วิเคราะห์พุทธจิตรกรรมในจังหวัดเชียงใหม่

บทคัดย่อ

พุทธจิตรกรรมในพุทธศาสนาเป็นการถ่ายทอดภาพประวัติความเป็นมาของพุทธศาสนาและวิถีชีวิตของคนในท้องถิ่น ซึ่งเกี่ยวข้องกับ คติความเชื่อ ศิลปวัฒนธรรม  บทความวิจัยนี้ มีวัตถุประสงค์ 1) เพื่อศึกษาประวัติความเป็นมา คติความเชื่อในทางพระพุทธศาสนา และลักษณะจิตรกรรมในจังหวัดเชียงใหม่  2)  เพื่อวิเคราะห์รูปแบบ เทคนิค องค์ประกอบศิลปะ และคุณค่าจิตรกรรมในจังหวัดเชียงใหม่

ระเบียบวิธีวิจัย เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ  โดยใช้วิธีการวิจัยเชิงเอกสาร ควบคู่กับการวิจัยเชิงสำรวจ เพื่อศึกษาข้อมูลที่เกี่ยวข้องกับประเด็นการวิจัยอย่างเป็นระบบ ผู้วิจัยได้ดำเนินการรวบรวมข้อมูลจากเอกสารทางวิชาการ งานวิจัย หนังสือ และแหล่งข้อมูลที่เกี่ยวข้อง รวมถึงการสำรวจภาคสนามในพื้นที่วิจัยที่กำหนด มีจำนวน 5 วัด ได้แก่ 1) วัดอุโมงค์ 2) วัดพระสิงห์ 3) วัดปราสาท 4) วัดบวกครกหลวง และ 5) วัดท่าข้าม โดยใช้พื้นที่ดังกล่าวเป็นแหล่งข้อมูลสำคัญในการเก็บรวบรวมข้อมูลเชิงคุณภาพ เพื่อนำมาวิเคราะห์และสังเคราะห์ผลการวิจัยตามวัตถุประสงค์ที่กำหนดไว้

ผลการวิจัยพบว่า 1) พระพุทธศาสนาเป็นสถาบันเดียวที่ส่งเสริมให้พลเมืองเกิดความรู้ วัดและพระสงฆ์เป็นศูนย์กลางของสังคม คติ ความเชื่อ จิตรกรรมฝาผนังในวัดทำหน้าที่สำคัญ 2 ประการ ได้แก่ (1) ประดับตกแต่ง  (2) สอนสั่งผู้มาสักการะบูชา ด้วยการวาดภาพระบายสีและพิมพ์ภาพลายคำ เรื่องที่นำมาสร้างผลงานจิตรกรรม ได้แก่ พระพุทธประวัติ ประวัติความเป็นมาของวัด วิถีชีวิต นิทาน ชาดก พระสุตตันตปิฎก หลักธรรม ความเชื่อ ประเพณี วัฒนธรรม การละเล่นของเด็ก  2) รูปแบบแบ่งออกเป็น 2 สาย ได้แก่ สายที่ 1 สายศิลปะ มี 8 กลุ่ม ได้แก่  สุโขทัย อยุธยา รัตนโกสินทร์ ล้านนา ล้านช้าง ไทใหญ่ พม่า จีน  สายที่ 2 สายสกุลช่าง มี 4 สกุล ได้แก่ สกุลช่างล้านนา สกุลช่างพม่า  สกุลช่างไทใหญ่ สกุลช่างจีน ด้านเทคนิค มี 3 แบบ ได้แก่ การแบ่งห้องภาพ การพิมพ์ภาพลายคำและการใช้กรอบรูป คุณค่าจิตรกรรมฝาผนัง ได้แก่ การอนุรักษ์ศิลปะทั้ง 8 กลุ่ม การนำเทคนิค และองค์ประกอบศิลปะเป็นข้อมูลศึกษา การนำเนื้อเรื่องเพื่อสอนสั่ง การอนุรักษ์และสืบทอด