การบูรณาการพุทธจริยศาสตร์ในโครงการหมู่บ้านรักษาศีล 5 เชียงใหม่

พระครูโสภณปริยัติ (ชรินทร์ แก้วคำแสน); พระวิสิทธิ์ ฐิตวิสิทฺโธ; พิสิฏฐ์ โคตรสุโพธิ์

ผู้แต่ง

พระครูโสภณปริยัติ (ชรินทร์ แก้วคำแสน) มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรราชวิทยาลัย วิทยาเขตเชียงใหม่
พระวิสิทธิ์ ฐิตวิสิทฺโธ มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรราชวิทยาลัย วิทยาเขตเชียงใหม่
พิสิฏฐ์ โคตรสุโพธิ์ มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรราชวิทยาลัย วิทยาเขตเชียงใหม่

คำสำคัญ:

บูรณาการพุทธจริยศาสตร์, หมู่บ้านรักษาศีล 5, พฤติกรรมของชาวบ้าน

บทคัดย่อ

บทความวิจัยนี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาหลักพุทธจริยศาสตร์ ความเชื่อมโยงระหว่างศีล 5 กับพฤติกรรมทางสังคม และแนวทางการบูรณาการหลักธรรมในระดับชุมชน โดยใช้ระเบียบวิธีวิจัยเชิงคุณภาพผ่านการวิเคราะห์เนื้อหาและการสัมภาษณ์เชิงลึกกับกลุ่มผู้ให้ข้อมูลหลัก 42 คน จาก 11 กลุ่มเป้าหมายในพื้นที่บ้านแม่ฮ้อยเงินและบ้านหัวริน จังหวัดเชียงใหม่ ข้อมูลจากพระไตรปิฎก เอกสารวิชาการ และประสบการณ์ภาคสนามได้รับการวิเคราะห์ในกรอบแนวคิดพุทธจริยศาสตร์ ซึ่งแบ่งออกเป็น 3 มิติ ได้แก่ ด้านความประพฤติ พฤติกรรม และมโนธรรม

ผลการวิจัยพบว่า พุทธจริยศาสตร์ประกอบด้วย 3 มิติที่เชื่อมโยงกัน ได้แก่ ด้านความประพฤติ ด้านพฤติกรรม และด้านมโนธรรม ซึ่งล้วนส่งผลต่อการสร้างคุณธรรมและจริยธรรมในชีวิตประจำวัน โดยเฉพาะการส่งเสริมความเมตตา ความซื่อสัตย์ ความรับผิดชอบ และจิตสำนึกที่ดีในระดับบุคคลและสังคม ในด้านบริบทการปฏิบัติ พบว่า การน้อมนำศีล 5 มาปรับใช้ในชีวิตประจำวันของชุมชนในพื้นที่ศึกษา นำไปสู่การลดปัญหาความรุนแรง เสริมสร้างสัมมาอาชีวะ และยกระดับคุณภาพชีวิตของประชาชนอย่างมีนัยสำคัญ สำหรับแนวทางการบูรณาการ พุทธจริยศาสตร์ได้ถูกนำมาใช้ผ่านกระบวนการมีส่วนร่วมของชุมชน เช่น การจัดกิจกรรมทางศาสนา การใช้วัดเป็นศูนย์กลางจริยธรรม การรณรงค์สร้างสรรค์ การยกย่องบุคคลต้นแบบ การพัฒนาหลักสูตรศีลธรรมในโรงเรียน และการให้โอกาสผู้เคยหลงผิด องค์ความรู้จากการวิจัยสามารถนำไปประยุกต์ใช้ในการส่งเสริมจริยธรรมชุมชนอย่างยั่งยืนและเป็นรูปธรรม

เอกสารอ้างอิง

พระกิตติพงษ์ อาภาธโร (ไล ไธสงค์), สมเดช นามเกตุ และพระครูจิรธรรมธัช. (2564). การประยุกต์ใช้หลักเมตตาธรรมเพื่อลดความรุนแรงในชุมชนบ้านสร้างก่อตำบลสร้างก่อ อำเภอกุดจับ จังหวัดอุดรธานี. ปัญญาปณิธาน, 6(1), 201–214.

พระครูปลัดเกษฏา มหาปัญโญ และสัญญา เคณาภูมิ. (2562). กระบวนการขับเคลื่อนการพัฒนาพฤติกรรมเชิงจริยธรรมด้วยแนวทางยุทธศาสตร์โครงการหมู่บ้านรักษาศีล 5: กรณีศึกษา หมู่บ้านโนนยาง ตำบลนาดี อำเภอเฝ้าไร่ จังหวัดหนองคาย. วารสารสันติศึกษาปริทรรศน์ มจร, 7(5), 1233–1252.

พระครูสมุห์สุขเกษม สุขเขโม. (2568). แนวทางเสริมสร้างความสุขของครอบครัวตามหลักพระพุทธศาสนา. วารสารวิจัยและวิชาการบวรพัฒน์, 3(3), A3288–A3288.

พระมหาไชยา ถาวรสทฺโท, พระครูพิศาลสารบัณฑิต และสมเดช นามเกตุ. (2566). การพัฒนาชุมชนเข้มแข็งเชิงพุทธบูรณาการ. วารสารมณีเชษฐารามวัดจอมมณี, 6 (4), 301–318.

