นวัตกรรมลดความเหลื่อมล้ำทางการศึกษาในระดับการศึกษาขั้นพื้นฐาน

นิภาพร บินสัน; พร้อมพิไล บัวสุวรรณ; วรรณวิศา สืบนุสรณ์ คล้ายจำแลง

ผู้แต่ง

นิภาพร บินสัน นิสิตภาควิชาการศึกษา คณะศึกษาศาสตร์ มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์
พร้อมพิไล บัวสุวรรณ ภาควิชาการศึกษา คณะศึกษาศาสตร์ มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์
วรรณวิศา สืบนุสรณ์ คล้ายจำแลง ภาควิชาการศึกษา คณะศึกษาศาสตร์ มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์

คำสำคัญ:

การบริหารสถานศึกษา, ความเสมอภาคทางการศึกษา, ความเหลื่อมล้ำทางการศึกษา, เครือข่ายความร่วมมือ, นวัตกรรมทางการศึกษา

บทคัดย่อ

บทความวิจัยนี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) สำรวจการใช้นวัตกรรมเพื่อลดความเหลื่อมล้ำทางการศึกษา 2) ประเมินประสิทธิผลของการใช้นวัตกรรมลดความเหลื่อมล้ำทางการศึกษา และ 3) เสนอรูปแบบหรือแนวทางการบริหารนวัตกรรม เพื่อลดความเหลื่อมล้ำทางการศึกษาที่เหมาะสมกับบริบทของสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษามัธยมศึกษาสุราษฎร์ธานี ชุมพร การวิจัยครั้งนี้ เป็นการวิจัยแบบผสมผสาน กลุ่มตัวอย่างในการวิจัยเชิงปริมาณ ได้แก่ ผู้บริหารสถานศึกษาและครูในสังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษามัธยมศึกษาสุราษฎร์ธานี ชุมพร จำนวน 404 คน ได้มาโดยการสุ่มตัวอย่างแบบหลายขั้นตอน เครื่องมือที่ใช้ในการวิจัย ได้แก่ แบบสอบถาม วิเคราะห์ข้อมูลโดยใช้สถิติพื้นฐาน ได้แก่ ความถี่ ร้อยละ ค่าเฉลี่ย และส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน ส่วนการวิจัยเชิงคุณภาพใช้การสัมภาษณ์เชิงลึกผู้บริหารสถานศึกษา จำนวน 10 คน และการสนทนากลุ่มผู้ทรงคุณวุฒิ จำนวน 10 คน วิเคราะห์ข้อมูลด้วยการวิเคราะห์เนื้อหาและการวิเคราะห์เชิงธีม

ผลการวิจัยพบว่า 1) สถานศึกษาในสังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษามัธยมศึกษาสุราษฎร์ธานี ชุมพร มีการนำนวัตกรรมมาใช้เพื่อลดความเหลื่อมล้ำทางการศึกษาใน 3 ด้าน ได้แก่ นวัตกรรมบริการ นวัตกรรมกระบวนการ และนวัตกรรมเครือข่าย โดยนวัตกรรมที่มีการใช้มาก ได้แก่ ระบบดูแลช่วยเหลือนักเรียน การบริหารแบบมีส่วนร่วม และการสร้างเครือข่ายความร่วมมือกับหน่วยงานต่าง ๆ 2) ประสิทธิผลของการใช้นวัตกรรมเพื่อลดความเหลื่อมล้ำทางการศึกษา โดยภาพรวมอยู่ในระดับมาก โดยนวัตกรรมเครือข่ายมีค่าเฉลี่ยสูงที่สุด รองลงมาคือ นวัตกรรมบริการ และนวัตกรรมกระบวนการ และ 3) แนวทางการบริหารนวัตกรรมเพื่อลดความเหลื่อมล้ำทางการศึกษาที่เหมาะสมกับบริบทพื้นที่ ประกอบด้วยการบริหารเชิงพื้นที่แบบมีส่วนร่วม การบริหารโดยใช้ข้อมูลเป็นฐาน การบริหารที่ยืดหยุ่นตามบริบท และการสร้างเครือข่ายความร่วมมือจากหลายภาคส่วน ซึ่งสามารถช่วยเพิ่มโอกาสในการเข้าถึงการศึกษา ลดช่องว่างทางการศึกษา และส่งเสริมความเสมอภาคทางการศึกษา

