 399, 2017.
Lippkau, Felix et al. “Emission Free Energy Carriers and the Impact of Trade to Achieve the 1.5 °C Target: A Global Perspective of Hydrogen and Ammonia.” In Maryse Labriet et al., eds., Aligning the Energy Transition with the Sustainable Development Goals: Key Insights from Energy System Modelling. Cham: Springer, 2024.
Mey, Franziska et al. “Simplify the Uptake of Community Energy by Leveraging Intermediaries and the Use of Digital Planning Tools.” In Ami Crowther et al., eds., Strengthening European Energy Policy Governance: Recommendations From Innovative Interdisciplinary Collaborations. Cham: Palgrave Macmillan, 2024.
Rys, Mateusz. “The Principle of Energy Solidarity Clarified: A Certain Way to Uncertainty.” Revista de Derecho Comunitario Europeo, vol. 71, 2022.
Santos, Pedro H. Perico E., and Olivier Massol. “Electricity Distribution Systems in Europe: An Overview of Contemporary Regulatory Challenges.” IFPEN Economic Papers, No. 148. IFP School - IFPEN, April 2022.
Silvast, Antti et al. “Crossing Borders: Social Sciences and Humanities Perspectives on European Energy Systems Integration.” In Chris Foulds et al., eds., Advancing Energy Policy: Lessons on the Integration of Social Sciences and Humanities. Cham: Palgrave Pivot, 2018.
Turgan, Julien. “Exposition internationale d’électricité.” In Les grandes usines: études industrielles en France et à l’étranger, vol. 14. Paris: Calmann-Lévy, 1882.
Turnheim, Bruno et al. “Challenges Ahead: Understanding, Assessing, Anticipating and Governing Foreseeable Societal Tensions to Support Accelerated Low-Carbon Transitions in Europe.” In Chris Foulds et al., eds., Advancing Energy Policy: Lessons on the Integration of Social Sciences and Humanities. Cham: Palgrave Pivot, 2018.
Van Doren, Davy. “Shaping and Monitoring Resilient Energy Systems—An Introduction.” In Davy van Doren, Bert Droste-Franke and Gabriele Fohr, eds., Towards Energy System Resilience: Theory, Governance and Practice. Cham: Springer, 2026.
Willis, Peter et al. “Principles of Market Coupling.” In André Estermann et al., eds., European Electricity Market Coupling: A Practitioner’s Guide. Cham: Springer, 2025.
Zabanova, Yana et al. “Hydrogen Policy in the EU: Navigating the Union’s Internal Dynamics and Geopolitical Challenges.” In Rainer Quitzow et al., eds., The Geopolitics of Hydrogen, Volume 2: Major Economies and Their Strategies. Cham: Springer, 2025.
รายงานและเอกสารทางวิชาการของหน่วยงาน
Agency for the Cooperation of Energy Regulators (ACER). ACER’s Final Assessment of the EU Wholesale Electricity Market Design. April 2022.
Agency for the Cooperation of Energy Regulators (ACER). European Hydrogen Markets: 2024 Market Monitoring Report. 19 November 2024.
Assemblée nationale. Rapport de la commission d’enquête visant à établir les raisons de la perte de souveraineté et d’indépendance énergétique de la France. 2023.
Cuyvers, Armin et al. Towards a Climate and Energy Union: The Constitutional Basis for a Sustainable Transformation. European Parliament, 2024.
CEPII. L’Économie mondiale 2010. Paris: CEPII, 2010.
Commission de régulation de l’énergie. Rapport de la CRE sur le cadre de régulation des infrastructures d’hydrogène et de dioxyde de carbone. Septembre 2024.
Commission européenne. Communication de la Commission au Parlement européen, au Conseil européen, au Conseil, au Comité économique et social européen et au Comité des régions—Plan REPowerEU. COM(2022) 230 final. Bruxelles, 18 mai 2022.
Contrôle général économique et financier. “L’introduction de la concurrence dans le système électrique français: état des lieux et perspectives.” Note. Ministère de l’Économie et des Finances, 30 janvier 2013.
Cour des comptes. Les sociétés d’économie mixte locales: un outil des collectivités à sécuriser. Mai 2019.
Erbach, Gregor. “Capacity Mechanisms for Electricity.” European Parliamentary Research Service, May 2017.
European Commission. Commission Staff Working Document: Evaluation Report Accompanying the Proposal for a Directive on Common Rules for the Internal Markets in Renewable and Natural Gases and in Hydrogen (Recast). SWD(2021) 457 final. Brussels, 15 December 2021.
