การตีความเรื่องกรรมตามหลักพระพุทธศาสนาของชุมชนตำบลเมืองเพีย อำเภอบ้านไผ่ จังหวัดขอนแก่น

บทคัดย่อ

การวิจัยนี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาแนวคิดเรื่องกรรมในคัมภีร์พระพุทธศาสนา 2) วิเคราะห์ความเชื่อและพฤติกรรมเกี่ยวกับกรรมของชุมชน และ 3) ศึกษาการตีความเรื่องกรรมตามหลักพระพุทธศาสนาในบริบทชุมชน การวิจัยครั้งนี้เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ โดยใช้วิธีการศึกษาเอกสารร่วมกับการเก็บข้อมูลภาคสนาม ประชากรและกลุ่มตัวอย่าง ได้แก่ ผู้ให้ข้อมูลสำคัญจำนวน 35 รูป/คน ประกอบด้วยพระสงฆ์ นักวิชาการทางศาสนา ผู้นำชุมชน ปราชญ์ชาวบ้าน และประชาชนในกลุ่มวัยต่าง ๆ ซึ่งได้มาโดยการคัดเลือกแบบเจาะจง เครื่องมือที่ใช้ในการวิจัย ได้แก่ การสัมภาษณ์เชิงลึก การสนทนากลุ่ม และการสังเกตแบบไม่มีส่วนร่วม การวิเคราะห์ข้อมูลใช้การวิเคราะห์เชิงเนื้อหา และนำเสนอผลการวิจัยเชิงพรรณนา

ผลการวิจัยพบว่า 1) แนวคิดเรื่องกรรมในคัมภีร์พระพุทธศาสนายืนยันว่า “เจตนา” เป็นแก่นของกรรม โดยสามารถจำแนกเป็นกุศลกรรม อกุศลกรรม และอัพยกตาธรรม และแสดงออกผ่านกาย วาจา และใจ 2) ความเชื่อและพฤติกรรมเกี่ยวกับกรรมของชุมชนมีลักษณะผสมผสานระหว่างหลักพระพุทธศาสนากับความเชื่อพื้นบ้าน โดยความเชื่อเรื่องกรรมทำหน้าที่เป็นกลไกเชิงบรรทัดฐานในการกำกับพฤติกรรมของสมาชิกในสังคม ทั้งในด้านการยับยั้งพฤติกรรมที่ไม่พึงประสงค์และการส่งเสริมการกระทำความดี ตลอดจนมีการใช้พิธีกรรมเป็นเครื่องมือเสริมสร้างความมั่นคงทางจิตใจ 3) การตีความเรื่องกรรมของชุมชนมีความแตกต่างตามช่วงวัย โดยกลุ่มผู้สูงอายุและวัยทำงานมักเชื่อมโยงกรรมกับอดีตชาติ ขณะที่กลุ่มเยาวชนเน้นเหตุและผลในปัจจุบัน อย่างไรก็ตาม ทุกกลุ่มมีความเห็นสอดคล้องกันว่าเจตนาเป็นปัจจัยสำคัญของกรรม และมนุษย์สามารถปรับเปลี่ยนผลกรรมได้ผ่านการกระทำในปัจจุบัน ข้อเสนอแนะจากการวิจัย ได้แก่ ควรส่งเสริมความรู้ความเข้าใจเรื่อง กรรมตามหลักพระพุทธศาสนาอย่างถูกต้องในระดับชุมชนและสถานศึกษา พร้อมทั้งสนับสนุนการบูรณาการหลักธรรม กับบริบททางสังคมวัฒนธรรมอย่างเหมาะสม เพื่อเสริมสร้างคุณธรรม จริยธรรม และความเข้มแข็งของชุมชนอย่างยั่งยืน