วารสารพุทธศิลปกรรม

ต้นไม้อันเป็นที่ตรัสรู้และพื้นที่ใช้งาน

อรอำไพ สามขุนทด — 2025-12-23

ต้นโพธิ์เป็นต้นไม้อันเป็นที่ตรัสรู้ของพระพุทธเจ้า รวมทั้งต้นไม้ชนิดอื่นที่เกี่ยวข้องกับพระพุทธเจ้า เช่น ต้นสาละ ต้นจิก ฯลฯ ต้นไม้เหล่านี้ได้ถูกนำมาปลูกไว้ภายในวัดเพื่อเป็นสัญลักษณ์ของพระพุทธศาสนาและระลึกถึงพระพุทธเจ้า นอกจากนี้ ยังช่วยสร้างความร่มรื่นและพื้นที่ใช้สอยบริเวณใต้ต้นไม้ บทความนี้มีวัตุประสงค์เพื่อศึกษาต้นไม้ในพระพุทธศาสนาซึ่งถือเป็นต้นไม้ศักดิ์สิทธิ์และเสนอแนะการนำต้นไม้เหล่านั้นมาสร้างพื้นที่ใช้งาน ด้วยการค้นคว้ารวบรวมข้อมูลจากเอกสารเกี่ยวกับต้นไม้ที่เกี่ยวข้องกับพระพุทธเจ้า เพื่อทราบชื่อต้นไม้ เลือกต้นที่มีความสำคัญโดดเด่นมาเป็นตัวอย่าง นำมาผนวกกับข้อมูลคุณสมบัติและคุณลักษณะของต้นไม้ แล้วเสนอแนวทางการนำต้นไม้มาใช้ในการออกแบบสร้างพื้นที่ใช้งานภายนอกอาคาร ซึ่งต้นไม้ถือเป็นองค์ประกอบสำคัญที่ใช้ประโยชน์ในการสร้างพื้นที่ เชื่อมต่อที่ว่าง และแสดงขอบเขตของพื้นที่ การสืบค้นจากพระไตรปิฎก พบว่า ต้นไม้เป็นหนึ่งในที่ซึ่งพระพุทธเจ้าประทับ และพระพุทธเจ้าทุกพระองค์ตรัสรู้ ณ บริเวณใต้ต้นไม้ โดยมีต้นไม้สำคัญโดดเด่น 6 ชนิด ได้แก่ โพธิ์ สาละ นิโครธ จิก เกด มะม่วง ซึ่งเป็นชนิดไม้ยืนต้นที่มีขนาดใหญ่และอายุยืนนาน เมื่อจะนำมาปลูก ควรพิจารณาในเชิงประโยชน์ใช้สอยและการสร้างพื้นที่เพื่อการใช้งาน โดยคำนึงถึงคุณสมบัติและคุณลักษณะของต้นไม้ วิธีการเข้าไปใช้งานบริเวณใต้ต้นไม้ รวมถึงผลกระทบและการดูแลรักษา เพื่อให้ต้นไม้ที่ปลูกสามารถเจริญเติบโตได้ดีและใช้ประโยชน์พื้นที่บริเวณใต้ต้นไม้ได้อย่างมีประสิทธิภาพ

การศึกษาวิเคราะห์ทฤษฎีแรงจูงใจในงานจิตรกรรมสร้างสรรค์ศิลปะเซอเรียลลิสม์

ชนิสรา วรโยธา — 2025-12-24

บทความนี้มุ่งนำเสนอผลศึกษาวิเคราะห์ทฤษฎีแรงจูงใจที่สะท้อนผ่านงานจิตรกรรมในแนวเซอเรียลลิสม์ ซึ่งเป็นขบวนการทางศิลปะที่โดดเด่นในศตวรรษที่ 20 โดยมีลักษณะเฉพาะในการถ่ายทอดความฝัน จิตไร้สำนึก และภาพเหนือจริง ที่ไม่จำกัดอยู่ในกรอบความเป็นเหตุเป็นผล ใช้วิธีวิเคราะห์เชิงคุณภาพ ผ่านการพิจารณาผลงานของศิลปินเซอเรียลลิสต์ จำนวน 4 คน ประกอบไปด้วย ซัลวาดอร์ ดาลี, เรอเน่ มากริตต์, เลโอนอรา คาร์ริงตัน และ แม็กซ์ เอิร์นส์ โดยมุ่งเน้นที่การแสดงออกซึ่งอัตลักษณ์ทางเพศ ความปรารถนา ความกลัว และความรู้สึกภายในของมนุษย์

