การพัฒนาโมเดลเชิงบูรณาการเพื่อเสริมสร้างความไว้วางใจและการอยู่ร่วมกันอย่างสันติสุขในสังคมพหุวัฒนธรรม กรณีศึกษาพื้นที่สามจังหวัดชายแดนภาคใต้ ของประเทศไทย

ชุมพล อังคณานนท์; วินิจ ผาเจริญ; กรวิทย์ เกาะกลาง; อนิรุต หนูปลอด

ผู้แต่ง

ชุมพล อังคณานนท์ หลักสูตรรัฐศาสตร์ สาขาวิชาการเมืองการปกครองท้องถิ่น มหาวิทยาลัยแม่โจ้-ชุมพร
วินิจ ผาเจริญ วิทยาลัยบริหารศาสตร์ มหาวิทยาลัยแม่โจ้
กรวิทย์ เกาะกลาง คณะศิลปศาสตร์และวิทยาการจัดการ มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ วิทยาเขตสุราษฎร์ธานี
อนิรุต หนูปลอด หลักสูตรรัฐศาสตร์ สาขาวิชาการเมืองการปกครองท้องถิ่น มหาวิทยาลัยแม่โจ้-ชุมพร

คำสำคัญ:

ความไว้วางใจ, สันติสุข, สังคมพหุวัฒนธรรม, ธรรมาภิบาลเชิงความร่วมมือ

บทคัดย่อ

การวิจัยนี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาสถานการณ์และปัจจัยที่ส่งผลต่อระดับความไว้วางใจและการอยู่ร่วมกันอย่างสันติสุขในชุมชนพหุวัฒนธรรม 2) วิเคราะห์กลไก รูปแบบ และแนวทางปฏิบัติที่มีศักยภาพในการเสริมสร้างความไว้วางใจ และ 3) พัฒนาโมเดลเชิงบูรณาการเพื่อเสริมสร้างความไว้วางใจและสันติสุข การวิจัยเป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ ผสมผสานการวิจัยแบบมีส่วนร่วมและการวิจัยเชิงปฏิบัติการ กลุ่มผู้ให้ข้อมูลสำคัญจำนวน 35 คน ประกอบด้วยผู้นำชุมชน ผู้นำศาสนา ตัวแทนภาครัฐ ภาคประชาสังคม และประชาชนในพื้นที่จังหวัดยะลา ปัตตานี และนราธิวาส เก็บรวบรวมข้อมูลด้วยการวิเคราะห์เอกสาร การสัมภาษณ์เชิงลึก การสนทนากลุ่ม และการประชุมเชิงปฏิบัติการ วิเคราะห์ข้อมูลด้วยการวิเคราะห์เนื้อหา การเข้ารหัส การจัดหมวดหมู่ และการสังเคราะห์เชิงแนวคิด พร้อมตรวจสอบความน่าเชื่อถือแบบสามเส้า

ผลการวิจัยพบว่า ความไว้วางใจในพื้นที่มีลักษณะเป็นความไว้วางใจเชิงเปราะบางที่ถูกกำหนดโดยปัจจัย 3 ระดับ ได้แก่ โครงสร้าง สังคม และวัฒนธรรม โดยกลไกสำคัญในการเสริมสร้างความไว้วางใจประกอบด้วยการสื่อสารและพื้นที่ปลอดภัย บทบาทของผู้นำ เครือข่ายทางสังคม และการมีส่วนร่วมของประชาชน ซึ่งสามารถพัฒนาเป็นรูปแบบการดำเนินงาน ได้แก่ เวทีปฏิสัมพันธ์ข้ามวัฒนธรรม กิจกรรมร่วมของชุมชน และความร่วมมือเชิงสถาบัน นำไปสู่การพัฒนาโมเดลสันติสุขเชิงบูรณาการบนฐานความไว้วางใจ (TIP Model) ที่เชื่อมโยงระดับโครงสร้าง สังคม และวัฒนธรรม ผ่าน 4 มิติหลัก ได้แก่ การสร้างความไว้วางใจ การมีส่วนร่วม ความเข้าใจข้ามวัฒนธรรม และธรรมาภิบาลเชิงความร่วมมือ โดยมีลักษณะเป็นวงจรพลวัต องค์ความรู้ใหม่ชี้ให้เห็นว่าความไว้วางใจเป็นกลไกเชิงระบบที่สามารถขับเคลื่อนการอยู่ร่วมกันอย่างสันติสุขในสังคมพหุวัฒนธรรมได้อย่างยั่งยืน ทั้งในเชิงนโยบายและเชิงปฏิบัติ

เอกสารอ้างอิง

จิรพรรณ นฤภัทร. (2559). เครือข่ายทุนทางสังคมกับปัจจัยความไว้วางใจ. วารสารสังคมสงเคราะห์ศาสตร์และการบริหารสังคม, 24(1), 47–71.

นาถยา ชัยกิจ, วิทยาธร ท่อแก้ว, กมลรัฐ อินทรทัศน์ และพรปภัสสร ปริญชาญกล. (2568). การสื่อสารของเทศบาลต่อภาคีเครือข่ายเพื่อการพัฒนาเมืองอย่างยั่งยืน. วารสารสังคมศาสตร์และวัฒนธรรม, 9(8), 254–266.

