การวิเคราะห์ลวดลายปูนปั้นประดับเจดีย์วัดป่าสัก เมืองเชียงแสน วัดสุวรรณสิริโพธิ์คำและวัดทองทิพย์พัฒนาราม เมืองต้นผึ้ง สปป. ลาว

บทคัดย่อ

การศึกษาครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อวิเคราะห์เชิงเปรียบเทียบลวดลายปูนปั้นที่ปรากฏในเมืองเชียงแสน จังหวัดเชียงราย และเมืองต้นผึ้ง แขวงบ่อแก้ว สาธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชนลาว เพื่อชี้ให้เห็นถึงอัตลักษณ์ทางศิลปกรรม รูปแบบ เทคนิคการสร้าง และความสัมพันธ์ทางวัฒนธรรม การศึกษาอาศัยระเบียบวิธีทางประวัติศาสตร์ศิลปะและโบราณคดีโดยใช้การสำรวจภาคสนาม การวิเคราะห์รูปแบบลวดลาย และการศึกษาข้อมูลจากเอกสารทางประวัติศาสตร์ควบคู่กัน พื้นที่ศึกษาหลัก ได้แก่ เจดีย์วัดป่าสัก เมืองเชียงแสน และหลักฐานลวดลายปูนปั้นที่พบจากการขุดค้นในแม่น้ำโขงซึ่งเก็บรักษาไว้ ณ วัดทองทิพย์พัฒนารามและวัดสุวรรณสิริโพธิ์คำ เมืองต้นผึ้ง สปป. ลาว

ผลการศึกษาพบว่า ลวดลายปูนปั้นของเมืองเชียงแสนมีลักษณะเด่นด้านความทึบหนา มีปริมาตรมาก และมีความซับซ้อนของรูปแบบ ซึ่งสะท้อนลักษณะของศิลปกรรมล้านนายุคต้น โดยได้รับอิทธิพลจากศิลปกรรมหริภุญชัย พุกาม สุโขทัย ขอม และลังกา ขณะที่ลวดลายปูนปั้นของเมืองต้นผึ้งมีลักษณะโปร่ง บาง เน้นความสมมาตรและความเป็นระเบียบแบบแผน สอดคล้องกับรูปแบบศิลปกรรมล้านนาในพุทธศตวรรษที่ 21 การเปรียบเทียบลวดลายประเภทต่าง ๆ ได้แก่ ลายกระหนก ลายดอกลอย ลายใบไม้ และลายเครือเถากระหนกหน้ากระดาน แสดงให้เห็นถึงทั้งความแตกต่างด้านเทคนิคการปั้นและความใกล้เคียงกันในเชิงรูปแบบ อันสะท้อนถึงการแลกเปลี่ยนและถ่ายทอดทางวัฒนธรรมระหว่างชุมชนสองฝั่งแม่น้ำโขง

การศึกษานี้ชี้ให้เห็นว่าเมืองเชียงแสนและเมืองต้นผึ้งมีความสัมพันธ์ทางประวัติศาสตร์และวัฒนธรรมอย่างแนบแน่นในอดีต ก่อนการแบ่งเขตแดนรัฐชาติในยุคอาณานิคม โดยลวดลายปูนปั้นทำหน้าที่เป็นหลักฐานทางศิลปกรรมที่สำคัญในการอธิบายพลวัตทางสังคม ศาสนา และวัฒนธรรมของภูมิภาคลุ่มแม่น้ำโขง ผลการศึกษาสามารถนำไปใช้เป็นฐานข้อมูลในการศึกษาเชิงเปรียบเทียบศิลปกรรมในภูมิภาค รวมถึงการวางแผนอนุรักษ์และฟื้นฟูมรดกศิลปกรรมปูนปั้นอย่างยั่งยืนต่อไป