ผลการศึกษาพบว่า เซอเรียลลิสม์มิได้เป็นเพียงพื้นที่สำหรับการแสดงออกทางจิตไร้สำนึกเท่านั้น แต่ยังเป็นเวทีที่สะท้อนถึงมุมมองทางเพศและแรงจูงใจภายในอย่างลึกซึ้ง โดยเฉพาะในประเด็นที่เกี่ยวข้องกับความเป็นหญิงความเป็นชาย และความสัมพันธ์เชิงอำนาจในสังคมศิลปะ นอกจากนี้ยังพบทฤษฎีของ ซิกมันด์ ฟรอยด์ มีอิทธิพลต่อแนวคิดและสัญลักษณ์ในงานศิลปะเหล่านี้อย่างมากเพื่อวิเคราะห์ระดับความคิดก่อนนำไปสู่ผลงานสร้างสรรค์

บทความนี้มีเป้าหมายในการขยายขอบเขตความเข้าใจเกี่ยวกับความเชื่อมโยงระหว่างเพศและศิลปะ โดยเสนอแนวทางใหม่ในการมองงานจิตรกรรมเซอเรียลลิสม์ผ่านมิติของแรงจูงใจส่วนบุคคลและโครงสร้างสังคมทางเพศที่แฝงอยู่ในผลงานสร้างสรรค์

การวิเคราะห์ลวดลายปูนปั้นประดับเจดีย์วัดป่าสัก เมืองเชียงแสน วัดสุวรรณสิริโพธิ์คำและวัดทองทิพย์พัฒนาราม เมืองต้นผึ้ง สปป. ลาว

ธีระพงษ์ จาตุมา — 2025-12-30

การศึกษาครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อวิเคราะห์เชิงเปรียบเทียบลวดลายปูนปั้นที่ปรากฏในเมืองเชียงแสน จังหวัดเชียงราย และเมืองต้นผึ้ง แขวงบ่อแก้ว สาธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชนลาว เพื่อชี้ให้เห็นถึงอัตลักษณ์ทางศิลปกรรม รูปแบบ เทคนิคการสร้าง และความสัมพันธ์ทางวัฒนธรรม การศึกษาอาศัยระเบียบวิธีทางประวัติศาสตร์ศิลปะและโบราณคดีโดยใช้การสำรวจภาคสนาม การวิเคราะห์รูปแบบลวดลาย และการศึกษาข้อมูลจากเอกสารทางประวัติศาสตร์ควบคู่กัน พื้นที่ศึกษาหลัก ได้แก่ เจดีย์วัดป่าสัก เมืองเชียงแสน และหลักฐานลวดลายปูนปั้นที่พบจากการขุดค้นในแม่น้ำโขงซึ่งเก็บรักษาไว้ ณ วัดทองทิพย์พัฒนารามและวัดสุวรรณสิริโพธิ์คำ เมืองต้นผึ้ง สปป. ลาว

ผลการศึกษาพบว่า ลวดลายปูนปั้นของเมืองเชียงแสนมีลักษณะเด่นด้านความทึบหนา มีปริมาตรมาก และมีความซับซ้อนของรูปแบบ ซึ่งสะท้อนลักษณะของศิลปกรรมล้านนายุคต้น โดยได้รับอิทธิพลจากศิลปกรรมหริภุญชัย พุกาม สุโขทัย ขอม และลังกา ขณะที่ลวดลายปูนปั้นของเมืองต้นผึ้งมีลักษณะโปร่ง บาง เน้นความสมมาตรและความเป็นระเบียบแบบแผน สอดคล้องกับรูปแบบศิลปกรรมล้านนาในพุทธศตวรรษที่ 21 การเปรียบเทียบลวดลายประเภทต่าง ๆ ได้แก่ ลายกระหนก ลายดอกลอย ลายใบไม้ และลายเครือเถากระหนกหน้ากระดาน แสดงให้เห็นถึงทั้งความแตกต่างด้านเทคนิคการปั้นและความใกล้เคียงกันในเชิงรูปแบบ อันสะท้อนถึงการแลกเปลี่ยนและถ่ายทอดทางวัฒนธรรมระหว่างชุมชนสองฝั่งแม่น้ำโขง