European Commission. Commission Staff Working Document: Impact Assessment Report Accompanying the Proposals for a Directive and a Regulation on the Internal Markets in Renewable and Natural Gases and in Hydrogen (Recast). SWD(2021) 455 final. Brussels, 15 December 2021.
European Commission. DG Competition Report on Energy Sector Inquiry. SEC(2006) 1724. Brussels, 10 January 2007.
European Parliament. Internal Energy Market. Fact Sheets on the European Union, April 2025.
Fédération des élus des Entreprises publiques locales. Les sociétés publiques locales. 3 août 2017.
Florence School of Regulation. “Unbundling in the European Electricity and Gas Sectors.” 20 July 2020.
Gassilloud, Thomas and Stéphane Piednoir. L’énergie nucléaire du futur et les conséquences de l’abandon du projet de réacteur nucléaire de 4e génération « Astrid ». Rapport de l’Office parlementaire d’évaluation des choix scientifiques et technologiques, Assemblée nationale no. 4331/Sénat no. 758, 8 juillet 2021.
Gómez-Acebo et al. Unbundling of Electricity and Gas Transmission and Distribution System Operators: Final Report. Brussels: Gómez-Acebo & Pombo Abogados, 2005.
Hogan, William et al. Au-delà de la crise: repenser le marché électrique européen. Rapport du groupe académique international remis à la Commission de régulation de l’énergie, 6 mars 2023.
International Atomic Energy Agency. Nuclear Power Reactors in the World. Reference Data Series No. 2, 2024 Edition. Vienna: IAEA, 2024.
Mediterranean Energy Regulators. Overview of Unbundling Regimes: The Portuguese Case. Milan: MEDREG, 2020.
Ministère de l’Intérieur et de l’Aménagement du territoire. Le guide des sociétés d’économie mixte locales. Paris: La Documentation française, 2017.
Nouicer, Athir et al. The EU Clean Energy Package. Florence School of Regulation, Robert Schuman Centre for Advanced Studies, European University Institute. Luxembourg: Publications Office of the European Union, 2019.
Réseau de transport d’électricité. Bilan électrique 2025—Principaux résultats. Février 2026.
Réseau de transport d’électricité. Bilan électrique 2025—Rapport complet. Mars 2026.
Scheibe, Alexander et al. Regulating the Future European Hydrogen Supply Industry: A Balancing Act between Liberalization, Sustainability, and Security of Supply? OIES Paper ET26. Oxford Institute for Energy Studies, October 2023.
Thomas, Steve. The European Union Gas and Electricity Directives. Report. Public Services International Research Unit, University of Greenwich, September 2005.
Widuto, Agnieszka. “Reforming the EU Electricity Market.” European Parliamentary Research Service, March 2023.
Wilson, Alex. “Emergency Intervention to Address High Energy Prices in the EU.” European Parliamentary Research Service, October 2022.
เอกสารและเว็บไซต์ของหน่วยงาน
Autorité de sûreté nucléaire et de radioprotection. “La sûreté des centrales nucléaires.” Mise à jour le 25 mars 2026. [La sûreté des centrales nucléaires - 16/12/2025 - ASNR].
Collectivités Locales. “Les autres modes de gestion des services publics locaux.” [Les autres modes de gestion des services publics locaux | Collectivités Locales].
Collectivités Locales. “Les sociétés d’économie mixte locales (SEML).” [Les sociétés d'économie mixte locales (SEML) | Collectivités Locales].
Collectivités Locales. “Les sociétés publiques locales et les sociétés publiques locales d’aménagement.” [Les sociétés publiques locales et les sociétés publiques locales d'aménagement | Collectivités Locales].
Commission de régulation de l’énergie. “Cadre législatif européen.” [La CRE, acteur engagé dans les débats européens | CRE].
Conseil d’État. “CE, 10 janvier 1902, Compagnie nouvelle du gaz de Deville-lès-Rouen.” [CE, 10 janvier 1902, Compagnie nouvelle du gaz de Deville-lès-Rouen - Conseil d'État].
Conseil de l’Union européenne. “Une énergie propre pour tous: le Conseil adopte les dossiers restants relatifs au marché de l’électricité et à l’Agence de coopération des régulateurs de l’énergie.” 2019. [https://www.consilium.europa.eu/fr/press/press releases/2019/05/22/clean-energy-for-all-council-adopts-remaining-files-on-electricity-market-and-agency-for-the-cooperation-of-energy-regulators/].
Département de l’Isère. “Aristide Bergès.” [Aristide Bergès | Portail des Musées].
