การท่องเที่ยวทางพระพุทธศาสนาและวัฒนธรรมของชุมชนชายแดนไทย-พม่า จังหวัดกาญจนบุรี

บทคัดย่อ

การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ (1) สำรวจข้อมูลและเส้นทางการท่องเที่ยวทางพระพุทธศาสนาและวัฒนธรรมในเขตชุมชนชายแดนไทย–พม่า จังหวัดกาญจนบุรี (2) พัฒนากิจกรรมการท่องเที่ยวทางพระพุทธศาสนาและวัฒนธรรมที่สอดคล้องกับบริบทท้องถิ่น และ (3) ส่งเสริมกลไกการตลาดการท่องเที่ยวเชิงพระพุทธศาสนาและวัฒนธรรมเพื่อสร้างความยั่งยืนของชุมชน การวิจัยเป็นการวิจัยเชิงปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วม โดยดำเนินการในชุมชนบ้านวังกะ ตำบลหนองลู อำเภอสังขละบุรี จังหวัดกาญจนบุรี ผู้ให้ข้อมูลที่สำคัญ ได้แก่ ผู้นำชุมชน พระสงฆ์ ครู เยาวชน และชาวบ้าน รวมทั้งสิ้น 15 คน คัดเลือกด้วยวิธีเจาะจง เครื่องมือวิจัยประกอบด้วยการสัมภาษณ์เชิงลึก การสนทนากลุ่ม การสังเกต การใช้แผนที่มือ และแบบสะท้อนผล เครื่องมือทั้งหมดผ่านการตรวจสอบความตรงเชิงเนื้อหาโดยผู้ทรงคุณวุฒิ การวิเคราะห์ข้อมูลใช้การวิเคราะห์เนื้อหา และการเปรียบเทียบก่อน–หลังการเข้าร่วมกิจกรรม

ผลการวิจัยพบว่า (1) ชุมชนมีทุนทางศรัทธาและวัฒนธรรมที่เข้มแข็ง สามารถกำหนดเส้นทางการท่องเที่ยวเชิงพระพุทธศาสนาได้ในลักษณะเส้นทางแห่งศรัทธาที่เชื่อมโยงศาสนา วัฒนธรรม และวิถีชีวิต (2) กิจกรรมต้นแบบการท่องเที่ยว 3 วัน 2 คืน เน้นการมีส่วนร่วมของนักท่องเที่ยวกับชุมชนอย่างแท้จริง เช่น การเดินธรรม การเจริญสติริมแม่น้ำ การเวียนเทียน และการถอดบทเรียนทางจิตใจ และ (3) การส่งเสริมกลไกการตลาดเชิงวัฒนธรรมผ่านสื่อสังคมออนไลน์ เว็บไซต์ คู่มือท่องเที่ยว และเครือข่ายความร่วมมือสามประสานระหว่างรัฐ เอกชน และชุมชน ช่วยยกระดับการรับรู้และสร้างความเชื่อมั่นในการท่องเที่ยวเชิงพระพุทธศาสนา องค์ความรู้ใหม่ที่ได้จากการวิจัยคือการสังเคราะห์ โมเดล SANGKHLA ซึ่งประกอบด้วย 8 องค์ประกอบ ได้แก่ Spiritual Experience, Authentic Community Life, Nature & Culture Harmony, Genuine Interactions, Knowledge-based Learning, Heritage Preservation, Local Ownership & Benefit Sharing และ Accessibility & Appreciation โดยโมเดลนี้สามารถใช้เป็นกรอบเชิงนโยบายและแนวทางปฏิบัติในการพัฒนาการท่องเที่ยวเชิงพระพุทธศาสนาและวัฒนธรรมในพื้นที่ชายแดนอย่างยั่งยืน