เจดีย์แบบศิลปะลังกาในจิตรกรรมหอพระไตรปิฎก วัดบวรนิเวศวิหาร: ข้อสังเกตเบื้องต้นด้านที่มา และรูปแบบศิลปกรรม
คำสำคัญ:
จิตรกรรม-ธรรมยุติกนิกาย, จิตรกรรม-สมัยรัชกาลที่ 4, เจดีย์-ธรรมยุติกนิกาย, พุทธศาสนา-ศิลปะไทยบทคัดย่อ
บทความนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาที่มา และรูปแบบของภาพเจดีย์ที่ปรากฏในจิตรกรรมฝาผนังภายในหอพระไตรปิฎก วัดบวรนิเวศวิหาร กรุงเทพมหานคร ซึ่งเป็นจิตรกรรมที่เขียนขึ้นราวสมัยรัชกาลที่ 4-5 ในธรรมยุติกนิกาย
ผลการศึกษาพบว่า ผนังส่วนเหนือขอบหน้าต่างด้านทิศเหนือเขียนภาพเล่าเรื่องเกี่ยวกับพระพุทธศาสนาในลังกาได้ปรากฏภาพเจดีย์ทรงกลม 2 รูปแบบ รูปแบบที่ 1 คือ เจดีย์ทรงกลมที่มีชุดฐานในผังทรงกลมฐานเตี้ย มีลักษณะเด่นที่มีทรงโอคว่ำ (ตำแหน่งเดียวกับองค์ระฆังของเจดีย์ทรงกลมในศิลปะไทย) ครึ่งวงกลมขนาดใหญ่ ซึ่งมีรูปแบบที่สอดคล้องกับเจดีย์ทรงกลมในศิลปะลังกาที่นิยมสร้างเจดีย์ทรงกลมที่มีชุดฐานในผังกลม มีจุดเด่นที่มีทรงโอคว่ำขนาดใหญ่ อันเป็นรูปแบบที่นิยมสืบเนื่องอย่างยาวนานในศิลปะลังกา ส่วนรูปแบบที่ 2 คือ ปรากฏภาพเจดีย์ทรงกลมในผัง และชุดฐานกลม มีชุดฐาน และส่วนกลางของเจดีย์สูงกว่าแบบที่ 1 แต่ก็พบว่าเป็นรูปแบบที่คล้ายกับเจดีย์ทรงกลมรูปแบบหนึ่งที่ปรากฏในศิลปะลังกา สมัยแคนดี เจดีย์ทรงกลมทั้ง 2 แบบนับว่าต่างจากเจดีย์ทรงกลมที่มักพบทั่วไปในจิตรกรรมฝาผนังของวัดกลุ่มธรรมยุติกนิกายที่มักจะเป็นภาพเจดีย์ทรงกลมแบบที่มีชุดฐานสูง และองค์ระฆังที่เพรียวตามแบบเจดีย์ทรงกลมที่นิยมสร้างกันในศิลปะไทย
ผลการศึกษาปรากฏชัดเจนว่าภาพเจดีย์ทรงกลมในจิตรกรรมหอพระไตรปิฎก วัดบวรนิเวศวิหารต่างจากภาพเจดีย์ทรงกลมที่พบได้ทั่วไปในจิตรกรรมของธรรมยุติกนิกายที่มักแสดงภาพด้วยเจดีย์ทรงกลมตามแบบศิลปะไทย แต่ภาพเจดีย์ทรงกลมในจิตรกรรมในหอพระไตรปฎก วัดบวรนิเวศวิหาร คือ ภาพเจดีย์ทรงกลมตามแบบศิลปะลังกา
เอกสารอ้างอิง
ชลทิศ สว่างจิตร. (2535). การศึกษาภาพจิตรกรรมไทยในหอไตร วัดบวรนิเวศวิหาร กรุงเทพมหานคร (กรณีเฉพาะจิตรกรรมระหว่างช่องหน้าต่าง). สารนิพนธ์ศิลปศาสตร์บัฑิต. บัณฑิตวิทยาลัย: มหาวิทยาลัยศิลปากร.
ดำรงราชานุภาพ, สมเด็จฯ กรมพระยา. (2553). เรื่องประดิษฐานพระสงฆ์สยามวงศ์ในลังกาทวีป. กรุงเทพมหานคร: คณะสงฆ์วัดสุวรรารามพิมพ์เนื่องในการพระราชทานเพลิงศพสมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์ (พุฒ สุวฑฺฒโน).
ทิพากรวงศมหาโกษาธิบดี, เจ้าพระยา. (2548). พระราชพงศาวดารกรุงรัตนโกสินทร์ รัชกาลที่ 4. กรุงเทพมหานคร: อมรินทร์พริ้นติ้งแอนด์พับลิชชิ่ง.
