ธรรมารมณ์ในคีตวรรณกรรมร่วมสมัยเมืองพะเยา
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
บทความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อสังเคราะห์เนื้อหาและกลวิธีนำเสนอธรรมารมณ์ในคีตวรรณกรรมร่วมสมัยเมืองพะเยา ระเบียบวิธีวิจัยเริ่มจากรวบรวมข้อมูลเกี่ยวข้องกับการวิจัย เก็บข้อมูลเนื้อหาและกลวิธีนำเสนอธรรมารมณ์จากคีตวรรณกรรมเมืองพะเยาร่วมสมัย จำนวน 31 บท แล้วจึงวิเคราะห์และสังเคราะห์ข้อมูล โดยประยุกต์ใช้แนวคิดธรรมารมณ์ และแนวคิดรสวรรณคดี
ผลการวิจัยพบว่า ปัจจัยส่งหนุนให้เกิดคีตวรรณกรรมที่มีธรรมารมณ์ คือ ผู้สร้าง ผู้ส่ง และผู้เสพ ส่วนเนื้อหาและกลวิธีนำเสนอธรรมารมณ์มี 2 ลักษณะ คือ เอกธรรมารมณ์ ก่อให้เกิดธรรมารมณ์อัศจรรย์ใจ สงสารเห็นใจ ซาบซึ้งในรัก สงบใจ สนุกสนาน และสหธรรมารมณ์ที่ให้ธรรมารมณ์สองประการขึ้นไป ไม่ว่าจะเป็นอัศจรรย์ใจคู่ซาบซึ้งในรัก สงบใจคู่อัศจรรย์ใจ สนุกสนานคู่อัศจรรย์ใจและสงบใจ ซาบซึ้งในรักคู่สงบใจและอัศจรรย์ใจ ธรรมารมณ์ดังกล่าวนำเสนอด้วยถ้อยคำสำนวนภาษาวรรณศิลป์ที่มีคุณค่าทางภาษาและวรรณคดี ส่งผลให้คีตวรรณกรรมร่วมสมัยเมืองพะเยาดำรงอยู่อย่างมีคุณค่า
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
เอกสารอ้างอิง
กุสุมา รักษมณี. (2549). การวิเคราะห์วรรณคดีไทยตามทฤษฎีวรรณคดีสันสกฤต. พิมพ์ครั้งที่ 2. กรุงเทพฯ: ภาควิชาภาษาตะวันออก คณะโบราณคดี มหาวิทยาลัยศิลปากร วังท่าพระ.
ชัยวัฒน์ จันธิมา. (1 กันยายน 2560). ฮักเมืองพะเยา. สืบค้นเมื่อ 25 พฤศจิกายน 2568. เข้าถึงได้จาก https://www.youtube.com/watch?v=HhqPkEOElGM.
ณัฏฐกฤษฎิ์ อกนิษฐ์ธาดา. (2556). ทำนองเสนาะ ทางสู่สุนทรียภาพ. กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์แห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
ธาตรี. (9 กันยายน 2556). สุดทางที่พะเยา. สืบค้นเมื่อ 25 พฤศจิกายน 2568. เข้าถึงได้จาก https://www.youtube.com/watch?v=uurh2vjCzss.
นภาพันธ์ วงศ์ปัน. (23 มิถุนายน 2557). ซอแอ่วพะเยา. สืบค้นเมื่อ 25 พฤศจิกายน 2568. เข้าถึงได้จาก https://www.youtube.com/watch?v=jiRnK4tUMU8.
เนรัญชรา. (16 มีนาคม 2566). ธารสวรรค์กว๊านพะเยา. สืบค้นเมื่อ 25 พฤศจิกายน 2568. เข้าถึงได้จาก https://www.youtube.com/watch?v=O5O0E_MqGQ4.
บัญเย็น แก้วเสียงทอง. (28 พฤษภาคม 2553). ฟ้าสางที่พะเยา. สืบค้นเมื่อ 25 พฤศจิกายน 2568. เข้าถึงได้จาก https://www.youtube.com/watch?v=jDBulfDtZuw.
บุญศรี รัตนัง. (5 กรกฎาคม 25654). ปิ๊กกว๊านเต๊อะมาลี. สืบค้นเมื่อ 25 พฤศจิกายน 2568. เข้าถึงได้จาก https://www.youtube.com/watch?v=Ul6xDjiwRY8.
ปาริฉัตร พยุงศรี. (2566). คีตวรรณกรรมปทุมธานีร่วมสมัย. พิมพ์ครั้งที่ 2. กรุงเทพฯ: โรงพิมพ์ เค.พี.จันทรเกษม.
ปาริชาต เซียะคง (2562). ภาษาสื่ออารมณ์ในวรรณกรรมของประชาคมลุนาชัย. วารสารวิชาการสังคมมนุษย์ มหาวิทยาลัยราชภัฏนครศรีธรรมราช, 9(2), 19-35.
ปู่นาน ล้านนา. (3 พฤษภาคม 2560). มนต์เมืองพะเยา. สืบค้นเมื่อ 25 พฤศจิกายน 2568, จาก https://ww w.youtube.com/watch?v=MFEBsioaTvc.
