เครือข่ายพระนักพัฒนา: แนวปฏิบัติและกระบวนการพัฒนาคุณภาพชีวิตของกลุ่มชาติพันธุ์บนพื้นที่สูง
คำสำคัญ:
คุณภาพชีวิต, เครือข่ายพระสงฆ์นักพัฒนา, กลุ่มชาติพันธุ์บนพื้นที่สูงบทคัดย่อ
การวิจัยครั้งนี้ มีวัตถุประสงค์ ดังนี้ 1) เพื่อศึกษาแนวทางปฏิบัติในการประยุกต์ใช้หลักพุทธธรรมในการพัฒนาคุณภาพชีวิตของกลุ่มชาติพันธุ์บนพื้นที่สูง 2) เพื่อติดตามผลดำเนินงานด้านสิ่งแวดล้อม เศรษฐกิจ การท่องเที่ยว ภาวะผู้สูงอายุ และการเรียนรู้วัฒนธรรม และ 3) เพื่อวิเคราะห์แนวปฏิบัติของเครือข่ายพระนักพัฒนา และกระบวนการพัฒนาคุณภาพชีวิตของกลุ่มชาติพันธุ์บนพื้นที่สูง การวิจัยนี้เป็นการวิจัยเชิงปฏิบัติการ มีขอบเขตพื้นที่ 4 จังหวัด ได้แก่ จังหวัดเชียงใหม่ เชียงราย ลำปาง แม่ฮ่องสอน
ผลการวิจัยพบว่า แนวทางปฏิบัติในการประยุกต์ใช้หลักพุทธธรรมในการพัฒนาคุณภาพชีวิต มีดังนี้ (1) การประยุกต์ใช้หลักอิทัปปัจจยตา กรรม และเมตตา ในการพัฒนาสิ่งแวดล้อม (2) การประยุกต์ใช้หลักกัลยาณมิตร 7 และสัปปายะ 7 ในการพัฒนาแหล่งท่องเที่ยวทางศาสนาและวัฒนธรรม (3) การประยุกต์ใช้หลักทิฏฐธัมมิกัตถประโยชน์ 4 และปาปณิกธรรม 3 ในการเพิ่มรายได้เกษตรวิถีพุทธ (4) การประยุกต์ใช้หลักอายุวัฒนธรรม 5 และพรหมวิหาร 4 ในการดูแลผู้สูงอายุ (5) การประยุกต์ใช้หลักเทศนาวิธี 4 และอิทธิบาท 4 ในการสื่อสารวัฒนธรรมเพื่อการเรียนรู้ และ (6) การประยุกต์ใช้หลักอริยวงศ์ 4 และสัปปุริสธรรม 7 ในการพัฒนาเศรษฐกิจพอเพียง
การพัฒนาคุณภาพชีวิตของเครือข่ายพระนักพัฒนา มีดังนี้ (1) การอนุรักษ์สิ่งแวดล้อม โดยเน้นการใช้แบบยั่งยืน (2) การส่งเสริมการท่องเที่ยวเชิงศาสนาและวัฒนธรรม โดยการบริหารจัดการท่องเที่ยวโดยชุมชนมีส่วนร่วม (3) การเพิ่มรายได้เกษตรวิถีพุทธ โดยการพัฒนาศักยภาพตนเอง และการเสริมสร้างภูมิปัญญา (4) การดูแลผู้สูงอายุ โดยการบริหารจัดการปัจจัยพื้นฐานที่จำเป็น (5) การสื่อสารวัฒนธรรมเพื่อการเรียนรู้ โดยใช้การสื่อสารระหว่างเครือข่ายของพระนักพัฒนา และ (6) การส่งเสริมเศรษฐกิจพอเพียง โดยการประยุกต์ใช้หลักพุทธธรรม
เอกสารอ้างอิง
กรวรรณ สังขกร. (2555). แหล่งท่องเที่ยวและการท่องเที่ยวตลาดใหม่. เอกสารประกอบการประชุมเสวนา “การผลิตอาหารปลอดภัยเพื่อตอบสนองตลาดใหม่ทางการท่องเที่ยวในเขตภาคเหนือตอนบน” จัดโดย โครงการกระบวนการสร้างความเข้มแข็งของเครือข่ายวิจัยของศูนย์ภาคีเครือข่ายวิจัยล้านนา สถาบันวิจัยวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ ณ โรงแรมลำปางเวียงทอง จ.ลำปาง 9 กรกฎาคม.
กาญจนา แสงลิ้มสุวรรณ และศรันยา แสงลิ้มสุวรรณ. (2012). การท่องเที่ยวเชิงมรดกวัฒนธรรมอย่างยั่งยืน. Executive Journal. October – December.
จำลอง โพธิ์บุญ. (2545). “การพัฒนาแบบองค์รวมในมุมมองของนักจัดการสิ่งแวดล้อม.” วารสารพัฒนบริหารศาสตร์. 42(ฉบับพิเศษ ครบรอบ 36 ปี), 13 – 32.