ธัชชัย ยอดพิชัย. (2554). หอพระไตรปิฎกวัดบวรนิเวศวิหาร: อาคารเล็ก ๆ แต่มีจิตรกรรม “ประวัติคณะธรรมยุต” สมัยรัชกาลที่ 3. ศิลปวัฒนธรรม. 32 (4), 120-133.
น.ณ ปากน้ำ. (2529). ความเป็นมาของสถูปเจดีย์ในสยามประเทศ. กรุงเทพมหานคร: เมืองโบราณ.
ปรีชา นุ่นสุข. (2541). ศิลปะลังกา. กรุงเทพมหานคร: เมืองโบราณ.
ปวเรศวริยาลงกรณ์, สมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระยา. (2505). เรื่องราชประวัติในรัชกาลที่ 4 ตั้งแต่แรกทรงพระผนวชตลอดสวรรคาลัย. พระราชประวัติ และพระราชนิพนธ์บางเรื่องในพระบาทสมเด็จพระเจ้าเกล้าเจ้าอยู่. พระนคร: โรงพิมพ์พระจันทร์.
พิชญา สุ่มจินดา. (2557). สถูปจำลองบรรจุพระบรมสารีริกธาตุ ปราค์วัดมหาธาตุ จังหวัดพระนครศรีอยุธยา: ภาพสะท้อนพุทธศาสนาลังกาวงศ์สมัยต้นอยุธยา ใน ประวัติศาสตร์ศิลปะบันดาลใจ. กรุงเทพมหานคร : มูลนิธิพิริยะ ไกรฤกษ์.
พิชญา สุ่มจินดา. (2565). ถอดรหัสพระจอมเกล้า. กรุงเทพมหานคร: มติชน.
พิริยะ ไกรฤกษ์. (2544). อารยธรรมไทยพื้นฐานทางประวัติศาสตร์ศิลปะ เล่ม 1 ศิลปะก่อนพุทธศตวรรษที่ 19. กรุงเทพมหานคร: มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์.
ภาควิชาประวัติศาสตร์ศิลปะ มหาวิทยาลัยศิลปากร. (2555). ความสัมพันธ์ทางพุทธศาสน์และพุทธศิลป์ระหว่างศรีลังกา พม่า และไทย. กรุงเทพมหานคร: ภาควิชาประวัติศาสตร์ศิลปะ มหาวิทยาลัยศิลปากร.
รุ่งโรจน์ ธรรมรุ่งเรือง. (2556). พุทธศิลป์ลังกา. กรุงเทพมหานคร: มติชน.
รุ่งโรจน์ ธรรมรุ่งเรือง. (2563). พุทธศิลป์ไทยสายสัมพันธ์กับศรีลังกา. กรุงเทพมหานคร: ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร (องค์การมหาชน).
ศาสตราจารย์ หม่อมเจ้าสุภัทรดิศ ดิศกุล. (ไม่ทราบวันเดือนปีที่เผยแพร่). ฐานข้อมูลภาพ ศาสตราจารย์ หม่อมเจ้าสุภัทรดิศ ดิศกุล. สืบค้นเมื่อ 28 ธัวาคม 2558. จาก http://www.thapra.lib.su.ac.th/supatlib/index.php?topic=picture.
สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้ากรมพระยานริศรานุวัตติวงศ์ และสมเด็จฯ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ (2504). สาส์นสมเด็จ เล่มที่ 22. พระนคร: องค์การค้าของคุรุสภา.
สมศักดิ์ แตงพันธ์. (2551). การอนุรักษ์จิตรกรรมฝาผนัง วัดบวรนิเวศวิหาร ราขวรวิหาร. กรุงเทพมหานคร: สำนักโบราณคดี กรมศิลปากร.
สำนักโบราณคดี กรมศิลปากร. (2550). ศัทานุกรมโบราณคดี. กรุงเทพมหานคร: สำนักโบราณคดี กรมศิลปากร.
สุรชัย จงจิตงาม. (2559). แนวคิดพุทธศาสนาในจิตรกรรมฝาผนังของวัดสายธรรมยุติ. ดุษฎีนิพนธ์สาขาวิชาพระพุทธศาสนา มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.
ดาวน์โหลด
เผยแพร่แล้ว
รูปแบบการอ้างอิง
ฉบับ
ประเภทบทความ
สัญญาอนุญาต
Copyright and Licensing:
Current Applied Science and Technology treasures copyright protection and licensing to secure author’s rights. The appropriate dissemination of articles is exercised to ensure openness, accessibility, and attribution. Authors retain copyright ownership, and articles are published under a Creative Commons Attribution License (CC BY-NC-ND license, http://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0/), which allows sharing, and proper attribution. These policies foster an environment of collaboration and openness as well as responsible sharing, benefiting authors and the research community while intellectual property rights are honored.
