การสร้างสรรค์ประติมากรรมร่วมสมัยจากพุทธศิลป์พุทธประวัติเพื่อสื่อธรรม
คำสำคัญ:
ประติมากรรมร่วมสมัย, พุทธศิลป์, พุทธประวัติ, ศิลปะล้านนา, การวิจัยเชิงสร้างสรรค์บทคัดย่อ
บทความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาประวัติความเป็นมา โครงสร้างเนื้อหาวรรณกรรมพุทธประวัติ 2) วิเคราะห์รูปแบบจิตรกรรมฝาผนังและประติมากรรมที่เกี่ยวเนื่องกับพุทธประวัติในล้านนา 3) สร้างสรรค์ประติมากรรมร่วมสมัยจากพุทธศิลป์พุทธประวัติเพื่อสื่อพุทธธรรม ผ่านรูปทรงเชิงสัญลักษณ์
รูปแบบการวิจัย การวิจัยใช้ระเบียบวิธีแบบผสาน ทั้งการวิจัยเชิงเอกสาร ภาคสนาม และการวิจัยเชิงสร้างสรรค์ พื้นที่วิจัยประกอบด้วยวัดและแหล่งพุทธศิลป์ในจังหวัดเชียงใหม่ ลำพูน ลำปาง และพะเยา จำนวน 24 แห่ง โดยมีผู้ให้ข้อมูลสำคัญ จำนวน 8 รูป/คน
ผลการวิจัยพบว่า 1) วรรณกรรมพุทธประวัติเป็นสื่อสำคัญในการถ่ายทอดหลักธรรมผ่านเรื่องราวพระพุทธเจ้า และมีบทบาทในการหล่อหลอมศรัทธาและแนวทางการดำเนินชีวิตของพุทธศาสนิกชน
2) จิตรกรรมและประติมากรรมพุทธประวัติในล้านนามีทั้งรูปแบบการเล่าเรื่องต่อเนื่องและภาพเชิงสัญลักษณ์ โดยใช้สัญลักษณ์ทางพุทธศิลป์เพื่อสื่อหลักธรรม พร้อมผสมผสานอัตลักษณ์ท้องถิ่นเข้ากับเนื้อหาพุทธประวัติ
3) การสร้างสรรค์ประติมากรรมพุทธประวัติทั้ง 4 ตอน ได้แก่ ประสูติ ตรัสรู้ ปฐมเทศนา และปรินิพพาน เป็นการบูรณาการวรรณกรรมพุทธประวัติ หลักธรรม และศิลปกรรมล้านนา ผ่านกระบวนการวิจัยเชิงสร้างสรรค์ โดยใช้การออกแบบสามมิติและเทคโนโลยีการพิมพ์สามมิติ เพื่อถ่ายทอดธรรมะผ่านรูปทรงและสัญลักษณ์ร่วมสมัยให้สามารถเข้าถึงผู้ชมในบริบทปัจจุบันได้อย่างเหมาะสม ได้แก่ การใช้ดอกบัวเป็นสัญลักษณ์แห่งความบริสุทธิ์และความเป็นมหาบุรุษในตอนประสูติ ใช้ต้นโพธิ์สื่อสถานที่ในการตรัสรู้ ในตอนตรัสรู้ ใช้ธรรมจักรเป็นสัญลักษณ์ของการประกาศพระธรรมในตอนปฐมเทศนา และใช้อิริยาบถปรินิพพานสื่อหลักไตรลักษณ์และความหลุดพ้นในตอนปรินิพพาน อันเป็นการถ่ายทอดพุทธธรรมผ่านรูปทรงและสัญลักษณ์ร่วมสมัยให้เข้าถึงผู้ชมในบริบทปัจจุบันได้อย่างเหมาะสม
เอกสารอ้างอิง
กรุณา-เรืองอุไร กุศลาสัย. (2544). พระพุทธเจ้าในทัศนะสามรัตนบุรุษของอินเดีย. กรุงเทพมหานคร: สุขภาพใจ.
จันทร์ ชูแก้ว. (2539). พระพุทธประวัติ: มหาบุรุษแห่งชมพูทวีป. กรุงเทพมหานคร: มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.
