การพัฒนาเกษตรต้นแบบในการผลิตเมล็ดพันธุ์ข้าว ภายใต้ศูนย์ค้นคว้าข้าวและพืชเศรษฐกิจ นครหลวงเวียงจันทร์ สาธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชนลาว

Charouvanh Bouathong; ภาวีณี อารีศรีสม; รัชนีวรรณ คำตัน; กอบลาภ อารีศรีสม

ผู้แต่ง

Charouvanh Bouathong สาขาการจัดการและพัฒนาทรัพยากร คณะผลิตกรรมการเกษตร มหาวิทยาลัยแม่โจ้
ภาวีณี อารีศรีสม สาขาการจัดการและพัฒนาทรัพยากร คณะผลิตกรรมการเกษตร มหาวิทยาลัยแม่โจ้
รัชนีวรรณ คำตัน มหาวิทยาลัยแม่โจ้ - แพร่ เฉลิมพระเกียรติ
กอบลาภ อารีศรีสม สาขาการจัดการและพัฒนาทรัพยากร คณะผลิตกรรมการเกษตร มหาวิทยาลัยแม่โจ้

คำสำคัญ:

การพัฒนาเกษตรต้นแบบ, การผลิตเมล็ดพันธุ์ข้าว, สาธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชนลาว

บทคัดย่อ

การวิจัยครั้งนี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษา 1) ระดับการมีส่วนร่วมของเกษตรกรต้นแบบในการผลิตเมล็ดพันธุ์ข้าว 2) วิเคราะห์ปัจจัยที่ส่งเสริมการพัฒนาเกษตรกรต้นแบบ ภายใต้ศูนย์ค้นคว้าข้าวและพืชเศรษฐกิจ นครหลวงเวียงจันทน์ สาธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชนลาว และ 3) เสนอแนวทางการพัฒนาอย่างเป็นรูปธรรม การวิจัยใช้ระเบียบวิธีแบบผสมผสาน ทั้งเชิงปริมาณและเชิงคุณภาพ โดยกลุ่มตัวอย่างเชิงปริมาณ คือเกษตรกรต้นแบบที่มีประสบการณ์ผลิตเมล็ดพันธุ์ข้าวไม่น้อยกว่า 2 ปี จำนวน 120 ราย เก็บข้อมูลผ่านแบบสอบถาม และวิเคราะห์ด้วยสถิติ ได้แก่ ค่าความถี่ ค่าร้อยละ ค่าเฉลี่ย ส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐานและการถดถอยเชิงพหุคูณ สำหรับการวิจัยเชิงคุณภาพ ดำเนินการสัมภาษณ์เชิงลึกกับผู้ให้ข้อมูลหลัก ได้แก่ เกษตรกรต้นแบบ 10 ราย เจ้าหน้าที่ศูนย์ฯ 5 ราย และผู้เกี่ยวข้องอื่น ๆ อีก 5 ราย รวม 20 ราย โดยใช้วิธีเก็บข้อมูลแบบหลากหลาย เช่น การลงพื้นที่ การสังเกต และการสนทนากลุ่ม

ผลการศึกษาพบว่า เกษตรกรต้นแบบ มีระดับการมีส่วนร่วมในกระบวนการผลิตเมล็ดพันธุ์ข้าวในทุกมิติอยู่ในระดับมากที่สุด โดยเฉพาะด้านการประเมินผลการผลิต และการวางแผนดูแลแปลงผลิต ซึ่งสะท้อนถึงความตระหนักและความรับผิดชอบของเกษตรกร ในการมีส่วนร่วมอย่างเข้มแข็ง นอกจากนี้ ปัจจัยที่เอื้อต่อการพัฒนาเกษตรกรต้นแบบ ทั้งด้านภายใน เช่น ความสามารถ ความรู้ และการจัดการของศูนย์ฯ และด้านภายนอก เช่น แปลงเรียนรู้และหลักสูตรการฝึกอบรม ล้วนมีบทบาทสนับสนุนอย่างเด่นชัด โดยมีระดับความคิดเห็นอยู่ในระดับมากที่สุดเช่นกัน ในส่วนของแนวทางการพัฒนาอย่างเป็นรูปธรรม ทั้งด้านโครงสร้างพื้นฐานระบบชลประทาน การพัฒนาองค์ความรู้ด้านการผลิตเมล็ดพันธุ์ การบริหารจัดการกลุ่ม การพัฒนาตลาด และการส่งเสริมบทบาทเกษตรกรต้นแบบให้เป็นผู้นำทางการเรียนรู้ โดยเน้นการพัฒนาแบบบูรณาการและมีส่วนร่วมจากทุกภาคส่วน ทั้งรัฐ เอกชน และชุมชน เพื่อสร้างระบบการผลิตเมล็ดพันธุ์ข้าวที่มีคุณภาพยั่งยืน

เอกสารอ้างอิง

ศุจินันทท์ ไตรระเบียบ, ชนัญชิดา ทิพย์ญาณ และอมร หวังอัครางกู. (2567). เครือข่ายความร่วมมือในการพัฒนากลุ่มเกษตรกรทำสวนทุ่งคาวัด อำเภอละแม จังหวัดชุมพร ภายใต้แนวคิดการเสริมสร้างพลังอำนาจ. วารสารสังคมศาสตร์และศาสตร์รวมสมัย, 5(2), 93-107.

สุวรรณี รอวิชัย, รภัสสรณ์ คงธนจารุอนันต์, ภาวิณี อารีศรีสม, พิณนภา หมวกยอด, นรินทร์ท้าวแก่นจันทร์ และกอบลาภ อารีศรีสม. (2567). การพัฒนาเกษตรกรต้นแบบภายใต้ศูนย์พัฒนาและบริการด้านการเกษตรห้วยซอน-ห้วยซั้ว นครหลวงเวียงจันทน์ สาธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชนลาว. วารสารภูมินิเวศพัฒนาอย่างยั่งยืน, 5(1), 54-70.

Arnstein, S. R. (2019). A ladder of citizen participation. Journal of the American planning association, 85(1), 24-34.

Bounphanousay, C. (2007). Use of phenotypic characters and DNA profiling for classification of the genetic diversity in black glutinous rice of the Lao PDR. Thailand: Khon Kaen University.

Brumby, S. A., Willder, S. J. & Martin, J. (2009). The sustainable farm families project: changing attitudes to health. Rural and remote health, 9(1), 1-13.

Ceccarelli, S. & Grando, S. (2020). Participatory plant breeding: who did it, who does it and where?. Experimental Agriculture, 56(1), 1-11.

Lao, P. D. R. (2013). Lao PDR. Ratio, 70(1.1), 10.

Lei, X. & Yang, D. (2024). Cultivating green champions: The role of high-quality farmer training in sustainable agriculture. Journal of the Knowledge Economy, 1-31.

Prajapati, C. S., Priya, N. K., Bishnoi, S., Vishwakarma, S. K., Buvaneswari, K., Shastri, S. & Jadhav, A. (2025). The Role of Participatory Approaches in Modern Agricultural Extension: Bridging Knowledge Gaps for Sustainable Farming Practices. Journal of Experimental Agriculture International, 47(2), 204-222.

Rao, S. A., Schiller, J. M., Bounphanousay, C. & Jackson, M. T. (2006). Diversity within the traditional rice varieties of Laos. Rice in Laos, Los Baños, Philippines, IRRI, 123-140.

Stür, W., Gray, D., Bastin, G. & Siddiq, A. (2002). Review of the livestock sector in the Lao People’s Democratic Republic. (Prepared for the Asian Development Bank). Manila, Philippines: International Livestock Research Institute.