เอกสารอ้างอิง

กองทุนเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา. (2566). การจัดการศึกษาเชิงพื้นที่ (Area-Based Education). สืบค้นเมื่อ 22 กุมภาพันธ์ 2568, จาก https://www.eef.or.th/article-area-based-education-140323/

กองทุนเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา. (2568). สถานการณ์ความเหลื่อมล้ำทางการศึกษาปี 2567 และ ทิศทางสำคัญในปี 2568 ประเทศไทยกับการแก้ปัญหาเชิงระบบเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา. กรุงเทพฯ: กองทุนเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา.

ณปภัช บรรณาการ และสิวะโชติ ศรีสุทธิยากร. (2562). แนวโน้มความเหลื่อมล้ำทางการศึกษาในโรงเรียน สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษามัธยมศึกษา กรุงเทพมหานคร. Journal of Education, 14(2), OJED1402049.

ธีรภัทร์ ถิ่นแสนดี และภิญญา อนุพันธ์. (2564). ความเหลื่อมล้ำทางการศึกษาในสถานการณ์การแพร่ระบาดของโรคติดเชื้อไวรัสโคโรนา 2019. วารสารวิชาการรัตนบุศย์, 3(2), 63-68.

นณริฏ พิศลยบุตร. (2558). ความเหลื่อมล้ำทางการศึกษาของไทย. สืบค้นเมื่อ 22 กุมภาพันธ์ 2568, จาก https://tdri.or.th/2015/08/kt37/

พระราชบัญญัติการศึกษาแห่งชาติ พ.ศ. 2542. (2542, 19 สิงหาคม). ราชกิจจานุเบกษา. เล่ม 116 ตอนที่ 74 ก. หน้า 1-23.

ยุทธศาสตร์ชาติ (พ.ศ. 2561–2580). (2561, 13 ตุลาคม). ราชกิจจานุเบกษา. เล่ม 135 ตอนที่ 82 ก. หน้า 1-71.

รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2560. (2560, 6 เมษายน). ราชกิจจานุเบกษา. เล่ม 134 ตอนที่ 40 ก. หน้า 1-90.

สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษามัธยมศึกษาสุราษฎร์ธานี ชุมพร. (2567). รายงานผลการดำเนินงานประจำปีงบประมาณ พ.ศ. 2566. สุราษฎร์ธานี: สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษามัธยมศึกษาสุราษฎร์ธานี ชุมพร.

อาทิตยา ศาลางาม. (2564). ความเหลื่อมล้ำทางการศึกษา: ศึกษาเปรียบเทียบนโยบายการบริหารการศึกษาระหว่างประเทศไทยและประเทศเวียดนาม. (สารนิพนธ์ปริญญาอักษรศาสตรบัณฑิต). มหาวิทยาลัยศิลปากร, นครปฐม.

Blanden, J., Doepke, M. & Stuhler, J. (2022). Educational inequality. NBER Working Paper.

Bourdieu, P. (1986). The Forms of Capital. In J. Richardson (Ed.), Handbook of Theory and Research for the Sociology of Education. New York: Greenwood.

Braun, V. & Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative Research in Psychology, 3(2), 77-101.

Gardner, H. (1983). Frames of Mind: The Theory of Multiple Intelligences. New York: Basic Books.

Organisation for Economic Co-operation and Development (OECD). (2018). Equity in education: Breaking down barriers to social mobility. Paris: OECD Publishing.

Organisation for Economic Co-operation and Development. (2018). PISA 2015 Results in Focus. Paris: OECD Publishing.

Organisation for Economic Co-operatoin and Development (OECD). (2018). Innovation strategy for education and training. Retrieved February 22, 2025, from http://www.oecd.org/edu/ceri/40815797.pdf

UNESCO. (2020). Global education monitoring report: Inclusion and education – All means all. Paris: UNESCO.