บทบาทของนายอำเภอตามหลักปรัชญาการปกครองในการสร้างสมดุลอำนาจรัฐ และท้องถิ่น

บทคัดย่อ

การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาแนวคิดและหลักปรัชญาการปกครองที่ใช้เป็นกรอบอธิบายการใช้อำนาจรัฐ 2) วิเคราะห์บทบาท อำนาจ และหน้าที่ของนายอำเภอและการบริหารท้องถิ่นในบริบทการกระจายอำนาจ และ 3) เสนอรูปแบบบทบาทของนายอำเภอในการสร้างความสมดุลอำนาจระหว่างภาครัฐกับการบริหารท้องถิ่นด้วยความเป็นธรรมตามหลักปรัชญาการปกครอง การวิจัยนี้เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ ประชากรกลุ่มตัวอย่างโดยคัดเลือกแบบเจาะจง จำนวน 20 รูป/คน แบ่งเป็น 4 กลุ่ม ได้แก่ ผู้เชี่ยวชาญด้านปรัชญาการปกครอง ผู้แทนฝ่ายปกครองส่วนภูมิภาค ผู้บริหารองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น และผู้แทนภาคประชาชน เครื่องมือที่ใช้ในการวิจัยคือแบบสัมภาษณ์ สนทนากลุ่มย่อยควบคู่กับการศึกษาข้อมูลเอกสาร การวิเคราะห์ข้อมูลใช้วิธีการวิเคราะห์เนื้อหาเชิงพรรณนา โดยจัดหมวดหมู่ เปรียบเทียบ และสังเคราะห์ข้อมูลตามกรอบแนวคิดการวิจัย

ผลการวิจัยพบว่า แนวคิดปรัชญาการปกครองที่เหมาะสมในการอธิบายบทบาทของนายอำเภอมีลักษณะเป็นการบูรณาการแนวคิดปรัชญาการเมืองตะวันตก แนวคิดการบริหารจัดการปกครอง และหลักพุทธปรัชญาการปกครอง ซึ่งทำหน้าที่เป็นฐานกำกับความชอบธรรม ขอบเขต และทิศทางการใช้อำนาจรัฐในระดับพื้นที่ ในด้านบทบาทอำนาจและหน้าที่ พบว่า นายอำเภอและการบริหารท้องถิ่นมีอำนาจที่แตกต่างกันตามกฎหมาย แต่ในทางปฏิบัติมีความเชื่อมโยงและทับซ้อนกัน ส่งผลให้บทบาทเชิงประสานและอำนวยความร่วมมือมีความสำคัญอย่างยิ่งต่อการบริหารจัดการพื้นที่อย่างมีประสิทธิภาพ นอกจากนี้ ผลการวิจัยสามารถสังเคราะห์รูปแบบบทบาทของนายอำเภอในการสร้างสมดุลอำนาจอย่างเป็นธรรมได้ 3 รูปแบบ ได้แก่ (1) บทบาทผู้นำเชิงคุณธรรมและความเป็นธรรม (2) บทบาทผู้ประสานและอำนวยความร่วมมือระหว่างรัฐกับท้องถิ่น และ (3) บทบาทผู้รักษาดุลยภาพเชิงสถาบันของระบบการปกครอง