มนุษยศาสตร์ในยุคเทคโนโลยีรัฐ: การปรับโครงสร้างการศึกษา คุณค่ามนุษย์ และอำนาจความรู้ในจีนร่วมสมัย

บทคัดย่อ

บทความนี้มุ่งวิเคราะห์บทบาทและสถานะของมนุษยศาสตร์ภายใต้บริบทของ “รัฐเทคโนโลยี” (Technological state) ในจีนร่วมสมัย ซึ่งรัฐขยายอำนาจผ่านเทคโนโลยีดิจิทัล ปัญญาประดิษฐ์ และระบบข้อมูลขนาดใหญ่ ควบคู่ไปกับการปรับโครงสร้างการศึกษาและการจัดลำดับคุณค่าความรู้ใหม่ บทความตั้งคำถามสำคัญว่า มนุษยศาสตร์ยังมีความหมายและพื้นที่ทางสังคมอย่างไร ในสภาวะที่ตรรกะเทคโนแครตและประสิทธิภาพเชิงรัฐครอบงำระบบการผลิตความรู้ บทความชี้ให้เห็นว่า งานศึกษาจีนร่วมสมัยมักให้ความสำคัญกับมิติด้าน STEM นวัตกรรม และเศรษฐกิจดิจิทัล ขณะที่มิติด้านมนุษยศาสตร์และอำนาจความรู้ ในระบบการศึกษาถูกกล่าวถึงอย่างจำกัด ส่งผลให้บทบาทของมนุษยศาสตร์ถูกทำให้เป็นเพียงเครื่องมือทางอุดมการณ์ หรือ soft power ในการสร้างพลเมืองที่สอดคล้องกับเป้าหมายรัฐ มากกว่าจะเป็นพื้นที่วิพากษ์เชิงสังคมและจริยธรรมผ่านการวิเคราะห์นโยบายการศึกษา การจัดลำดับคุณค่าความรู้แบบ STEM-first และกรณีของมนุษยศาสตร์ดิจิทัลบทความเสนอว่า มนุษยศาสตร์ในจีนไม่ได้ถูกทำให้ไร้บทบาทโดยสิ้นเชิง หากแต่ถูกปรับตำแหน่งใหม่ภายใต้การกำกับของรัฐ โดยเฉพาะผ่านวาทกรรมศีลธรรม อัตลักษณ์ความเป็นจีน และการฟื้นขงจื๊อ มนุษยศาสตร์จึงดำรงอยู่ในสภาพก้ำกึ่ง ระหว่างการเป็นทรัพยากรของรัฐกับการเป็นพื้นที่ต่อรองอำนาจเชิงสัญลักษณ์บทความเสนอกรอบวิเคราะห์ที่ก้าวพ้นการมองความสัมพันธ์ระหว่างรัฐกับมนุษยศาสตร์ในเชิง “การควบคุม–การต่อต้าน” แบบทวิภาค แต่เน้นพลวัตของการปรับตัว การต่อรอง และการวิพากษ์เชิงแฝง บทสรุปชี้ว่า มนุษยศาสตร์ในยุคเทคโนโลยีรัฐยังมีบทบาทสำคัญในการตั้งคำถามต่อคุณค่ามนุษย์ ความหมายของความก้าวหน้า และขอบเขตอำนาจของรัฐ แม้จะอยู่ภายใต้ข้อจำกัดเชิงโครงสร้างที่เข้มข้นก็ตาม