การศึกษานี้ชี้ให้เห็นว่าเมืองเชียงแสนและเมืองต้นผึ้งมีความสัมพันธ์ทางประวัติศาสตร์และวัฒนธรรมอย่างแนบแน่นในอดีต ก่อนการแบ่งเขตแดนรัฐชาติในยุคอาณานิคม โดยลวดลายปูนปั้นทำหน้าที่เป็นหลักฐานทางศิลปกรรมที่สำคัญในการอธิบายพลวัตทางสังคม ศาสนา และวัฒนธรรมของภูมิภาคลุ่มแม่น้ำโขง ผลการศึกษาสามารถนำไปใช้เป็นฐานข้อมูลในการศึกษาเชิงเปรียบเทียบศิลปกรรมในภูมิภาค รวมถึงการวางแผนอนุรักษ์และฟื้นฟูมรดกศิลปกรรมปูนปั้นอย่างยั่งยืนต่อไป

การสร้างสรรค์พระพิมพ์เมืองเชียงแสนแบบโบราณ

ชัยวุฒิ ปัญญาเลิศ — 2025-12-30

บทความวิชาการนี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาและวิเคราะห์กระบวนการสร้างพระพิมพ์ปรกโพธิ์เชียงแสน ผลการศึกษาพบว่า พระพิมพ์ถูกสร้างจากแม่พิมพ์จึงทำให้มีการสร้างพระพิมพ์ในลักษณะดังกล่าวจำนวนมาก การสร้างพระพิมพ์เพื่อถวายเป็นพุทธบูชา ตลอดจนการนำเข้าประกอบพิธีกรรมงานบุญกุศล เป็นของที่ระลึก และเกิดจากความเชื่อเรื่องอานิสงส์ สร้างตามมีวาระ ฤกษ์ ที่ดี ผู้สร้างเป็นกษัตริย์ พระสงฆ์ ราชวงศ์ ขุนนาง คหบดี เป็นประธาน สำหรับการทดลองสร้างพระพิมพ์ด้วยกรรมวิธีแบบโบราณ ได้ใช้ดินจอมปลวกเป็นแม่พิมพ์ ใช้การเผาแบบโบราณเป็นการเผาเปิดในที่โล่ง ส่วนการหล่อพระพิมพ์ใช้ตะกั่วแท่ง ผลที่ได้พระพิมพ์มีรูปแบบ ความคมชัด และความสมบูรณ์ของชิ้นงาน อันสะท้อนองค์ความรู้เชิงช่างและภูมิปัญญาท้องถิ่นในการสร้างพระพิมพ์

การสร้างสรรค์ผลงานประติมากรรมนางสีเวย จากภาพจิตรกรรมฝาผนัง วัดต้าม่อน อำเภอลอง จังหวัดแพร่

ธัญญารัตน์ ทองใจ — 2025-12-23

บทความวิจัยเชิงสร้างสรรค์นี้ มีวัตถุประสงค์ 1) เพื่อรวบรวมประวัติความเป็นมาของภาพจิตรกรรมฝาผนังวัดต้าม่อน โดยเผยแพร่ผ่านสื่อสิ่งพิมพ์ 2) เพื่อสร้างสรรค์ผลงาประติมากรรมนางสีเวย จากภาพจิตรกรรมนางสีเวยที่แสดงถึงอัตลักษณ์ความงามของวัฒนธรรมอันโดดเด่นของชุมชนต้าม่อน

ระเบียบวิธีวิจัย การวิจัยเชิงสร้างสรรค์ศิลปะ และการวิจัยเชิงปริมาณ โดยมีประชากรและกลุ่มตัวอย่าง จำนวน 171 คน โดยแบ่งเป็น 2 กลุ่ม คือ (1) กลุ่มตัวอย่างที่ใช้สำหรับการสำรวจความต้องการในการสร้างต้นแบบประติมากรรมนางสีเวย และข้อเสนอแนะของชุมชน มีจำนวน 118 คน (2) กลุ่มตัวอย่างสำหรับประเมินความพึงพอใจ ในการสร้างสรรค์ต้นแบบประติมากรรมนางสีเวย จำนวน 53 คน

