ผังวัดหลวงในล้านนาที่รับอิทธิพลจากพุทธศาสนาลังกาวงศ์ : แนวคิดด้าน จักรวาลวิทยาและสถาปัตยกรรม

บทคัดย่อ

บทความวิชาการนี้มุ่งนำเสนอแนวคิดและเอกลักษณ์ในการวางผังวัดหลวงในล้านนาที่รับอิทธิพลจากพุทธศาสนาลังกาวงศ์ โดยได้นำเสนอภูมิหลังพุทธศาสนาลังกาวงศ์ในล้านนาเพื่อทำให้เห็นความร้อยเรียงเชื่อมโยงของประวัติศาสตร์ศาสนาและศิลปกรรมอันส่งผลสืบเนื่องกัน จากการศึกษาพบว่าวัดหลวงในล้านนา มักมีการประดิษฐานพระบรมธาตุสำคัญที่มักอัญเชิญมาแต่ลังกาทวีปตามคตินิยมในนิกายลังกาวงศ์ ส่งผลให้การออกแบบสถาปัตยกรรมเหล่านี้มีความเฉพาะตัวขึ้นมาก มีแนวคิดและรายละเอียดต่างจากวัดในนิกายเดิม มีการสร้างแนวแกนหลักชัดเจนซึ่งมักประดิษฐานวิหาร เจดีย์ แนวแกนรองสำหรับอาคารอื่นๆเช่นวิหารทิศ มีการแบ่งพื้นที่ใช้สอย พุทธาวาส สังฆาวาสชัดเจนเกิดความนิยมวางผังวัดขนาดใหญ่ตามคติสี่สังฆาวาสดูแลเขตพุทธาวาสกลาง การออกแบบพื้นที่เหล่านี้ล้วนแสดงออกเชิงสัญลักษณ์ที่เชื่อมโยงไปสู่แนวคิดตามหลักธรรมพุทธศาสนา และคติจักรวาลวิทยา ความเชื่อเรื่องผีอารักษ์และเรื่องเหนือธรรมชาติ  แฝงอยู่ด้วย ผสมผสานเป็นความเชื่อและโลกทัศน์จนก่อเกิดเป็นงานสถาปัตยกรรม ศิลปกรรมอันเนื่องในพุทธศาสนาลังกาวงศ์ล้านนา