ไตรรัตน์ จารุทัศน์ และคณะ. (2556). คู่มือการจัดสิ่งอำนวยความสะดวก โครงการ “การจัดการความรู้อาคาร-สถานที่ที่เป็นมิตรสำหรับผู้สูงอายุ. กรุงเทพมหานคร: สำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ (สสส.).
นิตยา เงินประเสริฐศรี. (2544). “การวิจัยแบบมีส่วนร่วม.” วารสารสังคมศาสตร์และมนุษยศาสตร์. 2 (7), 61-71.
ประพันธ์ ศุภษร. (2558). “พุทธธรรมเพื่อการอนุรักษ์สิ่งแวดล้อม.” วารสารบัณฑิตศึกษาปริทรรศน์. 11(1), 1-18.
ประเวศ วะสี. (2541). ยุทธศาสตร์ชาติ เพื่อความแข้มแข็งทางเศรษฐกิจ สังคมและวัฒนธรรม. กรุงเทพมหานคร: หมอชาวบ้าน.
ปาน กิมปี. (2540). การพัฒนาเครือข่ายการเรียนรู้การศึกษานอกโรงเรียนเพื่อการพึ่งตนเองของชุมชน. กรุงเทพมหานคร: จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
พระครูพิพิธสุตาทร,ดร.และคณะ. (2551). โครงการการสื่อสารเพื่อการพัฒนาพระบัณฑิตอาสาพัฒนาชาวเขา. สำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ (สสส.). เชียงใหม่: มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย วิทยาเขตเชียงใหม่.
พระมหาโยธิน โยธิโก. (2560). “บทบาทพระสงฆ์ไทยในการส่งเสริมสุขภาพผู้สูงอายุในภาคตะวันออกเฉียงเหนือ.” วารสารวิชาการธรรมทรรศน์. 17(3), 25-36.
พระมหาสุทิตย์ อาภากโร. (2548). เครือข่าย: ธรรมชาติ ความรู้ และการจัดการ. กรุงเทพมหานคร: โครงการเสริมสร้างการเรียนรู้เพื่อชุมชนเป็นสุข (สรส.).
พระมหาสุทิตย์ อาภากโร (อบอุ่น) และคณะ. (2554). “การพัฒนาแหล่งท่องเที่ยวประเภทวัดในกรุงเทพมหานคร.” ประชาคมวิจัย. 95(16), 58 – 59.
พระราชวรมุนี. (2527). บทบาทใหม่ของสถาบันสงฆ์. กรุงเทพมหานคร : มูลนิธิโกมลคีมทอง.
พระอนุสรณ์ ปรกฺกโม (ยิ่งยง). (2558). “การอนุรักษ์ธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมตามแนวพุทธปรัชญาเถรวาท.” วารสารมหาวิทยาลัยมหามกุฏราชวิทยาลัย วิทยาเขตร้อยเอ็ด. (4 (2), 311-319.
พิทยา ว่องกุล, บรรณาธิการ. (2541). ธรรมรัฐ : จุดเปลี่ยนประเทศไทย. กรุงเทพมหานคร: โครงการวิถีทัศน์.
พินิจ ลาภธนานนท์. (2527). พระสงฆ์ในชนบทภาคอีสานกับการพัฒนาตามหลักการพึ่งตนเอง. วิทยานิพนธ์สังคมวิทยามหาบัณฑิต. บัณฑิตวิทยาลัย: มหาวิทยาลัยจุฬาลงกรณมหาวิทยาลัย.
มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย. (2500). พระไตรปิฎกภาษาบาลี ฉบับมหาจุฬาเตปิฏกํ. กรุงเทพมหานคร : โรงพิมพ์มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.
สุดแดน วิสุทธิลักษณ์ และคณะ. (2554). “ท่องเที่ยวสร้างสรรค์: เครื่องมือสำคัญนำไปสู่ชุมชนยั่งยืน.” รายงานวิจัย. องค์การบริหารการพัฒนาพื้นที่พิเศษเพื่อการท่องเที่ยวอย่างยั่งยืน (องค์การมหาชน).
เสน่ห์ จามริก. (2541). เศรษฐกิจพอเพียงในกระแสโลกาภิวัตน์. กรุงเทพมหานคร: คณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ.
เสาวภา พรสิริพงษ์, ขวัญจิต ศศิวงศาโรจน์ และยงยุทธ บุราสิทธิ์. (2557). “วัดในพุทธศาสนากับความพร้อมในการรองรับสังคมผู้สูงอายุ.” วารสารภาษาและวัฒนธรรม. 33 (1), 99.
เสาวภา พรสิริพงษ์ และคณะ. (2557). “ความพร้อมของวัดในพุทธศาสนาในการรองรับสังคมผู้สูงอายุ.” วารสารภาษาและวัฒนธรรม. 33(1), 99.
อภิชัย พันธเสน. (2544). พุทธเศรษฐศาสตร์ : วิวัฒนาการ ทฤษฏี และการประยุกต์กับเศรษฐศาสตร์สาขาต่าง ๆ. กรุงเทพมหานคร: อมรินทร์.