ผลจากการศึกษาพบว่า 1) การรวบรวมข้อมูล และการเผยแพร่ประวัติความเป็นมาของจิตรกรรมวัดต้าม่อนผ่านสื่อสิ่งพิมพ์ ได้ช่วยขยายขอบเขตการรับรู้ และถ่ายทอดองค์ความรู้ คุณค่า ความสำคัญทางประวัติศาสตร์ภาพเขียนบนฝาผนัง ซึ่งเป็นสัญลักษณ์ทางวัฒนธรรมที่เชื่อมโยงวิถีชีวิต ความเชื่อ สู่สาธารณชนได้อย่างกว้างขวางมากยิ่งขึ้น 2) ผู้วิจัยได้สร้างสรรค์ประติมากรรมนางสีเวย ที่รับแรงบันดาลใจจากจิตรกรรมสองมิติ จากองค์ความรู้ของภาพจิตรกรรมนางสีเวยสองมิติสู่สามมิติในบริบทร่วมสมัย เพื่อถ่ายทอดอัตลักษณ์ชุมชน และคุณค่าความงามในมิติใหม่ โดยการประเมินความพึงพอใจต่อการสร้างสรรค์ผลงานประติมากรรมนางสีเวยจากกลุ่มตัวอย่าง ผลการประเมินที่อยู่ในระดับมากที่สุด ค่าประมาณอยู่ที่ (x̄ = 4.81, S.D. = 0.42) คือผลงานศิลปะประติมากรรมนางสีเวยมีสีเสมือนจิตรกรรมฝาผนังนางสีเวย และมีองค์ประกอบสวยงาม จากการสร้างสรรค์งานศิลปะนี้ ชี้ให้เห็นความสำคัญของศิลปะร่วมสมัยที่ช่วยเป็นสื่อกลางในการเชื่อมโยงผู้คนเข้ากับประวัติศาสตร์ ภูมิปัญญา และอัตลักษณ์ท้องถิ่นได้อย่างสอดคล้องกลมกลืน นอกจากนี้ผลจากการทดลอง และปรับปรุง ยังก่อให้เกิดองค์ความรู้ใหม่เชิงเทคนิค เป็นการสร้างนวัตกรรมการเรียนรู้ที่สามารถนำไปประยุกต์ใช้ในงานศิลปะอื่นได้อย่างเหมาะสม เสริมความภาคภูมิใจ และสร้างเครือข่ายความร่วมมือในการอนุรักษ์ สืบสานมรดกทางวัฒนธรรม

การวิเคราะห์รูปแบบเจดีย์ทรงปรางค์ในจังหวัดกาญจนบุรี

ปัณณวิชญ์ ซาไข — 2025-12-23

การวิเคราะห์รูปแบบเจดีย์ทรงปรางค์ในจังหวัดกาญจนบุรีเป็นการวิจัยเชิงประวัติศาสตร์ศิลปะใช้ระเบียบวิธีวิจัยเชิงคุณภาพ มีวัตถุประสงค์เพื่อวิเคราะห์รูปแบบเจดีย์ทรงปรางค์ในจังหวัดกาญจนบุรี

ระเบียบวิธีวิจัย เป็นการวิจัยเกี่ยวกับเจดีย์ทรงปรางค์ในจังหวัดกาญจนบุรี โดยใช้ระเบียบวิธีวิจัยเชิงคุณภาพ โดยศึกษาข้อมูลจากแหล่งข้อมูลปฐมภูมิและทุติยภูมิ เช่น เจดีย์ทรงปรางค์ 7 องค์ ในจังหวัดกาญจบุรี โดยศึกษาข้อมูลจากการลงพื้นที่สำรวจ เอกสาร สัมภาษณ์พระภิกษุ และผู้รู้ในชุมชนจำนวน 7 รูป/คน และคัดเลือกเจดีย์ทรงปรางค์ จำนวน 7 องค์ จากผู้เชี่ยวชาญทั้ง 3 ท่าน

