รูปแบบการสร้างความยั่งยืนของชุมชนคุณธรรมจริยธรรมต้นแบบในชุมชนเขาสามสิบหาบ จังหวัดกาญจนบุรี

บทคัดย่อ

งานวิจัยนี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) สังเคราะห์รูปแบบการสร้างความยั่งยืนของชุมชนคุณธรรม 2) พัฒนารูปแบบที่เหมาะสมกับบริบทของชุมชน และ 3) ขับเคลื่อนกระบวนการสร้างความยั่งยืนในพื้นที่จริง เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพแบบมีส่วนร่วม กลุ่มตัวอย่างคือผู้นำชุมชน พระสงฆ์ ครู เยาวชน กลุ่มสตรี และหน่วยงานท้องถิ่น รวม 45 คน เลือกแบบเจาะจง เครื่องมือวิจัย ได้แก่ แบบสัมภาษณ์เชิงลึก การสนทนากลุ่ม การสังเกตแบบมีส่วนร่วม และแบบสอบถามติดตาม วิเคราะห์ข้อมูลด้วยการวิเคราะห์เชิงเนื้อหาและตรวจสอบแบบสามเส้า

ผลการวิจัยพบว่า (1) รูปแบบการสร้างความยั่งยืนประกอบด้วย 4 มิติ คือ คุณธรรม จิตวิญญาณ สังคม เศรษฐกิจ และสิ่งแวดล้อม วัฒนธรรม (2) ผลการพัฒนารูปแบบนำไปสู่กิจกรรมต้นแบบ 5 ประเภท ได้แก่ ปลูกข้าวเลี้ยงธรรม โรงทานขนมหน่อไม้ ล้อมวงธรรมะข้ามรุ่น เล่าเรื่องธรรมะจากชีวิต และสอนสานตะกร้า ซึ่งสอดคล้องกับหลักธรรมพุทธศาสนาและวิถีชุมชน (3) การขับเคลื่อนด้วยวงจร 6 ขั้นตอน ทำให้ชุมชนมีส่วนร่วมสูง เกิดคณะทำงานและแกนนำเยาวชน กิจกรรมถูกบรรจุในปฏิทินประจำปีและมีทุนสนับสนุนต่อเนื่อง องค์ความรู้ใหม่คือ SĀM Model (Sustainable Ācāra Model) ซึ่งประกอบด้วย S – Setting in Real Life กิจกรรมคุณธรรมเกิดในสถานที่จริงที่คุ้นเคย ทำให้การเรียนรู้เป็นธรรมชาติ Ā – Ānāpana-based Design การออกแบบกิจกรรมบนฐานสติ ทำให้ผู้เข้าร่วมเกิดการตระหนักรู้และซึมซับคุณธรรมขณะปฏิบัติ และ M – Mutual Empowerment การเปิดพื้นที่ให้คนต่างวัยเสริมพลังและแลกเปลี่ยนคุณธรรมร่วมกัน โมเดลนี้เป็นต้นแบบการประพฤติคุณธรรมอย่างยั่งยืน ที่สามารถขยายผลไปสู่ชุมชนอื่นได้