นาฏศิลป์ไทยสร้างสรรค์ ชุด จตุรปัทมา : ศาสตร์และศิลป์แห่งระบำสะท้อนพุทธปรัชญา
คำสำคัญ:
จตุรปัทมา, บัว 4 เหล่า, นาฏศิลป์ไทยสร้างสรรค์, พุทธปรัชญาา, การวิเคราะห์การเคลื่อนไหวบทคัดย่อ
บทความวิจัยนี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาหลักธรรมทางพระพุทธศาสนาที่เกี่ยวข้องกับแนวคิดบัว 4 เหล่า 2) สร้างสรรค์การแสดงนาฏศิลป์ไทย ชุด ìจตุรปัทมาî
ระเบียบวิธีวิจัย ใช้ระเบียบวิธีเชิงคุณภาพและการวิจัยสร้างสรรค์ เก็บข้อมูลจาก ผู้เชี่ยวชาญด้านพระพุทธศาสนา 7 ท่าน นักแสดงหญิง 12 คน และผู้ประเมินผลการแสดง 100 คน เครื่องมือวิจัย ได้แก่ แบบสัมภาษณ์ แบบบันทึกภาคสนาม การสังเกตแบบมีส่วนร่วม และแบบประเมินมาตรวัด 5 ระดับ ใน 4 ด้าน วิเคราะห์ข้อมูลโดยการตรวจสอบแบบสามเส้าและนำเสนอผลในลักษณะพรรณนาวิเคราะห์ควบคู่กับข้อมูลเชิงตัวเลข
ผลการวิจัยพบว่า 1) แนวคิดบัว 4 เหล่าเป็นพุทธอุปมามาจากชั้นอรรถกา ที่พระพุทธเจ้าทรงจำแนกระดับพัฒนาการทางปัญญาของมนุษย์ออกเป็น 4 ระดับ ได้แก่ อุคฆฏิตัญญู (บัวพ้นน้ำ) วิปัจจิตัญญู (บัวปริ่มน้ำ) เนยยะ (บัวใต้น้ำ) และปทปรมะ (บัวจมตม) สะท้อนมุมมองเชิงพลวัตที่เน้นศักยภาพของมนุษย์ในการพัฒนาตนเองอย่างต่อเนื่อง
2) การสร้างสรรค์การแสดงชุด ìจตุรปัทมาî บูรณาการท่ารำจากเพลงแม่บทใหญ่ร่วมกับเทคนิคการเคลื่อนไหวร่วมสมัยและบัลเลต์ ออกแบบโครงสร้างการแสดง 3 ช่วง ได้แก่ ช่วงยลยินพุทธพจน์ ช่วงบงกชสี่เหล่ากอ และช่วงสานแสงอรุณทอปทุมาสง่าไสว เครื่องแต่งกายออกแบบตามพัฒนาการสีดอกบัวจากเขียวเข้มสู่ชมพูสว่าง และใช้วงดนตรีไทยร่วมสมัยผสมเครื่องดนตรีสากล (3) ผลการประเมินจากผู้ชม 100 คน พบว่าผู้ชมมากกว่าร้อยละ 80 ระบุความหมายของบัวแต่ละเหล่าได้ถูกต้อง และร้อยละ 75 มีความเข้าใจในหลักธรรมบัว 4 เหล่าเพิ่มขึ้นภายหลังชมการแสดง และ ìโมเดลนาฏยพุทธศิลป์จตุรปัทมาîสามารถนำไปประยุกต์ใช้เป็นแนวทางการสร้างสรรค์นาฏศิลป์ไทยเชิงวิชาการในอนาคตได้
เอกสารอ้างอิง
ทัศนีย์ ศิวบวรวัฒนา. (2564). กระบวนการสร้างสรรค์การแสดงชุดจตุรปัทมา. รายงานการวิจัย. วิทยาลัยนาฏศิลปร้อยเอ็ด สถาบันบัณฑิตพัฒนศิลป์.
พจน์มาลย์ สมรรคบุตร. (2538). แนวการคิดประดิษฐ์ท่ารำเซิ้ง. อุดรธานี: สำนักส่งเสริมวิชาการ มหาวิทยาลัยราชภัฏอุดรธานี.
พระฌานิพิทย์ อินฺทจารี. (2563). วัดประชานิยม ตำบลกาฬสินธุ์ อำเภอเมือง จังหวัดกาฬสินธุ์. สัมภาษณ์. 16 พฤศจิกายน
พระพรหมคุณาภรณ์ (ป.อ. ปยุตฺโต). (2551). พจนานุกรมพุทธศาสตร์ ฉบับประมวลธรรม. กรุงเทพมหานคร: โรงพิมพ์มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.
พระเมือง พลวัฑฒโน, หลวงพ่อ. (2563). วัดป่ามัชฌิมาวาส บ้านดงเมือง ตำบลลำพาน อำเภอเมือง จังหวัดกาฬสินธุ์. สัมภาษณ์. 19 พฤศจิกายน
พระศุภราชัย สุรสถโก, (2563). ศูนย์ปฏิบัติธรรมสวนลำดวนสวรรค์ บ้านโพนทอง ตำบลโพนทอง อำเภอเมือง จังหวัดกาฬสินธุ์. สัมภาษณ์. 17 พฤศจิกายน
รัตติยา สะอาดเอี่ยม. (2558). การพัฒนานาฏศิลป์ไทยร่วมสมัย. กรุงเทพมหานคร: สำนักพิมพ์แห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
วรางคณา วุฒิช่วย และคณะ. (2561). การศึกษางานศิลปะเกี่ยวกับสัตว์หิมพานต์เพื่อสร้างสรรค์ผลงานการแสดงชุดมยุระคนธรรพ์. วารสารศรีวนาลัยวิจัย. 8(2), 117-124. Link : https://so13.tci-thaijo.org/index.php/SVNL/article/view/853/534
วลีพร พันตุลย์ และคณะ. (2560). การแสดงชุดปักษาวายุภักษ์. ศิลปนิพนธ์ วิทยาลัยนาฏศิลปกาฬสินธุ์ . คณะศิลปศึกษา สถาบันบัณฑิตพัฒนศิลป์.
สุรพล วิรุฬห์รักษ์. (2543). วิวัฒนาการนาฏศิลป์ไทยในกรุงรัตนโกสินทร์. กรุงเทพมหานคร: จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
Bharata. (Trans. 1967). Natyashastra. (A. B. Keith, Trans.). New Delhi: Munshiram Manoharlal
Dissanayake, E. (1992). Homo aestheticus: Where art comes from and why. New York: Free Press.
Fisher, J. (2009). Moving bodies: Dance and the embodiment of Buddhist practice in Thai classical dance. Asian Theatre Journal. 26(2), 220-244.
Laban, R. (1960). The mastery of movement (2nd ed., revised by L. Ullmann). London: Macdonald & Evans.
Lincoln, Y. S., & Guba, E. G. (1985). Naturalistic inquiry. Beverly Hills. CA: Sage.