ผลการวิจัยพบว่า เจดีย์ทรงปรางค์ในจังหวัดกาญจนบุรี
ที่เป็นตัวอย่างในการศึกษา จำนวน 7 องค์ ดังนี้ 1) พระปรางค์วัดนางโน 2) พระปรางค์วัดเขารักษ์ 3) พระปรางค์วัดขุนแผน 4) พระปรางค์วัดอินทราราม 5) พระปรางค์วัดสระกระเบื้อง 6) พระปรางค์วัดทานกัณฑ์ และ 7) พระปรางค์สามองค์ แบ่งเป็น 4 กลุ่ม ตามรูปแบบส่วนยอดของพระปรางค์ คือ กลุ่มที่ 1 เจดีย์ทรงปรางค์ยอดฝักข้าวโพด ได้แก่ พระปรางค์วัดนางโนและพระปรางค์วัดเขารักษ์ มีอายุในสมัยอยุธยาตอนต้น กลุ่มที่ 2 เจดีย์ทรงปรางค์ยอดทรงแท่งเพรียว ด้านบนสุดเป็นกลีบมะเฟือง ได้แก่ พระปรางค์วัดขุนแผน มีอายุในสมัยอยุธยาตอนกลาง ส่วนพระปรางค์วัดอินทรารามและพระปรางค์วัดสระกระเบื้อง มีอายุในสมัยอยุธยาตอนปลาย กลุ่มที่ 3 เจดีย์ทรงปรางค์หัวโต ได้แก่ พระปรางค์วัดทานกัณฑ์ มีอายุในสมัยอยุธยาตอนปลาย และกลุ่มที่ 4 เจดีย์ทรงปรางค์ที่มีเรือนธาตุซ้อนกัน 2 ชั้น ได้แก่ พระปรางค์สามองค์ มีอายุในสมัยอยุธยาตอนปลาย

สรุป ลักษณะทางศิลปกรรมของเจดีย์ทรงปรางค์ในจังหวัดกาญจนบุรี สะท้อนให้เห็นถึงอิทธิพลจากศิลปะและสถาปัตยกรรมสมัยอยุธยา ขณะเดียวกันยังปรากฏลักษณะเฉพาะถิ่นบางประการ เช่น เจดีย์ทรงปรางค์หัวโตที่วัดทานกัณฑ์ ซึ่งแสดงถึงพัฒนาการทางศิลปกรรมระดับท้องถิ่นอันเป็นเอกลักษณ์ในบริบททางศาสนาและวัฒนธรรมของจังหวัดกาญจนบุรี

รูปแบบการอนุรักษ์และส่งเสริมหีบธรรมล้านนาในฐานะเป็นมรดกทางวัฒนธรรม

พระจำรัส โชติธมฺโม — 2025-12-23

บทความวิชาการนี้มีวัตถุประสงค์ 3 ประการ คือ 1) เพื่อศึกษาคติความเชื่อของหีบธรรมล้านนาในฐานะเป็นมรดกทางวัฒนธรรม 2) เพื่อศึกษาบริบทและสภาพปัญหา และการอนุรักษ์หีบธรรมล้านนาของวัด 6 วัดในพื้นที่การศึกษา และ 3) เพื่อเสนอรูปแบบการอนุรักษ์และส่งเสริมหีบธรรมล้านนาในฐานะเป็นมรดกทางวัฒนธรรม

ระเบียบวิธีวิจัย เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ โดยใช้วิธีการศึกษา 3 รูปแบบ ได้แก่ การศึกษาเชิงเอกสาร การสัมภาษณ์เชิงลึก และการสนทนากลุ่ม กลุ่มตัวอย่างและการกำหนดขนาดกลุ่มตัวอย่าง ได้แก่ กลุ่มผู้ให้ข้อมูลสำคัญ จำนวน 18 คน จากวัดในเขตจังหวัดเชียงใหม่ ลำพูน และลำปาง

