สัญวิทยาในพระแผงไม้จังหวัดเชียงราย-พะเยา

บทคัดย่อ

พระแผงไม้เป็นแผงไม้ที่ประดับพระพิมพ์อย่างเป็นระบบ จำนวนตั้งแต่ 1 องค์ขึ้นไป ในอดีตสามารถพบในล้านนาได้ทั่วไป แต่ปัจจุบันการสร้างสรรค์และวัฒนธรรมที่เกี่ยวเนื่องกับพระแผงไม้ลดน้อยลงไปมาก ส่งผลให้องค์ความรู้เกี่ยวกับพระแผงไม้ล้านนาอยู่ในสภาพใกล้สูญหาย บทความวิจัยนี้เป็นส่วนหนึ่งของการวิจัยเรื่องพระแผงไม้ล้านนา: การสร้างสรรค์และการอนุรักษ์ มีวัตถุประสงค์เพื่อวิเคราะห์พระแผงไม้ในจังหวัดเชียงราย ñ พะเยา ตามทฤษฎีสัญวิทยาของ ชาร์ลส์ แซนเดอรส เพียรซ์ เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ ประชากรเป็นพระแผงไม้ในจังหวัดเชียงราย-พะเยาจำนวน 14 แผง ผลการวิเคราะห์พบว่า ในจำนวน 14 แผง มีจารึก 2 แผง รูปแบบพระแผงไม้ที่พบเมื่อเรียงลำดับจากมากไปน้อย ประกอบด้วย กรอบซุ้มรูปนาค 3 แผง กรอบซุ้มบรรพแถลง 2 แผง กรอบกลีบบัว 2 แผง ซุ้มทรงกรอบซุ้ม 2 แผง ส่วนซุ้มทรงเรือนแก้ว กรอบโค้งมน ซุ้มทรงปราสาท รูปทรงตุง และกรอบสามเหลี่ยมพบอย่างละ 1 แผง ทั้งนี้รูปแบบเหมือน (Iconic Mode) ของพระแผงไม้ ได้แก่ พระพิมพ์ที่สื่อถึงพระพุทธเจ้า และแผงไม้สื่อถึงคันธกุฎีหรืออาคารที่ประทับเฉพาะพระพุทธเจ้า รูปแบบบ่งชี้ (Indexical Mode) ของพระแผงไม้ปรากฏในการประดับพระพิมพ์บนพระแผงไม้ สื่อถึงพระพุทธเจ้าทั้งหลายในอดีตที่มีจำนวนมาก พบการประดับพระพิมพ์จำนวน 28 องค์มากที่สุดเป็นวงศ์พระพุทธเจ้า 28 พระองค์ รูปแบบสัญญะของพระแผงไม้ (Sign, Symbol) ปรากฏในคำปรารถนาท้ายจารึก เกี่ยวข้องกับความสุข 3 ประการ คือ กามสุข ฌานสุข และนิพพานสุข