แนวคิดที่มาและรูปแบบพระพุทธสิหิงค์ในประเทศไทย

บทคัดย่อ

บทความวิชาการนี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาที่มาของชื่อพระพุทธสิหิงค์ และวิเคราะห์รูปแบบพระพุทธสิหิงค์องค์สำคัญในประเทศไทย 3 องค์ ได้แก่ พระพุทธสิหิงค์ในพระที่นั่งพุทไธสวรรย์ กรุงเทพมหานคร พระพุทธสิหิงค์ ในหอพระพุทธสิหิงค์ จังหวัดนครศรีธรรมราช และพระพุทธสิหิงค์ ในวิหารหลวง วัดพระสิงห์ จังหวัดเชียงใหม่ สามารถสรุปผลการศึกษาได้ ดังนี้ว่า ชื่อพระพุทธสิหิงค์หรือพระสิงค์ มีผู้ให้ความหมายไว้ 3 นัย คือ 1) มาจากมหาปุริสลักษณะของพระพุทธเจ้า (สีหปุพฺพฑฺฒกาโย) 2) มาจากภาษามอญว่า สหิง-สเฮย แปลว่า น่าอภิรมย์ 3) มาจากภาษาไทโบราณว่า สิง มีนัยหมายถึงด้ำ หรือผีบรรพบุรุษ รูปแบบพระพุทธสิงห์ เป็นพระพุทธรูปมารวิชัย ขัดสมาธิเพชร มีพระพักตร์กลม พระหนุเป็นปมชัดเจน พระรัศมีเป็นดอกบัวตูม พระอุระกว้าง บั้นพระองค์คอด พระวรกายอวบอ้วน ห่มจีวรเฉียง สังฆาฏิสั้นอยู่เหนือพระถัน ปลายสังฆาฏิแต่งเป็นเขี้ยวตะขาบ อันเป็นลักษณะของพระพุทธสิหิงค์ จังหวัดนครศรีธรรมราช และพระพุทธสิหิงค์ ในวิหารหลวง วัดพระสิงห์ จังหวัดเชียงใหม่ ส่วนพระพุทธสิหิงค์ที่ประดิษฐานในพระที่นั่งพุทไธสวรรย์ กรุงเทพมหานคร มีรูปแบบที่ต่างออกไป กล่าวคือ เป็นพระพุทธรูปปางนั่งขัดสมาธิ พระพักตร์กลม รัศมีเป็นเปลว พระวรกายอวบอ้วน พระอุระกว้าง บั้นพระองค์คอด จีวรห่มเฉียง สังฆาฏิยาว ปลายตัดตรง ประทับนั่งบนฐานบัวสูง แม้รูปแบบจะแตกต่างกัน แต่มีนัยเช่นเดียวกัน คือเป็นพระพุทธรูปที่เป็นตัวแทนของพระพุทธศาสนาลังกาวงศ์ตามที่ปรากฏในนิทานพระพุทธสิหิงค์ ความแตกต่างของรูปแบบพระพุทธรูปนั้นเกี่ยวข้องกับการตีความรูปแบบพระพุทธรูปในลังกา

คำสำคัญ: พระพุทธสิหิงค์ พระสิงห์ รูปแบบพระพุทธสิหิงค์