จิม สุปังกัต. (2554). ศิลปะร่วมสมัย (อะไร เมื่อไร ที่ไหน). สืบค้นเมื่อ 19 ธันวาคม 2568, จาก https://arts.su.ac.th/thaicritic/?p=154
ฉลองเดช คูภานุมาต. (2562).แนวคิดพระอดีตพุทธเจ้าในงานพุทธศิลป์ล้านนาเพื่อการสร้างสรรค์ศิลปะร่วมสมัย. วารสารวิจิตรศิลป์, 10(1), 182-208. Link : https://so02.tci-thaijo.org/index.php/fineartsJournal/article/view/127021/141843
ฉลองเดช คูภานุมาต. (2556). แนวคิดมหาปุริสลักขณะ พระพุทธปฏิมา ศิลปะไทลื้อ เมืองน่าน ซึ่งปรากฏใน พระพุทธปฏิมาศิลปะไทลื้อ เมืองน่าน. วารสารวิตรศิลป์, 4(2), 117-118. Link : https://so02.tci-thaijo.org/index.php/fineartsJournal/article/view /77633/62266
ชลูด นิ่มเสมอ. (2533). องค์ประกอบของศิลปะ. กรุงเทพมหานคร: อมรินทร์พริ้นติ้งแอนด์พับลิชชิ่ง.
ปัณณวิชญ์ ซาไข. (2568). การสร้างสรรค์ศิลปะด้วยเทคโนโลยีเสมือนจริง (เมตาเวิร์ส) เพื่อเผยแพร่องค์ความรู้พระพุทธรูปสำคัญในจังหวัดกาญจนบุรี. วารสารพุทธศิลปกรรม. 8(1), 15. Link : https://so09.tci-thaijo.org/index.php/barts/article/view/6283/4167
พระกฤติพงษ์ สุรปญฺโญ (อุ่นเมือง). (2567). วิเคราะห์การประยุกต์ใช้หลักไตรลักษณ์ของชาวพุทธในสังคมไทย. วิทยานิพนธ์พุทธศาสตรมหาบัณฑิต. มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.
พระนิติพัฒน์ อุชุจาโร, พระอธิวัฒน์ รตนวณฺโณ, พูนชัย ปันธิยะ,สมหวัง แก้วสุฟอง. (2566). คตินิยม รูปแบบ และนวัตกรรมการสร้างพระพุทธรูปทรงเครื่อง. วารสารพุทธศาสตร์ศึกษา. 14(1), 98. Link : https://so02.tci-thaijo.org/index.php/JBS/article/view/263683/176336
พระราชปริยัติ (สฤษดิ์ สิริธโร). (2548). งานวิจัยและวรรณกรรมทางพระพุทธศาสนา. กรุงเทพมหานคร: มหาจุฬาบรรณาคาร.
พุทธทาสภิกขุ. (2554). หลักปฏิบัติเกี่ยวกับปฏิจจสมุปบาท. กรุงเทพมหานคร: สุขภาพใจ.
วิชชา เจริญสุข. (2569). วิวัฒนาการและแนวโน้มของเทคโนโลยีการสร้างแบบจำลอง 3 มิติ. วารสารนวัตกรรมสังคมและเทคโนโลยสื่อสารมวลชน. 9(1), 114. Link : https://so04.tci-thaijo.org/index.php/JRBGS/article/view/279944/191050
วินัย ภู่ระหงษ์. (2526). วรรณคดีศาสนา. เอกสารการสอนชุดวิชาภาษาไทย 4.มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช.
ศิริศักดิ์ อภิศักดิ์มนตรี. (2560). วรรณกรรมพุทธประวัติ: การตีความหมาย พัฒนาการ และคุณค่า. วิทยานิพนธ์พุทธศาสตรดุษฎีบัณฑิต. มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณ์ราชวิทยาลัย.
สาธนีย์ เหลืองพิทักษ์.(2560) การศึกษาวิเคราะห์มหาปุริสลักษณะที่ปรากฏในพระพุทธรูปสำคัญใน ล้านนา. วิทยานิพนธ์พุทธศาสตรมหาบัณฑิต. มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณ์ราชวิทยาลัย.
แสวง แสนบุตร. (2556).การอธิบายอริยสัจ 4 ในคัมภีร์พระพุทธศาสนา. สารนิพนธ์พุทธศาสตรดุษฎีบัณฑิต. มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณ์ราชวิทยาลัย.
อิทธิพล ตั้งโฉลก. (2550). แนวทางการสอนและสร้างสรรค์จิตรกรรมขั้นสูง. กรุงเทพมหานคร: อมรินทร์พริ้นติ้งแอนด์พับลิชชิ่ง.
ดาวน์โหลด
เผยแพร่แล้ว
รูปแบบการอ้างอิง
ฉบับ
ประเภทบทความ
สัญญาอนุญาต
Copyright and Licensing:
Current Applied Science and Technology treasures copyright protection and licensing to secure author’s rights. The appropriate dissemination of articles is exercised to ensure openness, accessibility, and attribution. Authors retain copyright ownership, and articles are published under a Creative Commons Attribution License (CC BY-NC-ND license, http://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0/), which allows sharing, and proper attribution. These policies foster an environment of collaboration and openness as well as responsible sharing, benefiting authors and the research community while intellectual property rights are honored.
