โคขาวลำพูน: พระโคแรกนาขวัญ การพัฒนาสินค้าที่ระลึกเพื่อการอนุรักษ์เชิงประวัติศาสตร์และการท่องเที่ยวจังหวัดลำพูน

บทคัดย่อ

บทความวิจัยนี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษา 1) อัตลักษณ์โคขาวลำพูนที่ถูกคัดเลือกเป็นพระโค 2) ถอดแบบอัตลักษณ์โคขาวลำพูนสู่การพัฒนาสินค้าที่ระลึก และ3) ประเมินผลการพัฒนาสินค้าที่ระลึก ใช้ระเบียบวิจัยแบบผสมผสาน เก็บข้อมูลเชิงคุณภาพจากการสัมภาษณ์ผู้ให้ข้อมูลสำคัญ จำนวน 20 รูป/คน ใช้แบบสัมภาษณ์ และการวิจัยเชิงปฏิบัติการในกลุ่มเป้าหมายจำนวน 30 คน ใช้แบบประเมินผล วิเคราะห์ข้อมูลเชิงปฏิบัติการใช้สถิติ ค่าเฉลี่ย และส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน 

ผลการวิจัยพบว่า 1) อัตลักษณ์ของโคขาวลำพูนที่ถูกคัดเลือกเป็นพระโคแรกนาขวัญประกอบด้วยความพอดี 3 ด้าน คือความพอดีด้านรูปร่าง ความพอดีด้านอารมณ์ และความพอดีด้านลักษณะ 2) การถอดแบบอัตลักษณ์โคขาวลำพูนมีองค์ประกอบสำคัญ ได้แก่ การออกแบบที่สื่อประวัติศาสตร์ ภูมิปัญญาชุมชน ราคา ความงาม บรรจุภัณฑ์สมัยใหม่ ช่องทางการจัดจำหน่ายหลากหลาย พกพาสะดวก การใช้วัสดุและแรงงานในท้องถิ่น การพัฒนาสินค้าที่ระลึกจากอัตลักษณ์โคขาวลำพูนแบ่งเป็นการพัฒนาเป็นภาพวาดดิจิทัล และการปักลวดลาย 3) การประเมินผลสินค้าที่พัฒนา โดยรวมมีคุณค่าอยู่ในระดับมากถึงมากที่สุด ทั้งในด้านคุณค่าของสินค้าที่ระลึกและด้านคุณค่าการอนุรักษ์เชิงประวัติศาสตร์ สินค้าที่ได้รับคะแนนสูงสุด ได้แก่ กระเป๋าผ้าสกรีนลาย รองลงมาคือ โปสการ์ด กระเป๋าผ้าปักเครื่อง และพวงกุญแจอะคริลิก การส่งเสริมการใช้ประโยชน์และการจำหน่ายสินค้าที่ระลึกจากอัตลักษณ์โคขาวลำพูน ใช้ช่องทางจำหน่ายทั้งแบบออฟไลน์ และออนไลน์ สินค้าล้วนได้รับความสนใจจากผู้บริโภคเนื่องจากเป็นสินค้าแปลกใหม่ที่บอกเล่าเรื่องราวทางประวัติศาสตร์ ผลตอบรับจากตลาดแสดงให้เห็นว่าสินค้ามีศักยภาพทั้งในแง่ของการสร้างรายได้ให้ชุมชน การยกระดับคุณค่าทางวัฒนธรรม และการสืบสานพระราชพิธีพืชมงคลจรดพระนังคัลแรกนาขวัญ องค์ความรู้ใหม่ที่ได้ คือ “White Model” เป็นโมเดลการพัฒนาการท่องเที่ยวและเศรษฐกิจบนฐานอัตลักษณ์โคขาว