การจัดการการท่องเที่ยวเชิงนิเวศสู่การพัฒนาที่ยั่งยืนของจังหวัดเชียงราย

เมธภู อุมะวิชนี; สนิท สิทธิ; ภาวิณี อารีศรีสม; มนตรี สิงหะวาระ

ผู้แต่ง

เมธภู อุมะวิชนี คณะผลิตกรรมการเกษตร มหาวิทยาลัยแม่โจ้
สนิท สิทธิ คณะผลิตกรรมการเกษตร มหาวิทยาลัยแม่โจ้
ภาวิณี อารีศรีสม คณะผลิตกรรมการเกษตร มหาวิทยาลัยแม่โจ้
มนตรี สิงหะวาระ คณะผลิตกรรมการเกษตร มหาวิทยาลัยแม่โจ้

คำสำคัญ:

การจัดการ, การท่องเที่ยวเชิงนิเวศ, การพัฒนาที่ยั่งยืน, จังหวัดเชียงราย

บทคัดย่อ

การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) วิเคราะห์สภาพความพร้อมของการท่องเที่ยวเชิงนิเวศของจังหวัดเชียงราย และ 2) ศึกษาปัจจัยการจัดการการท่องเที่ยวเชิงนิเวศที่มีอิทธิพลต่อการพัฒนาที่ยั่งยืนของจังหวัดเชียงราย ใช้ระเบียบวิธีวิจัยแบบผสมผสาน โดยการวิจัยเชิงปริมาณเก็บข้อมูลจากนักท่องเที่ยวในแหล่งท่องเที่ยวเชิงนิเวศสำคัญ 5 แห่ง จำนวน 385 คน ด้วยการเลือกตัวอย่างแบบบังเอิญ วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติเชิงพรรณนาและการวิเคราะห์การถดถอยพหุคูณ ส่วนการวิจัยเชิงคุณภาพเก็บข้อมูลด้วยการสัมภาษณ์เชิงลึกผู้ให้ข้อมูลสำคัญ 5 คน และการสนทนากลุ่มผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย 30 คน วิเคราะห์ข้อมูลด้วยการวิเคราะห์เนื้อหาและการสร้างข้อสรุปเชิงอุปนัย

ผลการวิจัยพบว่า 1) จังหวัดเชียงรายมีความพร้อมด้านการท่องเที่ยวเชิงนิเวศในระดับดี โดยมีศักยภาพเด่นด้านทรัพยากรธรรมชาติ ความหลากหลายทางชีวภาพ และอัตลักษณ์ทางวัฒนธรรม ตลอดจนมีระบบบริหารจัดการ โครงสร้างพื้นฐาน และการมีส่วนร่วมของชุมชนที่สนับสนุนการอนุรักษ์และการใช้ประโยชน์จากทรัพยากรอย่างสมดุล อย่างไรก็ตาม ยังมีความท้าทายด้านการกระจายองค์ความรู้สู่ชุมชนในพื้นที่ห่างไกลและการพัฒนาระบบฐานข้อมูลนักท่องเที่ยวเพื่อการจัดการทรัพยากรอย่างมีประสิทธิภาพ 2) ปัจจัยด้านศักยภาพของแหล่งท่องเที่ยว พฤติกรรมการท่องเที่ยวของนักท่องเที่ยว การบริหารจัดการ และการมีส่วนร่วม มีอิทธิพลต่อการพัฒนาการท่องเที่ยวเชิงนิเวศอย่างยั่งยืนอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ โดยสามารถร่วมกันอธิบายความผันแปรได้ร้อยละ 47.4 (R²= .474) และปัจจัยด้านการมีส่วนร่วมมีอิทธิพลสูงสุด รองลงมาคือการบริหารจัดการ พฤติกรรมของนักท่องเที่ยว และศักยภาพของแหล่งท่องเที่ยว ตามลำดับ ผลการศึกษาสะท้อนว่าการจัดการการท่องเที่ยวเชิงนิเวศอย่างยั่งยืนของจังหวัดเชียงรายควรให้ความสำคัญกับการบูรณาการความร่วมมือระหว่างภาครัฐ ภาคเอกชน ชุมชน และนักท่องเที่ยว ควบคู่กับการอนุรักษ์ฐานทรัพยากร การพัฒนาศักยภาพพื้นที่ และการบริหารจัดการที่สอดคล้องกับบริบทท้องถิ่นอย่างเป็นระบบ

