ผ้าทอพื้นเมืองที่ใช้ในพระพุทธศาสนาของจังหวัดน่าน

บทคัดย่อ

บทความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์ 1) เพื่อศึกษาลักษณะลายและความเชื่อที่ปรากฏในผ้าทอพื้นเมืองจังหวัดน่าน 2) เพื่อศึกษาผ้าทอพื้นเมืองที่ใช้ในพระพุทธศาสนา และ 3) เพื่อวิเคราะห์คุณค่าของผ้าทอพื้นเมืองที่ใช้ในพระพุทธศาสนาของจังหวัดน่าน ศึกษาข้อมูลจากเอกสารและภาคสนาม สัมภาษณ์เชิงลึกผู้ให้ข้อมูลสำคัญ 20 รูป/คน ะวิเคราะห์ข้อมูลด้วยวิธีการพรรณนาเนื้อหา

ผลการวิจัยพบว่า 1) ลักษณะลายของผ้าทอพื้นเมืองจังหวัดน่านจำแนกออกเป็น 4 ประเภท ได้แก่ ลายดอกไม้และพรรณไม้ ลายสัตว์ ลายสิ่งของเครื่องใช้ และลายสิ่งที่มองเห็นบนท้องฟ้าและสายน้ำ ซึ่งสะท้อนธรรมชาติ ความศรัทธา และวิถีชีวิต ควบคู่กับความเชื่อ 4 ประการ คือ ความเชื่อทางพระพุทธศาสนา เรื่องฤกษ์ยามและการเดินทาง ด้านไสยศาสตร์และเครื่องรางของขลัง และเรื่องการป้องกันคุ้มภัย โดยลวดลายถูกใช้เป็นสัญลักษณ์แทนความเป็นสิริมงคล ความอุดมสมบูรณ์ และการคุ้มครองป้องกันอันตราย 2) ผ้าทอพื้นเมืองที่ใช้ในพระพุทธศาสนามี 10 ชนิด ได้แก่ ผ้าห่อคัมภีร์ ตุง ผ้าห่มพระธาตุ ผ้าห่มพระเจ้า ผ้าเพดาน ผ้าล้อ ผ้าอาสนะ ถุงย่าม ผ้าคลุมไหล่ และผ้ากฐิน ซึ่งแต่ละชนิดมีหน้าที่และความหมายสะท้อนความศรัทธาของชุมชนที่มีต่อพระพุทธศาสนา 3) คุณค่าของผ้าทอพื้นเมืองที่ใช้ในพระพุทธศาสนามี 5 ด้าน คือ 1) ด้านศีลธรรม เป็นอามิสทานที่สร้างความสามัคคี แฝงหลักอิทธิบาท 4 และศรัทธา 4 2) ด้านความสวยงาม มีลวดลายและสีสันงดงาม 3) ด้านการใช้ประโยชน์ นำไปสอยประโยชน์ในศาสนพิธีได้หลากหลาย 4) ด้านเศรษฐกิจ สร้างรายได้และส่งเสริมเศรษฐกิจชุมชน และ 5) ด้านศิลปวัฒนธรรม สะท้อนเอกลักษณ์ ความเชื่อ ประวัติศาสตร์ และวิถีชีวิตของชุมชนชาติพันธุ์