พระครูสุตสารบัณฑิต (จำนงค์ ผมไผ), พระมหาเกริกเกียรติ นิรุตฺติเมธี (ไพศาลเจริญลาภ) และพระมหาอำพล ธนปญฺโญ (ชัยสารี). (2567). การศึกษาเรื่องอัตลักษณ์และความหลากหลายในสังคมหลังสมัยใหม่. วารสารกว๊านพะเยา, 1(6), 39-48.

วันพิชิต ศรีสุข. (2565). การสังเคราะห์องค์ความรู้ด้านการบริหารสังคมพหุวัฒนธรรมจังหวัดชายแดนภาคใต้: ประเด็นความมั่นคงทางสังคม. วารสารปัญญาภิวัฒน์, 14(1), 203–218.

วิลาสินี โสภาพล. (2567). การสร้างความไว้วางใจของรัฐด้วยนโยบายพหุวัฒนธรรมในสามจังหวัดชายแดนภาคใต้ (ระยะที่ 3) (รายงานการวิจัย). กรุงเทพฯ: สถาบันพระปกเกล้า.

เสก ศักดิ์อยู่ดี, จิรวัฒน์ ศรีเรือง, ทวนธง ครุฑจ้อน, ประกฤษฎิ์ รักษ์วงศ์ และกษิพัทธ์ ทอนมณี. (2569). การปกครองในสังคมพหุวัฒนธรรม: จากรัฐรวมศูนย์สู่การปกครองเชิงมีส่วนร่วมเพื่อสันติภาพ. วารสารสันติสุขปริทรรศน์, 7(1), 406–417.

อุทัย ดุลยเกษม และคณะ. (2550). นโยบายของรัฐและการนำนโยบายของรัฐสู่การปฏิบัติกับการแก้ปัญหาความขัดแย้งในจังหวัดชายแดนภาคใต้อย่างยั่งยืน. กรุงเทพฯ: สำนักงานคณะกรรมการวิจัยแห่งชาติ.

Aguila, M. D., Ghavampour, E. & Vale, B. (2019). Theory of place in public space. Urban Planning, 4(2), 249-259.

Battisti, L., Cuomo, F. & Manganelli, A. (2025). Collaborative governance arrangements: what makes nature-based solutions endure?. Territory, Politics, Governance, 13(10), 1421-1441.

Berkes, L. (2010). The development and meaning of the concept of multiculturalism. International Relations Quarterly, 1(4), 1-6.

Boonprakarn, K., Laeheem, K. & Sangkaphan, J. (2015). Otherness: The primary cause of the unrest problem in the three southern border provinces of Thailand. Asian Social Science, 11(15), 61.

Buskens, V. (1998). The social structure of trust. Social networks, 20(3), 265-289.

Cremin, H. & Bevington, T. (2017). Positive peace in schools: Tackling conflict and creating a culture of peace in the classroom. Routledge. Taylor & Francis., Retrieved Mach 23, 2026, from file:///C:/Users/DELL%202%202026/Downloads/10.4324_9781315304236_previewpdf%20(1).pdf

Enyinful, E. (2026). Culture, Community, and Development: Unpacking the ‘Socio-Cultural Milieu Dynamics’ of Solomon Islands and Their Influence on Australia's Aid Localisation. Public Administration and Development, 46(1), 77-92.

Mason, J. & Lefrere, P. (2003). Trust, collaboration, e-learning and organisational transformation. International Journal of Training and Development, 7(4), 259-270.

Phillips, A. (2009). Multiculturalism without culture. Princeton University Press.Putnam, R. D. (2000). Bowling Alone: The Collapse and Revival of American Community. New York: Simon & Schuster.

Putnam, R. D. (2000). Bowling Alone: The Collapse and Revival of American Community. New York: Simon & Schuster.

Riege, A. & Lindsay, N. (2006). Knowledge management in the public sector: stakeholder partnerships in the public policy development. Journal of knowledge management, 10(3), 24-39.

Rizwan, M. (2024). The relationship between religion and social cohesion in multicultural societies. Journal of Management and Social Sciences Review, 2(2), 8-23.

Rogers, K. (2008). Participatory Democracy. In Participatory Democracy, Science and Technology: An Exploration in the Philosophy of Science (pp. 111-142). London: Palgrave Macmillan UK.

Sharp, D. N. (2020). Positive peace, paradox, and contested liberalisms. International Studies Review, 22(1), 122-139.

Wallis, A. K., Westerveld, M. F. & Burton, P. (2023). Ensuring communication-friendly green and public spaces for sustainable cities: Sustainable Development Goal 11. International Journal of Speech-Language Pathology, 25(1), 27-31.

Warakulsalam, N. & Chokprajakchat, S. (2022). Policy and project in reducing unrest situation in the southern border provinces of Thailand. International Journal of Criminal Justice Sciences, 17(2), 75-90.

White-Cooper, S., Dawkins, N. U., Kamin, S. L. & Anderson, L. A. (2009). Community-institutional partnerships: Understanding trust among partners. Health Education & Behavior, 36(2), 334-347.