การวิเคราะห์รูปแบบเจดีย์ทรงปรางค์ในจังหวัดกาญจนบุรี
คำสำคัญ:
การวิเคราะห์, รูปแบบเจดีย์ทรงปรางค์, จังหวัดกาญจนบุรีบทคัดย่อ
การวิเคราะห์รูปแบบเจดีย์ทรงปรางค์ในจังหวัดกาญจนบุรีเป็นการวิจัยเชิงประวัติศาสตร์ศิลปะใช้ระเบียบวิธีวิจัยเชิงคุณภาพ มีวัตถุประสงค์เพื่อวิเคราะห์รูปแบบเจดีย์ทรงปรางค์ในจังหวัดกาญจนบุรี
ระเบียบวิธีวิจัย เป็นการวิจัยเกี่ยวกับเจดีย์ทรงปรางค์ในจังหวัดกาญจนบุรี โดยใช้ระเบียบวิธีวิจัยเชิงคุณภาพ โดยศึกษาข้อมูลจากแหล่งข้อมูลปฐมภูมิและทุติยภูมิ เช่น เจดีย์ทรงปรางค์ 7 องค์ ในจังหวัดกาญจบุรี โดยศึกษาข้อมูลจากการลงพื้นที่สำรวจ เอกสาร สัมภาษณ์พระภิกษุ และผู้รู้ในชุมชนจำนวน 7 รูป/คน และคัดเลือกเจดีย์ทรงปรางค์ จำนวน 7 องค์ จากผู้เชี่ยวชาญทั้ง 3 ท่าน
ผลการวิจัยพบว่า เจดีย์ทรงปรางค์ในจังหวัดกาญจนบุรี
ที่เป็นตัวอย่างในการศึกษา จำนวน 7 องค์ ดังนี้ 1) พระปรางค์วัดนางโน 2) พระปรางค์วัดเขารักษ์ 3) พระปรางค์วัดขุนแผน 4) พระปรางค์วัดอินทราราม 5) พระปรางค์วัดสระกระเบื้อง 6) พระปรางค์วัดทานกัณฑ์ และ 7) พระปรางค์สามองค์ แบ่งเป็น 4 กลุ่ม ตามรูปแบบส่วนยอดของพระปรางค์ คือ กลุ่มที่ 1 เจดีย์ทรงปรางค์ยอดฝักข้าวโพด ได้แก่ พระปรางค์วัดนางโนและพระปรางค์วัดเขารักษ์ มีอายุในสมัยอยุธยาตอนต้น กลุ่มที่ 2 เจดีย์ทรงปรางค์ยอดทรงแท่งเพรียว ด้านบนสุดเป็นกลีบมะเฟือง ได้แก่ พระปรางค์วัดขุนแผน มีอายุในสมัยอยุธยาตอนกลาง ส่วนพระปรางค์วัดอินทรารามและพระปรางค์วัดสระกระเบื้อง มีอายุในสมัยอยุธยาตอนปลาย กลุ่มที่ 3 เจดีย์ทรงปรางค์หัวโต ได้แก่ พระปรางค์วัดทานกัณฑ์ มีอายุในสมัยอยุธยาตอนปลาย และกลุ่มที่ 4 เจดีย์ทรงปรางค์ที่มีเรือนธาตุซ้อนกัน 2 ชั้น ได้แก่ พระปรางค์สามองค์ มีอายุในสมัยอยุธยาตอนปลาย
สรุป ลักษณะทางศิลปกรรมของเจดีย์ทรงปรางค์ในจังหวัดกาญจนบุรี สะท้อนให้เห็นถึงอิทธิพลจากศิลปะและสถาปัตยกรรมสมัยอยุธยา ขณะเดียวกันยังปรากฏลักษณะเฉพาะถิ่นบางประการ เช่น เจดีย์ทรงปรางค์หัวโตที่วัดทานกัณฑ์ ซึ่งแสดงถึงพัฒนาการทางศิลปกรรมระดับท้องถิ่นอันเป็นเอกลักษณ์ในบริบททางศาสนาและวัฒนธรรมของจังหวัดกาญจนบุรี
เอกสารอ้างอิง
กรมศิลปากร. (2515). คำให้การของกรุงเก่า คำให้การขุนหลวงหาวัด และพระราชพงศาวดารกรุงเก่า ฉบับหลวงประเสริฐอักษรนิติ์. พระนคร: คลังวิทยา.