EDF. “Les grandes dates de l’électricité.” [https://www.edf.fr/groupe-edf/comprendre/electricite-au-quotidien/essentiels/grandes-dates].
Énergie-Info, Médiateur national de l’énergie. “Qu’est-ce qu’une entreprise locale de distribution?” [https://www.energie-info.fr/fiche_pratique/quest-ce-quune-entreprise-locale-de-distribution/ ].
European Commission. “Clean Energy for All Europeans Package Completed: Good for Consumers, Good for Growth and Jobs, and Good for the Planet.” 22 May 2019. [https://commission.europa.eu/news-and-media/news/clean-energy-all-europeans-package-completed-good-consumers-good-growth-and-jobs-and-good-planet-2019-05-22_en].
Guénaire, Michel et al. “Electricity Regulation in France: Overview.” Thomson Reuters Practical Law. Law stated as at 1 November 2020.
Lantero, Allison. “The War of the Currents: AC vs. DC Power.” [https://www.energy.gov/articles/war-currents-ac-vs-dc-power].
Ministère de l’Économie, des Finances et de la Souveraineté industrielle et numérique. “L’État redevient l’actionnaire unique d’EDF.” Communiqué de presse, 8 juin 2023.
Parlement européen. “Marché intérieur de l’énergie.” 2022. [europarl.europa.eu/factsheets/fr/sheet/45/marche-interieur-de-l-energie].
Réseau de transport d’électricité. “Independence of RTE and Code of Conduct.” RTE Services Portal. [Independence of RTE and code of conduct - RTE Services Portal].
Richard Dunn. “A Small Revolution: Michael Faraday and the Origins of the Electric Motor.” Science Museum, 3 September 2021. [A small revolution: Michael Faraday and the origins of the electric motor - Science Museum Blog].
Sfen–Société française d’énergie nucléaire. “Le plan Messmer: retour aux sources du parc électronucléaire français.” Revue générale nucléaire, 19 novembre 2024. [https://www.sfen.org/rgn/le-plan-messmer-retour-aux-sources-du-parc-electronuclea%20ire%20-francais/].
Snégaroff, Thomas. “On n’a pas de pétrole mais on a des idées: en 1976, on passe à l’heure d’été.” 25 mars 2016. ["On n'a pas de pétrole mais on a des idées", en 1976, on passe à l'heure d'été – franceinfo].
Teréga. “La souveraineté énergétique, c’est quoi?” [https://www.terega.fr/labo/la-souverainete-energetique-cest-quoi/].
TotalEnergies. “La petite histoire de l’électricité française.” [https://www.totalenergies.fr/particuliers/parlons-energie/dossiers-energie/comprendre-le-marche-de-l-energie/la-petite-histoire-de-l-electricite-francaise].
Vie publique. “Déclaration de M. François Bayrou, Premier ministre, sur la feuille de route sur ‘la souveraineté énergétique de la France’ pour les dix ans à venir, à l’Assemblée nationale le 28 avril 2025.” 2025. [https://www.vie-publique.fr/discours/298387-francois-bayrou-28042025-souverainete-energetique-france-pour-10-ans].
Vie publique. “L’administration doit-elle respecter le droit de la concurrence?” [https://www.vie-publique.fr/fiches/20273-administration-et-droit-de-la-concurrence].
Vie publique. “La politique du nucléaire civil: chronologie de 1952 à 2024.” 3 septembre 2024. [https://www.vie
publique.fr/eclairage/271540-la-politique-du-nucleaire-civil-chronologie-1952-2026].
Vie publique. “Projet de loi portant diverses dispositions d’adaptation au droit de l’Union européenne en matière économique, financière, environnementale, énergétique, d’information, de transport, de santé, d’agriculture et de pêche.” Dossier législatif. Consulté le 24 juillet 2026. https://www.vie-publique.fr/dossierlegislatif/JORFDOLE000052555670.
สนธิสัญญาและกฎหมายสหภาพยุโรป
สนธิสัญญา
Traité instituant la Communauté économique européenne, signé à Rome le 25 mars 1957.
Traité instituant la Communauté européenne, version consolidée résultant du traité d’Amsterdam.
Traité sur le fonctionnement de l’Union européenne, version consolidée.
ข้อบังคับ
Directive 96/92/CE du Parlement européen et du Conseil du 19 décembre 1996.
Directive 98/30/CE du Parlement européen et du Conseil du 22 juin 1998.
Directive 2003/54/CE.
Directive 2003/55/CE.
Directive 2006/111/CE.
Directive 2009/28/CE.