ผลการวิจัยพบว่า 1) หีบธรรมล้านนาเป็นภาชนะเก็บคัมภีร์พระไตรปิฎกและคัมภีร์ใบลาน สะท้อนคติความเชื่อด้านบุญกุศลและการสืบพระศาสนา มีที่มาจากการเผยแผ่พระพุทธศาสนาสู่ล้านนา และได้รับการพัฒนาเป็นศิลปกรรมท้องถิ่น อาศัยทักษะช่างไม้ แกะสลัก ลงรักปิดทอง และลายรดน้ำที่วิจิตร ใช้ในพิธีกรรมทางศาสนาเป็นสัญลักษณ์ศักดิ์สิทธิ์ การสืบทอดหีบธรรมดำเนินผ่านวัด ชุมชน และสล่าพื้นบ้าน แม้ปัจจุบันเผชิญปัญหาการเสื่อมสภาพและผู้สืบทอดลดลง แต่ยังคงคุณค่าในฐานะมรดกทางวัฒนธรรมที่ต้องอนุรักษ์ 2) จากการลงพื้นที่สำรวจพบว่า หีบธรรมลักษณะหลากหลายรูปแบบ เช่น แบบพื้นบ้านล้านนา หีบธรรมมีลักษณะผสมผสานระหว่างศิลปะพื้นบ้านกับอยุธยาใช้ไม้เป็นหลักตกแต่งลายพื้นถิ่นเรียบง่าย หีบธรรมประดับลายแกะสลักลงรักปิดทอง ลวดลายรดน้ำ และกระจกสี แต่หลายใบเริ่มผุพังและสีซีดจาง ขาดการบูรณะต่อเนื่อง ไม่ได้เก็บรักษาอย่างเหมาะสม 3) รูปแบบการอนุรักษ์และส่งเสริมหีบธรรมล้านนาในฐานะเป็นมรดกทางวัฒนธรรม ที่เสนอ 2 วิธีการ คือ 1) รูปแบบการอนุรักษ์ จัดทำทะเบียนและฐานข้อมูลดิจิทัล จัดตั้งศูนย์การเรียนรู้และพิพิธภัณฑ์ พร้อมระดมทุนจากทุกภาคส่วน และ 2) รูปแบบการส่งเสริม เผยแพร่ผ่านสื่อดิจิทัลและนิทรรศการสร้างสรรค์ พัฒนาหีบธรรมร่วมสมัย และผลักดันการขึ้นทะเบียนมรดกวัฒนธรรมในระดับชาติและสากล

รูปแบบการสร้างสรรค์และสืบทอดศิลปะงานปูนปั้นของวัดในจังหวัดลำปาง

พระคณิศร เรือนแก้ว — 2025-12-23

บทความวิชาการนี้มีวัตถุประสงค์ 1) ศึกษาประวัติความเป็นมา และเอกลักษณ์ศิลปะปูนปั้น 2) เพื่อศึกษาการสร้างสรรค์และการสืบทอดศิลปะปูนปั้น 3) เพื่อวิเคราะห์และเสนอรูปแบบการสร้างสรรค์และสืบทอดงานศิลปะปูนปั้น ของวัดในจังหวัดลำปาง

ระเบียบวิธีวิจัย เป็นการศึกษาวิจัยเชิงคุณภาพ และเชิงเอกสาร มีการสัมภาษณ์เชิงลึกโดยวิเคราะห์ข้อมูลจากแบบสอบถามปลายเปิด ใช้การวิเคราะห์เนื้อหาเชิงพรรณนา จากผู้ให้ข้อมูลสำคัญ จำนวน 6 รูป

ผลการวิจัยพบว่า 1) ประวัติความเป็นมาและเอกลักษณ์ศิลปะปูนปั้นของวัดในจังหวัดลำปาง มักตกแต่งด้วยปูนปั้นอย่างวิจิตรบรรจง มีลวดลายดอกไม้และสัตว์ในตำนานจากป่าหิมพานต์ เป็นศิลปะแบบล้านนา ตกแต่งกรอบประตู หน้าต่าง และวิหาร ด้วยลวดลายที่ประณีตบรรจงและรูปปั้นแจกันจากวรรณกรรม ผสมผสานเทคนิคดั้งเดิมและลวดลายร่วมสมัยกับปัจจุบัน 2) การสร้างสรรค์และการสืบทอดศิลปะปูนปั้นของวัดพบว่า วัดในลำปางมีการวางแผนดำเนินการอย่างมีระเบียบ โดยช่างมีทักษะและความชำนาญ ผลิตผลงานที่มีคุณค่าทางศิลปะ ช่างส่วนใหญ่ใช้วัสดุพื้นบ้านในการทำ ในการถ่ายทอดเทคนิคและความรู้ให้กับรุ่นถัดไปโดยดูงาน และฝึกทักษะจากเครือญาติ สืบเนื่องมาตั้งแต่อดีตถึงปัจจุบัน 3) รูปแบบการสร้างสรรค์และสืบทอดงานศิลปะปูนปั้นของวัดในจังหวัดลำปางพบว่ามีลักษณะเฉพาะจากการปั้นรูปเทวดา และรูปสัตว์ เช่น ครุฑ พญานาค และรูปนักกษัตริย์ไทย เป็นต้น ตามความเชื่อทางศาสนาอนุรักษ์และส่งเสริมสืบทอดให้กับคนรุ่นหลัง เป็นมรดกล้ำค่า ขยายสู่นักท่องเที่ยวทางวัฒนธรรม ผสมผสานกับการออกแบบร่วมสมัยได้

