การพัฒนาแนวทางการท่องเที่ยวเชิงสร้างสรรค์บนฐานอัตลักษณ์ชุมชนในเส้นทางหุบเขาศรีลานนา จังหวัดเชียงใหม่

บทคัดย่อ

บทความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) วิเคราะห์อัตลักษณ์ชุมชนบนเส้นทางหุบเขาศรีลานนา 2) ศึกษากระบวนการตีความอัตลักษณ์ชุมชนสู่กิจกรรมการท่องเที่ยวเชิงสร้างสรรค์ และ 3) สังเคราะห์แนวทางการพัฒนาการท่องเที่ยวเชิงสร้างสรรค์บนฐานอัตลักษณ์ชุมชน การวิจัยครั้งนี้เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพร่วมกับกระบวนการวิจัยเชิงปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วม โดยใช้ข้อมูลจากการศึกษาเอกสาร การสัมภาษณ์กึ่งโครงสร้าง การประชุมกลุ่มย่อย การสังเกตภาคสนาม การประชุมเชิงปฏิบัติการ และกิจกรรมสะท้อนประสบการณ์จากผู้ทดลองใช้เส้นทางท่องเที่ยว ผู้ให้ข้อมูลสำคัญประกอบด้วยตัวแทนชุมชน กลุ่มวิสาหกิจชุมชน กลุ่มผลิตภัณฑ์ท้องถิ่น ผู้นำชุมชน และผู้ทดลองใช้เส้นทางต่างวัฒนธรรม วิเคราะห์ข้อมูลด้วยการวิเคราะห์เนื้อหา การจัดกลุ่มประเด็น และการสังเคราะห์เชิงแนวคิด เพื่อเชื่อมโยงข้อมูลภาคสนามกับแนวคิดการท่องเที่ยวเชิงสร้างสรรค์ อัตลักษณ์ชุมชน ทุนทางวัฒนธรรม และการออกแบบประสบการณ์

ผลการวิจัยพบว่า 1) อัตลักษณ์ชุมชนบนเส้นทางหุบเขาศรีลานนา ประกอบด้วย 5 มิติ ได้แก่ อัตลักษณ์ภูมิทัศน์หุบเขาและสายน้ำ อัตลักษณ์วัฒนธรรมล้านนา อัตลักษณ์วิถีอาชีพและการพึ่งพาทรัพยากร อัตลักษณ์ภูมิปัญญาผลิตภัณฑ์ชุมชน และอัตลักษณ์ความสัมพันธ์แบบเครือญาติของชุมชน ซึ่งสะท้อนความเชื่อมโยงระหว่างคน พื้นที่ ทรัพยากร และวัฒนธรรม 2) กระบวนการตีความอัตลักษณ์ชุมชน ช่วยแปลงทุนท้องถิ่นจากสิ่งที่มีอยู่ในพื้นที่ให้เป็นกิจกรรมการท่องเที่ยวเชิงสร้างสรรค์ ผ่านการเล่าเรื่อง การตีความสถานที่ การเรียนรู้ภูมิปัญญา การออกแบบกิจกรรมมีส่วนร่วม และการสื่อสารคุณค่าของพื้นที่แก่ผู้มาเยือน และ 3) แนวทางการพัฒนาการท่องเที่ยวเชิงสร้างสรรค์ที่เหมาะสมคือ โมเดล 5I ประกอบด้วย Identify การค้นหาอัตลักษณ์ Interpret การตีความคุณค่า Integrate การบูรณาการทุนชุมชน Immerse การออกแบบประสบการณ์มีส่วนร่วม และ Institutionalize การจัดระบบให้เกิดความต่อเนื่อง ซึ่งช่วยให้ชุมชนเป็นเจ้าของความหมายของพื้นที่ และสามารถพัฒนาการท่องเที่ยวบนฐานอัตลักษณ์ วัฒนธรรม และเศรษฐกิจฐานรากได้อย่างยั่งยืน