ศาสนา อัตลักษณ์ และประชาธิปไตยที่เปราะบาง: การเมืองมวลชนในบังกลาเทศยุคหลังการเปลี่ยนผ่านอำนาจ

บทคัดย่อ

บทความนี้มุ่งวิเคราะห์ความสัมพันธ์ระหว่างศาสนา อัตลักษณ์ และการเมืองมวลชนในบริบทของการเปลี่ยนผ่านอำนาจทางการเมืองของบังกลาเทศ โดยชี้ให้เห็นว่าการเมืองในช่วงหลังการเปลี่ยนผ่านมิได้เป็นเพียงการแข่งขันเชิงสถาบันระหว่างพรรคการเมือง หากแต่เป็นกระบวนการต่อรองเชิงอำนาจที่ฝังรากอยู่ในโครงสร้างทางสังคม วัฒนธรรม และอัตลักษณ์ทางศาสนาอย่างลึกซึ้ง บทความเสนอแนวคิด “ประชาธิปไตยแบบเปราะบาง” (Fragile democracy) เพื่ออธิบายลักษณะของระบอบการเมืองที่ยังคงมีรูปแบบประชาธิปไตย แต่ขาดเงื่อนไขเชิงโครงสร้างที่เอื้อต่อการแข่งขันอย่างเป็นธรรม เสรีภาพทางการเมือง และการคุ้มครองสิทธิมนุษยชน บทความชี้ให้เห็นว่าเครือข่ายผู้นำศาสนา มัสยิด และสถาบันการศึกษาศาสนา (Madrasa) ทำหน้าที่เป็นโครงสร้างพื้นฐานของการเมืองมวลชน ซึ่งสามารถแปลงความไม่พอใจทางเศรษฐกิจและสังคมให้กลายเป็นพลังทางการเมืองได้อย่างมีประสิทธิภาพ ขณะเดียวกัน การใช้วาทกรรม “เรา–เขา” ระหว่างชนชั้นนำแบบฆราวาสกับมวลชนทางศาสนา ได้ซ้ำเติมการแบ่งขั้วทางสังคมและลดทอนความอดทนทางการเมือง บทความยังอภิปรายผลกระทบของการเมืองมวลชนบนฐานศาสนาต่อเสรีภาพทางการเมือง ความชอบธรรม ของกระบวนการเลือกตั้ง และสถานการณ์สิทธิมนุษยชน โดยเฉพาะสิทธิของชนกลุ่มน้อยทางศาสนาและสตรี ในส่วนท้าย บทความเสนอกรอบอธิบายเชิงบูรณาการที่เชื่อมโยงศาสนา อัตลักษณ์ และอำนาจรัฐ เพื่อทำความเข้าใจพลวัตของประชาธิปไตยในสังคมมุสลิมเอเชียใต้ และเสนอแนวคิดเชิงอนาคตเพื่อเสริมสร้างความยืดหยุ่นของประชาธิปไตยท่ามกลางความเปราะบางเชิงโครงสร้าง