วิเคราะห์พุทธจิตรกรรมในจังหวัดเชียงใหม่

นิตยา สิ่งของ — 2025-12-29

พุทธจิตรกรรมในพุทธศาสนาเป็นการถ่ายทอดภาพประวัติความเป็นมาของพุทธศาสนาและวิถีชีวิตของคนในท้องถิ่น ซึ่งเกี่ยวข้องกับ คติความเชื่อ ศิลปวัฒนธรรม บทความวิจัยนี้ มีวัตถุประสงค์ 1) เพื่อศึกษาประวัติความเป็นมา คติความเชื่อในทางพระพุทธศาสนา และลักษณะจิตรกรรมในจังหวัดเชียงใหม่ 2) เพื่อวิเคราะห์รูปแบบ เทคนิค องค์ประกอบศิลปะ และคุณค่าจิตรกรรมในจังหวัดเชียงใหม่

ระเบียบวิธีวิจัย เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ โดยใช้วิธีการวิจัยเชิงเอกสาร ควบคู่กับการวิจัยเชิงสำรวจ เพื่อศึกษาข้อมูลที่เกี่ยวข้องกับประเด็นการวิจัยอย่างเป็นระบบ ผู้วิจัยได้ดำเนินการรวบรวมข้อมูลจากเอกสารทางวิชาการ งานวิจัย หนังสือ และแหล่งข้อมูลที่เกี่ยวข้อง รวมถึงการสำรวจภาคสนามในพื้นที่วิจัยที่กำหนด มีจำนวน 5 วัด ได้แก่ 1) วัดอุโมงค์ 2) วัดพระสิงห์ 3) วัดปราสาท 4) วัดบวกครกหลวง และ 5) วัดท่าข้าม โดยใช้พื้นที่ดังกล่าวเป็นแหล่งข้อมูลสำคัญในการเก็บรวบรวมข้อมูลเชิงคุณภาพ เพื่อนำมาวิเคราะห์และสังเคราะห์ผลการวิจัยตามวัตถุประสงค์ที่กำหนดไว้

ผลการวิจัยพบว่า 1) พระพุทธศาสนาเป็นสถาบันเดียวที่ส่งเสริมให้พลเมืองเกิดความรู้ วัดและพระสงฆ์เป็นศูนย์กลางของสังคม คติ ความเชื่อ จิตรกรรมฝาผนังในวัดทำหน้าที่สำคัญ 2 ประการ ได้แก่ (1) ประดับตกแต่ง (2) สอนสั่งผู้มาสักการะบูชา ด้วยการวาดภาพระบายสีและพิมพ์ภาพลายคำ เรื่องที่นำมาสร้างผลงานจิตรกรรม ได้แก่ พระพุทธประวัติ ประวัติความเป็นมาของวัด วิถีชีวิต นิทาน ชาดก พระสุตตันตปิฎก หลักธรรม ความเชื่อ ประเพณี วัฒนธรรม การละเล่นของเด็ก 2) รูปแบบแบ่งออกเป็น 2 สาย ได้แก่ สายที่ 1 สายศิลปะ มี 8 กลุ่ม ได้แก่ สุโขทัย อยุธยา รัตนโกสินทร์ ล้านนา ล้านช้าง ไทใหญ่ พม่า จีน สายที่ 2 สายสกุลช่าง มี 4 สกุล ได้แก่ สกุลช่างล้านนา สกุลช่างพม่า สกุลช่างไทใหญ่ สกุลช่างจีน ด้านเทคนิค มี 3 แบบ ได้แก่ การแบ่งห้องภาพ การพิมพ์ภาพลายคำและการใช้กรอบรูป คุณค่าจิตรกรรมฝาผนัง ได้แก่ การอนุรักษ์ศิลปะทั้ง 8 กลุ่ม การนำเทคนิค และองค์ประกอบศิลปะเป็นข้อมูลศึกษา การนำเนื้อเรื่องเพื่อสอนสั่ง การอนุรักษ์และสืบทอด