มาตรการทางกฎหมายในการยึดหรืออายัดทรัพย์สินของพนักงานสอบสวนคดีพิเศษตามพระราชบัญญัติการสอบสวนคดีพิเศษ พ.ศ. 2547

ชาญชัย ชูทุ่งยอ; รัฐชฎา ฤาแรง

ผู้แต่ง

ชาญชัย ชูทุ่งยอ หลักสูตรนิติศาสตร์ดุษฎีบัณฑิต คณะนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยเวสเทิร์น
รัฐชฎา ฤาแรง หลักสูตรนิติศาสตร์ดุษฎีบัณฑิต คณะนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยเวสเทิร์น

คำสำคัญ:

การยึดหรืออายัดทรัพย์สิน, พนักงานสอบสวนคดีพิเศษ, พระราชบัญญัติการสอบสวนคดีพิเศษ พ.ศ. 2547

บทคัดย่อ

การศึกษาวิจัยเชิงคุณภาพนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ (1) เพื่อวิเคราะห์ปัญหาเชิงโครงสร้าง กฎหมาย และกระบวนการในทางปฏิบัติที่เกี่ยวข้องกับการยึดหรืออายัดทรัพย์สิน (2) ศึกษาแนวทางและกรอบกฎหมายเปรียบเทียบจากประเทศที่มีระบบคดีพิเศษ และ (3) เสนอแนะแนวทางในการปรับปรุงกฎหมายไทยให้มีความชัดเจน โปร่งใส และสอดคล้องกับหลักนิติธรรมและสิทธิมนุษยชนสากล โดยกลุ่มตัวอย่างประกอบด้วยผู้ทรงคุณวุฒิและพนักงานสอบสวนคดีพิเศษ 8 ราย ข้อมูลถูกรวบรวมผ่านการสัมภาษณ์เชิงลึกร่วมกับวิเคราะห์เอกสารทางกฎหมายและงานวิชาการ ข้อมูลที่ได้ถูกนำมาถอดความ วิเคราะห์เชิงเนื้อหา จัดทำตารางความถี่ และสรุปผลด้วยภาพ Word Cloud ข้อมูลทั้งหมดผ่านการตรวจสอบความน่าเชื่อถือด้วยวิธีการ Triangulation และการทบทวนโดยผู้เชี่ยวชาญ

ผลการวิจัยพบว่า แม้พระราชบัญญัติการสอบสวนคดีพิเศษ พ.ศ. 2547 จะให้อำนาจพนักงานสอบสวนในการยึดหรืออายัดทรัพย์ได้ แต่ยังขาดความชัดเจนในนิยาม ขอบเขตอำนาจ และขั้นตอนปฏิบัติ ส่งผลให้เกิดความไม่แน่นอนในการใช้อำนาจ อันอาจกระทบสิทธิของประชาชนโดยไม่จำเป็น อีกทั้งยังพบอุปสรรคในการปฏิบัติ เช่น การขอหมายศาลที่ล่าช้า การไม่ให้ความร่วมมือจากหน่วยงานภายนอก และไม่มีบทลงโทษที่ชัดเจนต่อผู้ขัดขวางการสอบสวน ขณะที่ระบบการเยียวยาและการอุทธรณ์ยังไม่มีความชัดเจนเพียงพอ เมื่อเทียบกับแนวทางสากลในประเทศพัฒนาแล้ว เช่น สหราชอาณาจักร เยอรมนี ฝรั่งเศส และญี่ปุ่น ที่มีระบบควบคุมและคุ้มครองสิทธิเสรีภาพอย่างรัดกุม ข้อเสนอแนะคือ ควรปรับปรุงกฎหมายเพื่อให้อำนาจเจ้าหน้าที่มีความชัดเจนและมีประสิทธิภาพ โดยมีกลไกควบคุม ตรวจสอบ และคุ้มครองสิทธิของประชาชน พร้อมนำแนวปฏิบัติจากต่างประเทศมาใช้เพื่อยกระดับกระบวนการยุติธรรมไทย

เอกสารอ้างอิง

กรมสอบสวนคดีพิเศษ. (2565). แนวทางการดำเนินคดีพิเศษของกรมสอบสวนคดีพิเศษ. กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์ กรมสอบสวนคดีพิเศษ.

ธานิศ เกศวพิทักษ์. (2562). คำอธิบายประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา เล่ม 1. กรุงเทพฯ: สำนักอบรมศึกษากฎหมาย แห่งเนติบัณฑิตยสภา.

ธานิศ เกศวพิทักษ์. (2564). คำอธิบายกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญาภาค 1-2. กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์วิญญุชน.

สมชาย หอมละออ. (2562). สิทธิของผู้ต้องหาในกระบวนการยุติธรรมทางอาญา. วารสารกฎหมายมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์, 47(2),45-68.

สมชาย หอมละออ. (2562). อำนาจหน้าที่ของกรมสอบสวนคดีพิเศษ: การดำเนินคดีและปัญหาทางกฎหมาย. กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์.

อนุชิต องค์กบิลย์. (2559). อำนาจยึดและอายัดของพนักงานสอบสวนตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา. (วิทยานิพนธ์ปริญญามหาบัณฑิต). มหาวิทยาลัยธุรกิจบัณฑิตย์, กรุงเทพฯ.

Bostwick, L., Bartlett, N., Cronje, H. & Abernathy III, T. J. (2023). Managing seized and confiscated assets: A guide for practitioners. Stolen Asset Recovery (StAR) Initiative, World Bank Group.

Brun, J. P., Sotiropoulou, A., Gray, L., Scott, C. & Stephenson, K. M. (2021). Asset recovery handbook: a guide for practitioners. World Bank Publications.

Chistyakova, Y., Wall, D. & Bonino, S. (2019). The back-door governance of crime: Confiscating criminal assets in the UK. European Journal on Criminal Policy and Research, 27, 495–515.

Dornbierer, A. (2024). Good practices in asset recovery legislation in selected OSCE participating States (Working Paper 51). Basel Institute on Governance.

Fazekas, M. & Nanopoulos, E. (2016). The effectiveness of EU law: Insights from the EU legal framework on asset confiscation. European Journal of Crime, Criminal Law and Criminal Justice, 24(1), 39–64.

Hryniewicz-Lach, E. (2023). Confiscation of assets in the EU – Legal or (just) effective? Archives of Criminology.

Manes, V. (2015). L'ultimo imperativo della politica criminale: nullum crimen sine confiscatione. Rivista italiana di diritto e procedura penale, 58(3), 1259–1282.

Panov, S. (2018). Pecunia non olet? Legal norms and anti-corruption judicial frameworks of preventive confiscation. Crime, Law and Social Change, 70(3), 315–329.

Saparbekova, K. E., Smanova, B. A., Makhambetsaliyev, D. B., Nessipbaeva, S. I. & Nussipova, L. B. (2025). Comparative analysis of the concept of constitutional judicial law-making in the United States of America and Kazakhstan. International Journal for the Semiotics of Law–Revue internationale de Sémiotique juridique, 38(2), 603–617.

Simonato, M. (2015). Directive 2014/42/EU and non-conviction-based confiscation: A step forward on asset recovery? New Journal of European Criminal Law, 6(2), 213–228.

Sulistiyono, A., Isharyanto, I., & Adi, F. P. (2023). The role of the prosecutor’s office in asset seizure. Jurnal Legisci.

Trisadikoon, K., & Napatanapong, C. (2024). Reforming Thailand's fines system--a path to fairer punishment and social justice. TDRI Quarterly Review, 39(1),1-24.