วิเคราะห์พุทธปรัชญากับการพัฒนาสุขภาวะวิถีพุทธ

บทคัดย่อ

งานวิจัยนี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษา 1) แนวคิดพุทธปรัชญา 2) แนวคิดการพัฒนาสุขภาวะวิถีพุทธ และ 3) วิเคราะห์แนวทางพุทธปรัชญากับการพัฒนาสุขภาวะวิถีพุทธ โดยวิธีดำเนินการวิจัย เป็นรูปแบบการวิจัย การวิจัยเชิงคุณภาพ ขอบเขตและกรอบการวิเคราะห์ ได้แก่ พุทธปรัชญาจักร 4 และแนวคิดการพัฒนาสุขภาวะวิถีพุทธ เพื่อให้ได้กรอบแนวทางด้านการพัฒนาสุขภาวะวิถีพุทธใช้แหล่งข้อมูลเอกสารปฐมภูมิ และเอกสารทุติยภูมิ วิธีการวิเคราะห์เอกสารจะเกี่ยวข้องกับการพัฒนาสุขภาวะวิถีพุทธเพื่อให้ได้ข้อเสนอเชิงแนวทางการพัฒนาสุขภาวะวิถีพุทธ โดยการตรวจสอบความน่าเชื่อถือและการนำเสนอผลได้ใช้หลักฐานคิดเชิงพุทธ ความสอดคล้องภายในของโมเดลการตรวจสอบเชิงประจักษ์ และการนำเสนอเชิงคุณค่า

ผลการวิจัยพบว่า การพัฒนาสุขภาวะแบบพุทธวิถีเป็นกระบวนการพัฒนามนุษย์เชิงองค์รวมที่เชื่อมโยงหลักธรรมทางพระพุทธศาสนา กับการปฏิบัติในชีวิตประจำวันอย่างเป็นระบบ โดยการนำหลักจักร 4 มาเป็นฐานคิด (Input) ผ่านกระบวนการฝึกพฤติกรรม การฝึกจิต และการสร้างความสัมพันธ์ทางสังคม (Process) ส่งผลให้เกิดสุขภาวะ 4 มิติ ได้แก่ กาย ใจ สังคม และปัญญา (Output) อย่างสมดุลและยั่งยืน องค์ความรู้ใหม่นี้ แสดงให้เห็นความสัมพันธ์เชิงเหตุผลที่ชัดเจนระหว่างการปฏิบัติธรรมกับการเปลี่ยนแปลงสุขภาวะ ทั้งภายในและภายนอกของมนุษย์ และสามารถตรวจสอบได้ทั้งเชิงแนวคิดและเชิงประจักษ์ จากการฝึกปฎิบัติด้วยตนเอง ดังนั้น จริยสุขภาวะธรรม จึงมิใช่เพียงเป้าหมายของการมีสุขภาพดี หากแต่เป็นคุณค่าชีวิตที่หล่อหลอมมนุษย์ให้ดำรงอยู่ด้วยสติ ปัญญา และความไม่เบียดเบียน อันเป็นรากฐานของสุขภาวะที่แท้จริงและยั่งยืนของสังคม