Directive 2009/72/CE.
Directive 2009/73/CE.
Directive (UE) 2018/844.
Directive (UE) 2018/2001.
Directive (UE) 2018/2002.
Directive (UE) 2019/944.
Directive (UE) 2023/1791.
Directive (UE) 2023/2413.
Directive (UE) 2024/1711.
Directive (UE) 2024/1788.
ระเบียบ
Règlement (CE) no. 1228/2003.
Règlement (CE) no. 1775/2005.
Règlement (CE) no. 713/2009.
Règlement (CE) no. 714/2009.
Règlement (CE) no. 715/2009.
Règlement (UE) 2018/1999.
Règlement (UE) 2019/941.
Règlement (UE) 2019/942.
Règlement (UE) 2019/943.
Règlement (UE) 2021/1119.
Règlement (UE) 2024/1252.
Règlement (UE) 2024/1735.
Règlement (UE) 2024/1747.
Règlement (UE) 2024/1789.
กฎหมายฝรั่งเศส
Loi no. 46-628 du 8 avril 1946 sur la nationalisation de l’électricité et du gaz.
Loi no. 49-1090 du 2 août 1949.
Loi no. 2000-108 du 10 février 2000.
Loi no. 2003-8 du 3 janvier 2003.
Loi no. 2004-803 du 9 août 2004.
Loi no. 2006-1537 du 7 décembre 2006.
Loi no. 2010-788 du 12 juillet 2010.
Loi no. 2010-1488 du 7 décembre 2010.
Ordonnance no. 2011-504 du 9 mai 2011.
Décret no. 2011-1594 du 21 novembre 2011.
Décret no. 2011-1596 du 21 novembre 2011.
Loi no. 2015-992 du 17 août 2015 relative à la transition énergétique pour la croissance verte.
Loi no. 2019-1147 du 8 novembre 2019 relative à l’énergie et au climat.
Ordonnance no. 2020-866 du 15 juillet 2020.
Ordonnance no. 2021-167 du 17 février 2021.
Ordonnance no. 2021-235 du 3 mars 2021.
Ordonnance no. 2021-236 du 3 mars 2021.
Ordonnance no. 2021-237 du 3 mars 2021.
Loi no. 2021-1104 du 22 août 2021 portant lutte contre le dérèglement climatique et renforcement de la résilience face à ses effets.
Loi no. 2023-175 du 10 mars 2023 relative à l’accélération de la production d’énergies renouvelables.
Loi no. 2023-491 du 22 juin 2023 relative à l’accélération des procédures liées à la construction de nouvelles installations nucléaires à proximité de sites nucléaires existants et au fonctionnement des installations existantes.
Loi no. 2024-330 du 11 avril 2024 visant à protéger le groupe Électricité de France d’un démembrement.
Code de l’énergie, notamment l’article L. 111-67.
Projet de loi portant diverses dispositions d’adaptation au droit de l’Union européenne en matière économique, financière, environnementale, énergétique, d’information, de transport, de santé, d’agriculture et de pêche.
คำพิพากษาและคำวินิจฉัย
ศาลและคณะตุลาการของประเทศฝรั่งเศส
Conseil constitutionnel, décision no. 2004-501 DC du 5 août 2004, Loi relative au service public de l’électricité et du gaz et aux entreprises électriques et gazières.
Conseil constitutionnel, décision no. 2006-543 DC du 30 novembre 2006, Loi relative au secteur de l’énergie.
Conseil constitutionnel, décision no. 2023-851 DC du 21 juin 2023, Loi relative à l’accélération des procédures liées à la construction de nouvelles installations nucléaires à proximité de sites nucléaires existants et au fonctionnement des installations existantes.
Conseil d’État, 10 janvier 1902, Compagnie nouvelle du gaz de Deville-lès-Rouen, no. 94624, Rec. 5.
Conseil d’État, Sect., 3 novembre 1997, Société Million et Marais, no. 169907.
Tribunal des conflits, 16 janvier 1995, Préfet de la région Île-de-France et CNR c. EDF, no. 2946.
ศาลยุติธรรมแห่งสหภาพยุโรป
CJCE, Commission des Communautés européennes c. République française, aff. C-159/94.
CJUE, 20 avril 2010, Federutility et autres c. Autorità per l’energia elettrica e il gas, aff. C-265/08.
CJUE, République fédérale d’Allemagne c. République de Pologne, aff. C-848/19 P.
CJUE, 2 septembre 2021, Commission européenne c. République fédérale d’Allemagne, aff. C-718/18, ECLI:EU:C:2021:662.