พระมหาประกาศิต สิริเมโธ, พระมหาอกนิษฐ์ สิริปญฺโญ, พระถนัด วฑฺฒโน, พระมหาอานนท์ อานนฺโท และธวัช หอมทวนลม. (2563). เครือข่ายทางสังคม: กลไกการเสริมสร้างหลักประกันคุณภาพชีวิตที่ยั่งยืนสำหรับนักเรียนระดับมัธยมศึกษาในจังหวัดนครปฐมโดยใช้หลักศีล 5. วารสารสันติศึกษาปริทรรศน์ มจร, 8(3), 1194–1221.

พระมหาสนิท หาญเชี่ยว, พระมหาปราโมทย์ แก้วนา และวิโรจน์ คุ้มครอง. (2566). การประยุกต์ใช้ศีล 5 โดยมีหลักเบญจธรรมมาสนับสนุนในการดำเนินชีวิตยุคใหม่. วารสารนวัตกรรมการจัดการศึกษาและการวิจัย, 5(5), 1151–1162.

พระมหาสมัย สมโย (ไกร ประโคน) และพระครูโสภณปฐมาภรณ์ (ทวี สิรินฺธโร). (2568). โครงการรัตนโมเดล: การพัฒนาชุมชนด้วยวิถีพุทธ. วารสารนวพุทธศาสตร์, 4(1), 41–54.

พระราชรัตนาลงกรณ์. (2566). ยุทธศาสตร์การขับเคลื่อนพฤติกรรมเชิงจริยธรรมโครงการหมู่บ้านรักษาศีล 5: กรณีศึกษาหมู่บ้านหนองยางคำ ตำบลกองนาง อำเภอท่าบ่อ จังหวัดหนองคาย. วารสารส่งเสริมและพัฒนาวิชาการสมัยใหม่, 1(1), 1–20.

พระอธิการอำพน จารุโภ (ดาราศาสตร์) และพระพรสวรรค์ ฐิตัญาโณ (ใจตรง). (2565). หมู่บ้านศีลห้า: ความร่วมมือที่ต้องประสานยั่งยืน. วารสารวนัมฏองแหรกพุทธศาสตรปริทรรศน์, 9(2), 141–152.

มนัสพล ยังทะเล, พระครูใบฏีกาหัสดี ประกิ่ง, พระครูภัทรจิตตาภรณ์, พระครูอัครศีลวิสุทธิ์ (ไกร จรัส) และเบญญาภา จิตมั่นคงภักดี. (2565). ผลิตภัณฑ์จากเชือก: รูปแบบการบูรณาการพระพุทธศาสนากับศาสตร์สมัยใหม่ในการพัฒนาสัมมาชีพสู่ระดับสากลด้วยภูมิปัญญาท้องถิ่นทางวัฒนธรรมชุมชนในจังหวัดนครราชสีมา. วารสาร มจร อุบลปริทรรศน์, 7(1), 389-400.

สมชัย ศรีนอก, ชวาล ศิริวัฒน์, นิเวศน์ วงศ์สุวรรณ และศักดิ์ดา งานหมั่น. (2560). แนวทางพัฒนาบทบาทการมีส่วนร่วมในโครงการหมู่บ้านรักษาศีล 5 ของพระนิสิต มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย (รายงานวิจัย), พระนครศรีอยุธยา: มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.

สัญญา สดประเสริฐ, สงคราม จันทร์ทาคีรี และวีรพงศ์ พิชัยเสนาณรงค์. (2563). พัฒนาความมั่นคงทางเศรษฐกิจและสังคมให้ได้รับความเป็นธรรมในการเข้าถึงทรัพยากรและบริการทางสังคมที่มีคุณภาพ มีความเข้มแข็ง พึ่งพาตนเองได้. (วิทยานิพนธ์ปริญญาดุษฎีบัณฑิต)มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย, พระนครศรีอยุธยา.

สำเนียง ยอดคีรี. (2560). จริยศาสตร์ จริยธรรม และคุณธรรมตามแนวความคิดของนักปรัชญา. วารสารปรัชญาปริทรรศน์, 22(2), 37–53.

สุทธินันท์ หล่อวิไลกุล. (2564). ศีลธรรม ที่เริ่มหายไปจากความเป็นพลเมืองของไทย. วารสารสันติสุขปริทรรศน์, 2(2), 45–58.

สุพิมล ขอผล, จินตวีร์ พรแป้นแก้ว, ธณัชช์ นรีสรอบล, สมพร สิทธิสงคราม, สายัณห์ ชัยศรีสวัสดิ์, สุมาลี ชัยศรีสวัสดิ์ และประจวบ หน่อศักดิ์. (2557). การใช้การวิจัยเชิงปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วมในการป้องกันและแก้ไขปัญหาการดื่มสุราในชุมชนหมู่บ้านหนองเต่าคำใหม่ ตำบลป่าไผ่อำเภอสันทราย จังหวัดเชียงใหม่. วารสารการพัฒนาชุมชนและคุณภาพชีวิต, 2(3), 313-324.

อภิญรัตน์ สุนทรพรพันธ์, ศุภศิริ บุญประเวศ, สุขุม เฉลยทรัพย์ และสุภาภรณ์ ตั้งดำเนินสวัสดิ์. (2568). ภาวะผู้นำเชิงจริยธรรมของผู้บริหารกับการพัฒนาที่ยั่งยืน. วารสารการบริหารการศึกษาและนวัตกรรมการศึกษา, 5(1), 1-9.

Tenissara, S. & Ruangsan, N. (2021). Sufficiency mind for anti-corruption. Journal of Buddhist Education and Research (JBER), 7(1), 247–259.