กรมศิลปากร. (2546). นําชมอุทยานประวัติศาสตร์พระนครศรีอยุธยา. กรุงเทพมหานคร: ศรีเมืองการพิมพ์ จำกัด.
กลุ่มอนุรักษ์โบราณสถาน. (2557). โครงการจัดการความรู้ เรื่อง รูปแบบ ลวดลายประดับ และวัสดุก่อสร้างของพระปรางค์สมัยอยุธยา ประจำปีงบประมาณ 2557. รายงานวิจัย. สำนักศิลปากรที่ 3 พระนครศรีอยุธยา กรมศิลปากร กระทรวงวัฒนธรรม.
ประทีป เพ็งตะโก. (2564). ประทีปวิทรรศน์ รวมเรื่องโบราณคดีอยุธยา. กรุงเทพมหานคร: กรมศิลปากร.
พระปรางค์ (ปรางค์ประธาน) วัดพุทไธศวรรย์, [ออนไลน์]. แหล่งที่มา: https://go.ayutthaya.go.th
พระราชพงศาวดารกรุงศรีอยุธยา ฉบับพันจันทนุมาศ (เจิม). (2534). ใน ประชุมพงศาวดารฉบับกาญจนาภิเษก เล่ม 3. กรุงเทพมหานคร: กองวรรณกรรมและประวัติศาสตร์ กรมศิลปากร และกรมศิลปากร พระราช
พงศาวดารฉบับพระราชหัตถเลขา เล่ม 1. (2534). กรุงเทพมหานคร: กรมศิลปากร.
พระราชพงศาวดารกรุงศรีอยุธยา ฉบับพันจันทนุมาศ (เจิม). (2542). ใน ประชุมพงศาวดารฉบับกาญจนาภิเษก เล่ม 3. กรุงเทพมหานคร: กองวรรณกรรมและประวัติศาสตร์ กรมศิลปากร.
ฟ้อน เปรมพันธุ์ และสมชาย แสงชัยศรียากุล. (2561). ย้อนรอยกรุงเก่า ณ กาญจนบุรี. กาญจนบุรี: จังหวัดกาญจนบุรี.
ราชบัณฑิตยสถาน. (2526). พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน. กรุงเทพมหานคร: ราชบัณฑิตยสถาน.
มิวเซียมไทยแลนด์. วัดไชยวัฒนาราม พระอารมหลวงคู่เมืองอยุธยา. [ออนไลน์]. แหล่งที่มา: https://www.museumthailand.com/th/3173/storytelling
สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ. (2514). ตำนานพุทธเจดีย์. กรุงเทพมหานคร: แพร่พิทยา.
สันติ เล็กสุขุม. (2552). เจดีย์ ความเป็นมาและคำศัพท์เรียกองค์ประกอบเจดีย์ในประเทศไทย. พิมพ์ครั้ง ที่ 5. กรุงเทพมหานคร: มติชน.
สันติ เล็กสุขุม. (2547). ประวัติศาสตร์ศิลปะไทย (ฉบับย่อ) : การเริ่มต้นและการสืบเนื่องงานช่างในศาสนา. พิมพ์ครั้งที่ 3. กรุงเทพมหานคร: เมืองโบราณ.
สันติ เล็กสุขุม. (2550). ศิลปะอยุธยา: งานช่างหลวงแผ่นดิน. นนทบุรี: เมืองโบราณ.
อุทยานประวติศาสตร์เมืองสิงห์. (2550). เมืองกาญจนบุรีเก่า. กรุงเทพมหานคร: กรมศิลปากร.
ดาวน์โหลด
เผยแพร่แล้ว
รูปแบบการอ้างอิง
ฉบับ
ประเภทบทความ
สัญญาอนุญาต
Copyright and Licensing:
Current Applied Science and Technology treasures copyright protection and licensing to secure author’s rights. The appropriate dissemination of articles is exercised to ensure openness, accessibility, and attribution. Authors retain copyright ownership, and articles are published under a Creative Commons Attribution License (CC BY-NC-ND license, http://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0/), which allows sharing, and proper attribution. These policies foster an environment of collaboration and openness as well as responsible sharing, benefiting authors and the research community while intellectual property rights are honored.
