“ขันติธรรม” ในนวนิยายเรื่องลูกอีสาน ของคำพูน บุญทวี

บทคัดย่อ

ขันติธรรม หรือความอดทนอดกลั้นในนวนิยายเรื่อง ลูกอีสาน ของคำพูน บุญทวี มิได้เป็นเพียงหลักปรัชญาทางศาสนาในเชิงทฤษฎี หากแต่เป็นคุณธรรมเชิงประจักษ์ที่ถูกยกระดับให้เป็นกลไกสำคัญในการดำรงชีวิตท่ามกลางความแร้นแค้นของสังคมไทยภาคอีสานในอดีต วรรณกรรมเรื่องนี้สะท้อนให้เห็นว่าขันติธรรมทำหน้าที่เป็น “ตบะ” ที่หล่อหลอมจิตวิญญาณของตัวละครให้แข็งแกร่งผ่านการอดทนต่อความยากลำบากทางกายภาพและการขาดแคลนปัจจัยสี่ในสภาพแวดล้อมที่โหดร้าย รวมถึงการใช้ความสงบนิ่งเผชิญกับทุกขเวทนาจากการเจ็บไข้ได้ป่วยภายใต้ข้อจำกัดทางสาธารณสุข ยิ่งไปกว่านั้น ขันติธรรมยังปรากฏชัดในมิติทางจิตใจผ่านการใช้สติยับยั้งชั่งใจต่อคำสบประมาทและอคติทางสังคม ตลอดจนการข่มใจต่ออำนาจกิเลสที่มุ่งเน้นความเพลิดเพลินชั่วคราว เพื่อรักษาหน้าที่และเป้าหมายที่ยั่งยืนของครอบครัว การศึกษาวรรณกรรมเรื่องนี้จึงชี้ให้เห็นว่าขันติธรรมในบริบทของ “ลูกอีสาน” คือรากฐานสำคัญที่เปลี่ยนความขัดสนให้กลายเป็นพลังแห่งการพึ่งพาตนเอง ช่วยให้มนุษย์สามารถรักษาศักดิ์ศรีและก้าวผ่านอุปสรรคแห่งโชคชะตาได้อย่างสง่างาม