สูงวัยจิตสุข: การพัฒนารูปแบบพุทธบูรณาการเพื่อการส่งเสริมสุขภาพจิตของสูงอายุในบริบทสังคมร่วมสมัย

บทคัดย่อ

การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ (1) ศึกษาการส่งเสริมสุขภาพจิตผู้สูงอายุตามแนวพระพุทธศาสนา (2) วิเคราะห์รูปแบบการส่งเสริมสุขภาพจิตผู้สูงอายุในสังคมยุคใหม่ของโรงเรียนผู้สูงอายุ จังหวัดเชียงใหม่ และ (3) เสนอรูปแบบการส่งเสริมสุขภาพจิตผู้สูงอายุเชิงพุทธบูรณาการ การวิจัยนี้เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ โดยใช้การคัดเลือกกลุ่มตัวอย่างแบบเจาะจง จำนวน 26 รูป/คน จาก 6 กลุ่ม ได้แก่ ผู้บริหารและเจ้าหน้าที่โรงเรียนผู้สูงอายุ องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น คณะกรรมการโรงเรียน ผู้สูงอายุ นักเรียนผู้สูงอายุ ชมรมผู้สูงอายุ และเจ้าหน้าที่สาธารณสุข เครื่องมือที่ใช้ ได้แก่ แบบสัมภาษณ์เชิงลึกและการสนทนากลุ่ม ร่วมกับการวิเคราะห์เอกสาร การวิเคราะห์ข้อมูลใช้วิธีการวิเคราะห์เนื้อหาเชิงพรรณนา

ผลการวิจัยพบว่า (1) การส่งเสริมสุขภาพจิตผู้สูงอายุในแนวพุทธศาสนาเน้นการพัฒนาจิตผ่านหลักไตรสิกขา ได้แก่ ศีล สมาธิ และปัญญา (2) รูปแบบการดำเนินงานของโรงเรียนผู้สูงอายุประกอบด้วยกระบวนการ 4 ด้าน ได้แก่ การป้องกัน การแก้ไข การส่งเสริม และการคงสภาพสุขภาพจิต โดยบูรณาการกับหลักพุทธธรรมและกระบวนการทางสังคม และ (3) ได้รูปแบบ “สูงวัยจิตสุขโมเดล” ซึ่งประกอบด้วย 5 องค์ประกอบ ได้แก่ จิตสุขรู้เท่าทัน จิตสุขรู้ป้องกัน จิตสุขแท้แก้ที่เหตุ จิตสุขแท้เพียรพัฒนา และจิตสุขสติมาปัญญามี องค์ความรู้ใหม่จากการวิจัยคือการบูรณาการหลักพุทธธรรมกับศาสตร์การจัดการสมัยใหม่เพื่อพัฒนาสุขภาพจิตผู้สูงอายุอย่างเป็นระบบและยั่งยืน