พุทธนวัตกรรมเพื่อพัฒนาทักษะการเรียนรู้ตลอดชีวิตของผู้สูงอายุในมิติวิถีไทอีสาน
คำสำคัญ:
พุทธนวัตกรรม, ผู้สูงอายุ, การเรียนรู้ตลอดชีวิต, วิถีไทอีสานบทคัดย่อ
การวิจัยนี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อ (1) ศึกษาลักษณะและรูปแบบพุทธนวัตกรรมที่เหมาะสมต่อการพัฒนาทักษะการเรียนรู้ตลอดชีวิตของผู้สูงอายุในวิถีไทอีสาน (2) ศึกษากระบวนการบูรณาการพุทธนวัตกรรมกับกิจกรรมวัฒนธรรมและประเพณีท้องถิ่น และ (3) ประเมินกระบวนการและผลการใช้พุทธนวัตกรรมดังกล่าว การวิจัยเป็นการวิจัยและพัฒนา โดยใช้ระเบียบวิธีวิจัยแบบผสานวิธี กลุ่มตัวอย่างเชิงปริมาณคือ ผู้สูงอายุจำนวน 248 คน จากโรงเรียนผู้สูงอายุต้นแบบในจังหวัดขอนแก่น กาฬสินธุ์ มหาสารคาม และร้อยเอ็ด และผู้ให้ข้อมูลสำคัญเชิงคุณภาพ จำนวน 18 คน เครื่องมือวิจัยประกอบด้วยแบบสอบถาม แบบสัมภาษณ์กึ่งโครงสร้าง และแบบประเมินกระบวนการและผลการใช้นวัตกรรม วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติเชิงพรรณนาและการวิเคราะห์เนื้อหา
ผลการวิจัยพบว่า (1) พุทธนวัตกรรมที่เหมาะสมคือการบูรณาการหลักอธิษฐาน 4 ได้แก่ การเรียนเพื่อรู้ การเรียนรู้เพื่อปฏิบัติ การเรียนรู้ที่จะอยู่ร่วมกับผู้อื่น และการเรียนรู้เพื่อชีวิตที่มีคุณภาพ (2) กระบวนการบูรณาการมีความเป็นระบบ โดยใช้วัฒนธรรมและประเพณีอีสานเป็นฐานการเรียนรู้และการมีส่วนร่วมของพระสงฆ์และชุมชน และ (3) การประเมินผลชี้ว่านวัตกรรมมีความเหมาะสมและสามารถนำไปใช้ได้จริง ส่งผลเชิงบวกต่อความรู้ ทักษะ ทัศนคติ และความสัมพันธ์ทางสังคมของผู้สูงอายุ องค์ความรู้จากการวิจัยคือโมเดลพุทธนวัตกรรมเพื่อพัฒนาทักษะการเรียนรู้ตลอดชีวิตของผู้สูงอายุในบริบทไทอีสาน ซึ่งสามารถใช้เป็นต้นแบบในการขยายผลสู่การจัดการศึกษาชุมชนและนโยบายสังคมสูงวัยอย่างยั่งยืน
เอกสารอ้างอิง
ทิศนา แขมมณี. (2554). นวัตกรรมทางการศึกษา. พิมพ์ครั้งที่ 2. กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์แห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
ประยงค์ จันทร์แดง. (2561). การดูแลผู้สูงอายุตามแนวพุทธ: กรณีศึกษาโรงเรียนผู้สูงอายุในวัดเขตตำบลแม่กา อำเภอเมือง จังหวัดพะเยา. วารสารวิชาการมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์, 26(52), 28-48.
พูนชัย ปันธิยะ. (2560). ภูมิปัญญาทางพระพุทธศาสนา : วิถีชีวิตและการประยุกต์ใช้ของชุมชน ชายขอบในจังหวัดเชียงใหม่. (รายงานวิจัย). พระนครศรีอยุธยา: สถาบันวิจัยพุทธศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.
มูลนิธิสถาบันวิจัยและพัฒนาผู้สูงอายุไทย. (2566). สถานการณ์ผู้สูงอายุไทย. วารสารพุทธศาสตร์ปริทรรศน์, 32(2), 45–60.
สำนักงานสถิติแห่งชาติ. (2567). บทสรุปสำหรับผู้บริหารการสำรวจประชากรสูงอายุในประเทศไทย พ.ศ. 2567. สืบค้นเมื่อ 10 มกราคม 2568, จาก https://www.nso.go.th/nsoweb/storage/survey_detail/2025/20241209145003_27188.pdf
อาชัญญา รัตนอุบล. (2559). การเรียนรู้ของผู้ใหญ่และผู้สูงอายุในสังคมไทย. กรุงเทพฯ: จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
Knowles, M. S. (1980). The modern practice of adult education: From pedagogy to andragogy. Cambridge Adult Education.
Peterson, R. E. (1979). Lifelong learning in America. Jossey-Bass. Pongwat, P. (2020). Buddhist innovation for lifelong learning: A case study in Thailand. Journal of Buddhist Studies, 15(2), 45–60.
Smith, A. (2002). Lifelong learning policies and practices across Europe. Journal of Adult and Continuing Education, 8(2), 5–16.
UNESCO. (2016). Education 2030: Incheon declaration and framework for action. UNESCO Publishing.
ดาวน์โหลด
เผยแพร่แล้ว
รูปแบบการอ้างอิง
ฉบับ
ประเภทบทความ
สัญญาอนุญาต
ลิขสิทธิ์ (c) 2026 วารสารสันติสุขปริทรรศน์
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