พระธรรมกิตติวงศ์ (ทองดี สุรเตโช). (2556). คำวัด. กรุงเทพฯ: เลี่ยงเซียง.
พุทธทาสภิกขุ. (2536). ไกวัลยธรรม. สุราษฎร์ธานี: ธรรมทานมูลนิธิ.
ราชบัณฑิตยสถาน. (2556). พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. 2554. พิมพ์ครั้งที่ 2. กรุงเทพฯ: ราชบัณฑิตยสถาน.
ราชบัณฑิตยสภา. (2561). พจนานุกรมศัพท์วรรณกรรม ฉบับราชบัณฑิตยสภา. พิมพ์ครั้งที่ 2. กรุงเทพฯ: ราชบัณฑิตยสภา.
วัฒนธรรมจังหวัดพะเยา. (2560). ประเพณี พิธีกรรม และความเชื่อของชาวพะเยา. กรุงเทพฯ: ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร (องค์การมหาชน).
วีรกุล เจริญสุข. (2561). ความงามทางวรรณศิลป์ในเสภาเรื่องขุนช้างขุนแผน. วารสารวารสารบัณฑิตศึกษา มหาวิทยาลัยราชภัฏวไลยอลงกรณ์ ในพระบรมราชูปถัมภ์, 12(3), 266-279.
สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี. (2533). มณีพลอยร้อยแสง. กรุงเทพฯ: สำนักงานส่งเสริมธุรกิจ ธนาคารไทยพาณิชย์)
สมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์ (ป.อ. ปยุตฺโต). (2559ค). พจนานุกรมพุทธศาสตร์ ฉบับประมวลธรรม. พิมพ์ครั้งที่ 34. กรุงเทพฯ: มูลนิธิการศึกษาเพื่อสันติภาพพระธรรมปิฎก (ป.อ. ปยุตฺโต).
สมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์ (ป.อ. ปยุตฺโต). (2559ก). พุทธธรรม ฉบับเดิม. พิมพ์ครั้งที่ 31. กรุงเทพฯ: มูลนิธิการศึกษาเพื่อสันติภาพพระธรรมปิฎก (ป.อ. ปยุตฺโต).
สมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์ (ป.อ. ปยุตฺโต). (2559ข). พจนานุกรมพุทธศาสตร์ ฉบับประมวลศัพท์. พิมพ์ครั้งที่27. กรุงเทพฯ: มูลนิธิการศึกษาเพื่อสันติภาพพระธรรมปิฎก (ป.อ. ปยุตฺโต).
สันติ ทิพนา. (2566). โวหารภาพพจน์และรสวรรณคดีในกวีนิพนธ์ เรื่อง “ฝูงนกเหนือวิหาร” ของโชคชัย บัณฑิต. วารสารมหาวิทยาลัยราชภัฏร้อยเอ็ด, 17(3), 163-175.
สายันต์ ไพรชาญจิตร์. (2555). อารยะพะเยาที่แหล่งเตาเวียงบัว. กรุงเทพฯ: ศูนย์ศึกษาพัฒนาโบราณคดีชุมชน ภาควิชาการพัฒนาชุมชน คณะสังคมสงเคราะห์ศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์.
สุนทรี ดวงทิพย์. (2562). การศึกษาวิเคราะห์วรรณศิลป์ในวรรณกรรมเพลงลูกทุ่งของหนูมิเตอร์. วารสาร สักทอง, 21(2), 67-81.
สุรพงษ์ โสธนะเสถียร. (2561). สารกับการสื่อความหมาย. กรุงเทพฯ: แดเน็กซ์อินเตอร์คอร์ปอเรชั่น.
สุรพล สมบัติเจริญ. (14 มิถุนายน 2559). กว๊านพะเยา. สืบค้นเมื่อ 25 พฤศจิกายน 2568. เข้าถึงได้จาก https://www.youtube.com/watch?v=JJsG_rMZ_8o.
เสาวภา ธานีรัตน์. (2537). ประวัติวรรณคดีไทย. พิมพ์ครั้งที่ 3. นครศรีธรรมราช: โครงการตำราและเอกสารวิชาการ สถาบันราชภัฏนครศรีธรรมราช.
หมอก เมืองหนาว. (21 เมษายน 2561). ฮักพะเยา. สืบค้นเมื่อ 25 พฤศจิกายน 2568. เข้าถึงได้จาก https://www.youtube.com/watch?v=affHiWjJfxs.
หนุ่มทุ่งลอ. (25 ธันวาคม 2557). พะเยาม่วนแต้. สืบค้นเมื่อ 25 พฤศจิกายน 2568. เข้าถึงได้จาก https://www.youtube.com/watch?v=jSl2WvzKD_U.
เอื้อ มณีรัตน์. (31 สิงหาคม 2558). แหล่งสวรรค์เมืองพะเยา. สืบค้นเมื่อ 25 พฤศจิกายน 2568. เข้าถึงได้จาก https://www.youtube.com/watch?v=68Pp2cINFqQ.
