การบริหารจัดการศูนย์พัฒนาราษฎรบนพื้นที่สูงจังหวัดเชียงใหม่กับการพัฒนาชุมชนบนพื้นที่สูง

บทคัดย่อ

การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษา (1) การบริหารจัดการและการพัฒนาชุมชนบนพื้นที่สูงของศูนย์พัฒนาราษฎรบนพื้นที่สูงจังหวัดเชียงใหม่ (2) เงื่อนไขและปัจจัยสนับสนุนการบริหารจัดการและการพัฒนาชุมชนบนพื้นที่สูง (3) รูปธรรมความสำเร็จในการบริหารจัดการการพัฒนาชุมชนบนพื้นที่สูง และ (4) แนวทางการบริหารจัดการที่เหมาะสมเพื่อการพัฒนาชุมชนบนพื้นที่สูงอย่างยั่งยืน การวิจัยนี้ เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพใช้รูปแบบการวิเคราะห์–สังเคราะห์ข้อมูลจากเอกสาร การสัมภาษณ์เชิงลึก และการสนทนากลุ่ม โดยกลุ่มผู้ให้ข้อมูลสำคัญจำนวน 41 คน ประกอบด้วย ผู้อำนวยการและเจ้าหน้าที่ศูนย์พัฒนาราษฎรบนพื้นที่สูงจังหวัดเชียงใหม่ ภาคีเครือข่ายในพื้นที่ ผู้นำท้องที่ ผู้นำชุมชน และราษฎรบนพื้นที่สูงที่เข้าร่วมกิจกรรม เครื่องมือที่ใช้ในการเก็บข้อมูลคือ แบบสัมภาษณ์กึ่งโครงสร้าง และแบบบันทึกการสังเกต การวิเคราะห์ข้อมูลใช้วิธีการวิเคราะห์เนื้อหา และการสังเคราะห์เชิงเปรียบเทียบ

ผลการวิจัยพบว่า ศูนย์พัฒนาราษฎรบนพื้นที่สูงจังหวัดเชียงใหม่ มีบทบาทสำคัญในฐานะกลไกรัฐที่เชื่อมโยงนโยบายส่วนกลางสู่พื้นที่ โดยใช้แนวทางการบริหารจัดการแบบบูรณาการเชิงพื้นที่ที่ยึดประชาชนเป็นศูนย์กลาง และส่งเสริมการมีส่วนร่วมของทุกภาคส่วน ปัจจัยสนับสนุนความสำเร็จได้แก่ นโยบายภาครัฐ บุคลากรเชิงพื้นที่ การมีส่วนร่วมของชุมชน และทุนทางวัฒนธรรม ส่วนอุปสรรคสำคัญคือ ภูมิประเทศที่ทุรกันดารและข้อจำกัดด้านทรัพยากร ผลการถอดบทเรียนจากบ้านผาหมอนโมเดล พบว่า การบริหารจัดการแบบมีส่วนร่วมช่วยสร้างความเข้มแข็งและความยั่งยืนของชุมชนบนพื้นที่สูง ข้อเสนอแนะจากการวิจัย ได้แก่ (1) ภาครัฐควรกระจายอำนาจการบริหารและงบประมาณสู่พื้นที่ เพื่อให้ศูนย์พัฒนาราษฎรบนพื้นที่สูง สามารถดำเนินงานได้อย่างต่อเนื่อง (2) ควรพัฒนาศักยภาพบุคลากรและระบบการจัดการความรู้ในระดับพื้นที่ และ (3) ควรขยายผลต้นแบบชุมชนเข้มแข็ง เช่น “ผาหมอนโมเดล” สู่พื้นที่สูงอื่น ๆ เพื่อเสริมสร้างการพัฒนาอย่างยั่งยืนบนฐานทุนสังคมและวัฒนธรรมของชุมชน