เอกสารอ้างอิง

การท่องเที่ยวแห่งประเทศไทย. (2540). แนวคิดการส่งเสริมการท่องเที่ยวเชิงเกษตร. กรุงเทพฯ: การท่องเที่ยวแห่งประเทศไทย.

จุฑาธิปต์ จันทร์เอียด. (2564). แผนพัฒนาการท่องเที่ยวเชิงนิเวศอย่างยั่งยืนของพื้นที่ดงเหยี่ยวดำทุ่งใหญ่ปากพลี จังหวัดนครนายก. วารสารสหศาสตร์ศรีปทุม ชลบุรี, 7(3), 53-68.

ชยันต์ สุจริต. (2554). อุตสาหกรรมการท่องเที่ยว: ปัจจัยหลักในการพัฒนาประเทศ. วารสารวิชาการ มหาวิทยาลัยราชภัฏอุตรดิตถ์, 2(2), 13-19.

ชูวิทย์ มิตรชอบ, สาลินี ทิพย์เพ็ง, ธนินทร์ สังขดวง, กุลดารา เพียรเจริญ และชัยรัตน์ จุสปาโล. (2567). การศึกษาขีดความสามารถในการรองรับนักท่องเที่ยวและพัฒนาระบบบริหารจัดการสู่การเป็นต้นแบบระบบนิเวศท่องเที่ยวอย่างยั่งยืน พื้นที่ลุ่มน้ำทะเลสาบสงขลา. วารสารสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลตะวันออก, 13(2), 118-130.

นุชนาฎ เลี้ยงอำนวย และพูลพงศ์ สุขสว่าง. (2563). การพัฒนากรอบการประเมินการจัดการท่องเที่ยวเชิงนิเวศอย่างยั่งยืนในเขตลุ่มแม่น้ำบางปะกงด้วยเทคนิค e-Delphi. วารสารเทคโนโลยีภาคใต้, 13(2), 126-139.

บุญชม ศรีสะอาด. (2545). การวิจัยเบื้องต้น. พิมพ์ครั้งที่ 7. กรุงเทพฯ: สุวีริยาสาส์น.

พระสมุห์สำรวย สุวณฺโณ (ทองเพียง), ดิเรก นุ่นกล่ำ, พระครูนิติธรรมบัณฑิต (สุริยา สุริโย) และไพรัตน์ ฉิมหาด. (2567). การพัฒนาแหล่งท่องเที่ยวเชิงนิเวศอย่างยั่งยืนโดยใช้ชุมชนเป็นฐานของอำเภอนาโยง จังหวัดตรัง. วารสารมหาจุฬานาครทรรศน์, 11(4), 185-198

อัศวิน แสงพิกุล. (2545). การท่องเที่ยวเชิงนิเวศ จังหวัดลำปาง. วารสารสุทธิปริทัศน์, 16(48), 98-108.

Alashiq, S. & Aljuhmani, H. Y. (2025). From Sustainable Tourism to Social Engagement: A Value-Belief-Norm Approach to the Roles of Environmental Knowledge, Eco-Destination Image, and Biospheric Value. Sustainability, 17(10), 4353.

Cochran, W. G. (1953). Sampling techniques. New York, NY: John Wiley & Sons.

Fangliang, L., Khochprasert, J., & Panthupakorn, P. (2024). Shapotou Desert Cultural Identity: Eco-cultural Tourism Management. Journal of Roi Kaensarn Academi, 9(8), 688–712.

United Nations. (1993). Earth summit: Agenda 21: The United Nation environment program of action from Rio. New York, NY: Department of Public Information.

UNWTO. (2020). Sustainable development. Retrieved November 22, 2025, from https://www.untourism.int/sustainable-development