สภาพปัญหาและความต้องการในการพัฒนาสมรรถนะการคิดขั้นสูงสำหรับนักเรียนชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 6

กิตติพิชญ์ วรโชติสุพัฒภาคิน; เมตตา มาเวียง

ผู้แต่ง

กิตติพิชญ์ วรโชติสุพัฒภาคิน คณะศึกษาศาสตร์ สาขาหลักสูตรและการสอน มหาวิทยาลัยภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ขอนแก่น
เมตตา มาเวียง คณะศึกษาศาสตร์ สาขาหลักสูตรและการสอน มหาวิทยาลัยภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ขอนแก่น

คำสำคัญ:

ทักษะการคิด, สมรรถนะการคิดขั้นสูง, วิชาประวัติศาสตร์

บทคัดย่อ

บทความวิจัยนี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาสภาพปัญหาและความต้องการในการพัฒนาสมรรถนะการคิดขั้นสูง และ 2) เสนอแนวทางในการพัฒนาสมรรถนะการคิดขั้นสูง สำหรับนักเรียนชั้นมัธยมศึกษา กลุ่มตัวอย่างประกอบด้วยครูผู้สอนวิชาประวัติศาสตร์ จำนวน 12 คน และนักเรียนชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 6 จำนวน 324 คน จากกลุ่มโรงเรียนวิทยาศาสตร์จุฬาภรณราชวิทยาลัย 12 แห่ง เครื่องมือที่ใช้ในการวิจัย ได้แก่ แบบสอบถาม วิเคราะห์ข้อมูลโดยใช้ ร้อยละ ค่าเฉลี่ย และส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน

ผลการวิจัยพบว่า 1) สภาพปัญหาในการพัฒนาสมรรถนะการคิดขั้นสูงสำหรับนักเรียนชั้นมัธยมศึกษาอยู่ในระดับมาก โดยมีปัญหาสำคัญที่สุดคือด้านการวัดและประเมินผล ตามมาด้วยด้านครูผู้สอน ครูและนักเรียนมีความต้องการในการพัฒนาในระดับมากที่สุด โดยครูต้องการการพัฒนาด้านครูผู้สอนสูงสุด และนักเรียนต้องการการพัฒนาด้านกิจกรรมการเรียนรู้สูงสุด เมื่อพิจารณาค่าดัชนีลำดับความสำคัญของความต้องการจำเป็น พบว่า ด้านครูผู้สอนเป็นประเด็นที่มีความเร่งด่วนในการพัฒนาสูงสุด และ 2) แนวทางในการพัฒนาจึงมุ่งเน้นที่การเสริมสร้างความเข้มแข็งของครูและกิจกรรมการเรียนรู้เป็นหลัก โดยเสนอให้มี (2.1) การส่งเสริมความรู้ของครูและโรงเรียน อย่างเป็นระบบ เช่น การจัดอบรมและสร้างเครือข่ายการเรียนรู้ และ (2.2) การจัดกิจกรรมการเรียนรู้ที่เน้นทักษะการคิด โดยครูควรจัดกิจกรรมที่เน้นทักษะการคิด 4 ด้าน (วิจารณญาณ, เชิงระบบ, สร้างสรรค์, แก้ปัญหา) และใช้สถานการณ์จำลองเป็นเครื่องมือสำคัญในการฝึกฝนทักษะเหล่านี้เพื่อให้นักเรียนได้ฝึกคิดและแก้ปัญหาในบริบทที่ใกล้เคียงความจริง

เอกสารอ้างอิง

กนกวรรณ วรรณศรี. (2566). การพัฒนาเครื่องมือวรรถนะการคิดขั้นสูงของนักเรียนระดับมัธยมศึกษาตอนปลาย. วารสารวิชาการและวิจัยสังคมศาสตร์, 18(1), 45-60.

กระทรวงศึกษาธิการ. (2560). หลักสูตรแกนกลางการศึกษาขั้นพื้นฐานพุทธศักราช 2551. สืบค้นเมื่อ 1 กันยายน 2568, จาก https://drive.google.com/file/d/1mKyU6tkVWlL5b6vfwHNEzqkcqVXf_H-m/view

ชัยวัฒน์ สุทธิรัตน์. (2559). การจัดการเรียนรู้เพื่อพัฒนาทักษะการคิด. กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์แห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.

ทิศนา แขมมณี. (2558). รูปแบบการเรียนการสอน: ทางเลือกที่หลากหลาย. กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์แห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.

ทิศนา แขมมณี. (2560). ศาสตร์การสอน: องค์ความรู้เพื่อการจัดกระบวนการเรียนรู้ที่มีประสิทธิภาพ. พิมพ์ครั้งที่ 21. กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์แห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.

บุญชม ศรีสะอาด. (2560). การวิจัยเบื้องต้น. พิมพ์ครั้งที่ 10. กรุงเทพฯ: ประไพพิมพ์การ.

สำนักคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน. (2564). แนวทางการจัดการเรียนรู้เพื่อพัฒนาทักษะการคิดขั้นสูง. กรุงเทพฯ: โรงพิมพ์ชุมนุมสหกรณ์การเกษตรแห่งประเทศไทย.

สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน. (2560). การขับเคลื่อนชุมชนการเรียนรู้ทางวิชาชีพ (Professional Learning Community: PLC) ในสถานศึกษา. กรุงเทพฯ: สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน.

สำนักงานเลขาธิการคุรุสภา. (2562). สมรรถนะครูในศตวรรษที่ 21. กรุงเทพฯ: สำนักงานเลขาธิการคุรุสภา.

สำนักงานเลขาธิการสภาการศึกษา. (2560). กรอบสมรรถนะผู้เรียนในศตวรรษที่ 21. กรุงเทพฯ: สำนักงานเลขาธิการสภาการศึกษา.

สุวิมล ว่องวาณิช. (2556). การประเมินเพื่อการเรียนรู้ (Assessment for Learning). กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์แห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.

Anderson, L. W. & Krathwohl, D. R. (2001). A taxonomy for learning, teaching, and assessing: A revision of Bloom’s taxonomy of educational objectives. New York: Addison Wesley Longman.

Prabhakar, P. S. (2023). Developing critical thinking dispositions through academic assertiveness among higher education students in Thailand. Higher Education Studies, 13(4), 208-220.